Dreams & Nightmares

Dromen/dreams ***

PjotR — Thu, 09 Mar 2006 23:43:00 GMT

Wie droomt, vermengt zich met lucht.

Schéhadé

Noem u niet arm, omdat uw dromen niet in vervulling zijn gegaan; werkelijk arm is slechts hij, die nooit gedroomd heeft.

Marie von Ebner-Eschenbach

Dromen zijn vrijetijdsbesteding van de hersens.

R. Lembke

Dromen zijn de illustraties van het boek dat je ziel over je schrijft.

Norman

Een doel is een droom met een deadline.

Peter Darbo

Ik geloof dromen eerder dan statistieken.

W. Saroyan

Wie geen dromen heeft, heeft evenmin een werkelijkheid.

Karel Boullart

Wie denkt dat hij denkt, zit soms maar wat te dromen.

Eugene Bosschaerts

Vertel me niet wat je vorige nacht hebt gedroomd, want ik heb Freud gelezen.

Adams

Dromen is erg belangrijk. Je kunt alleen iets realiseren als je je er een voorstelling kunt van maken.

George Lucas

Komt eindelijk je droom uit, brengt de wekker je weer terug in de realiteit.

.....

We moeten onze kinderen leren dromen met hun ogen open.

H. Edwards

Al de dingen die je vergeten bent, roepen om hulp in je dromen.

Canetti

Jij ziet de dingen en zegt: Waarom? Ik droom de dingen en zeg: Waarom niet?

B. Shaw

Als je droomt van een donut is dat een droom, geen donut. Als je droomt van reizen, reis je al.

Marek Halter

Grote dromers doen nadenken. Grote denkers doen dromen.

Scutenaire

Hij die slaapt is onbereikbaar; hij die droomt bezit het onbereikbare.

M. Gijsen

The future belongs to those who believe in the beauty of their dreams.

Eleanor Roosevelt

Meer dromen, droom hier verder of geestverruimende middelen nodig om te kunnen dromen, puzzel hier verder.

Ideeën rennen als konijnen door je bewustzijn

PjotR — Mon, 10 Oct 2005 18:32:00 GMT

Creativiteit vraagt om een uitdaging die een ideeënstroom op gang brengt. Als die stroom op gang is, is het een kwestie van de ideeën grijpen en vasthouden. Geen mystiek, geen talent: gewoon doen, want iedereen is creatief.

Als we het over creativiteit hebben, is er goed nieuws en heel goed nieuws. Het goede nieuws is dat de raadselen van het creatieve proces eindelijk terrein verliezen aan een doortastende wetenschappelijke analyse. Het hele goede nieuws is dat je bij toepassing van de juiste methode je eigen creatieve productie met een factor tien of meer kunt opschroeven. Waardevolle creatieve ideeën zijn bereikbaar voor iedereen - zonder uitzondering. En daarbij komt dat een grotere creativiteit leidt tot een groter levensgeluk. Zelf iets scheppen is op zich voor de meeste mensen al een bron van vreugde. En gewapend met nieuwe creatieve vermogens zijn we beter opgewassen tegen de kleine probleempjes waar we dagelijks tegen oplopen. Er kondigt zich een explosie aan van creatieve energie. Daarbij vergeleken zouden de prestaties van de Renaissance wel eens in het niets kunnen vallen.
Waar blijft die vloedgolf als creativiteit zo makkelijk bereikbaar is? Als ik tegen een groep van honderd mensen zeg: 'Wil iedereen die zichzelf creatief vindt, zijn of haar hand opsteken', waarom gaan er dan maar tien handen de lucht in? Waarom zitten topmanagers, hoge ambtenaren, politici, misdaadbestrijders, docenten en ouders allemaal zo verlegen om nieuwe ideeën? Waarom zijn beeldende kunst, muziek en literatuur in handen van een miniem deel van de bevolking - terwijl wij met z'n allen alleen maar toekijken? Er dringen zich twee antwoorden op en die zijn beide nogal verontrustend. Ten eerste wordt ons creatieve potentieel zo goed als uitgeschakeld in de eerste schooljaren. Leraren zijn de eersten om dit toe te geven. Ik hoorde onlangs van een crècheleider: 'Ongelooflijk dat ik betaald word om elke dag zoveel lol te hebben - voordat de kinderen worden verpest.' Verpest? 'Nou ja,' zei hij, 'in groep 1 moeten de kinderen de hele tijd werken. Er is geen tijd meer om te dollen omdat ze zoveel moeten leren. Ze mogen tegenwoordig niet eens meer dagdromen. Het is nog een wonder dat er een paar later toch nog kunstenaar of uitvinder worden. Terwijl op de crèche alle kinderen kunstenaar en uitvinder zijn.'
En er is nog een reden waarom creativiteit zo dun gezaaid is: de mythen omtrent creativiteit zijn diep in onze cultuur verankerd. Mythen hebben een enorm sterke uitwerking op ons dagelijks gedrag, vaak op een voor mensen nadelige manier. Als mensen bijvoorbeeld geloven dat de aarde plat is, zullen ze zich niet zo snel erg ver op zee wagen, en dus blijven 'verre kusten' onontdekt. Ook in het geval van creativiteit houden mythen de meeste mensen veilig aan de wal. 'Alleen kunstenaars zijn creatief', en 'creativiteit is een zeldzaamheid', krijgen we te horen. 'Creativiteit is een mysterie, een wonder en iets goddelijks', zeggen de mensen. 'Het zit in de rechter hersenhelft', weten de krantenkoppen zeker.
Geen van deze opvattingen is juist, niet eens een beetje. In de praktijk is de mythe van de rechter hersenhelft onzin, aangezien vrijwel niemand een gespleten brein bezit. De twee helften van onze hersenen worden verbonden door een zeer omvangrijke structuur en de helften communiceren ook met elkaar via de zintuigen. Creativiteit kan binnen de hersenen niet precies worden gelocaliseerd en mensen die beloven om je 'creatieve hersenzones' te reactiveren, proberen je alleen maar lekker te maken. Genoeg gepraat over mythen. Hoe zit het met de wetenschap? In de jaren '70 begon ik aan onderzoek met dieren in samenwerking met de gedragswetenschapper B.F. Skinner, en raakte geboeid - geobsedeerd is een rakere omschrijving - door het verschijnsel dat veel interessant gedrag dat we bij onze proefdieren waarnamen, nooit was aangeleerd. Soms gaven we ze een bepaald soort training en kwam er vervolgens een heel nieuw soort, vaak zeer complex gedrag te voorschijn. Ik besefte uiteindelijk dat het nieuwe gedrag niet willekeurig was maar op een ordelijke manier gekoppeld was aan het wèl aangeleerde gedrag. In de loop van de tijd werden mijn studenten, collega's en ik steeds behendiger in het aanleveren van een bepaald soort minimale training, die dan onvermijdelijk leidde tot het ontstaan van een specifieke, veelzijdige, nieuwe gedragsvorm - die met recht 'creatief' mocht heten. Onze slotconclusie luidde: 'eerder ontstaan gedrag neemt in nieuwe situaties nieuwe maar geordende vormen aan.' Niet eerder vertoond gedrag is werkelijk nieuw maar het specifieke soort onbekend gedrag dat in een nieuwe situatie opduikt, is afhankelijk van de afzonderlijke gedragsvormen die al eerder zijn ontstaan - dat wil zeggen: van vroeger opgedane kennis. Kort samengevat is creativiteit geen mysterieus verschijnsel: het is een uitvloeisel van wat je al weet.
Gedrag is generatief. Net als het oppervlak van een snelstromende rivier is gedrag van nature en onophoudelijk nieuw. We herhalen nooit dezelfde handeling en hebben nimmer dezelfde gedachte nogmaals - althans niet als je goed genoeg oplet. Elke ochtend poetsen we op een net iets andere manier onze tanden en we dromen elke nacht nieuwe dromen. Als je tweemaal het woord 'hond' uitspreekt, kan een spectograaf met gemak de beide geluidspatronen onderscheiden. Gedrag is iets vloeiends en het blijft altijd veranderen. Onderzoek rond generativiteit leverde vier aparte strategieën op waarmee je je creatieve productie kunt verhogen.

Vasthouden

Nieuwe ideeën rennen als konijnen door je bewustzijn: ze zijn vluchtig. Als je ze niet snel bij hun nekvel grijpt, zijn ze er meestal voor altijd vandoor. Toen ik een paar minuten geleden even de natuur haar gang liet gaan - waarover later meer - vonkte er door mijn brein ineens een pakkende titel voor een artikel over onze behoefte aan lichte stressfactoren - iets als 'Wat moet mijn hond zonder haar vlooien?'. Maar tegen de tijd dat ik bij mijn bureau terugkwam, was de titel helaas verdwenen en ik kan hem niet meer oproepen. Het belangrijkste onderscheid tussen 'creatieve' mensen en ons met z'n allen, is dat de creatievelingen hebben geleerd om een aantal van hun nieuwe invallen hun aandacht te schenken en ze vervolgens op te slaan. Ze zijn behendig in het 'vasthouden'. Wetenschapper Otto Loewi had jarenlang geworsteld met een vraagstuk in de celbiologie. Terwijl hij 's nachts lag te slapen, deed zich een nieuwe aanpak van het vraagstuk aan hem voor. Hij greep in het donker een pen en schrijfblokje, noteerde zijn nieuwe ideeën en ging weer slapen. De volgende morgen kon hij zijn eigen handschrift niet lezen! Had hij zich deze geweldige doorbraak alleen maar verbeeld of was die echt? De nacht daarop werd hij gezegend met hetzelfde stralende inzicht. Ditmaal nam hij geen risico meer. Hij trok zijn kleren aan en ging naar zijn laboratorium. Hij ontving later de Nobelprijs voor het onderzoek dat in die nacht begon.
Mensen die werkelijk hun creatieve kanten willen aftasten, ontwikkelen en oefenen allerlei methoden om nieuwe ideeën vast te houden. Kunstenaars hebben een schetsboekje bij zich. Schrijvers en reclamemensen hebben een notitieblok of zakcomputertje. Uitvinders maken aantekeningen op servetjes of de wikkel van een reep. Salvador Dalí, de grote surrealist, onttrok ideeën voor zijn schilderijen aan de uitermate vruchtbare half-slapende toestand die we de 'hypnagogische toestand' noemen. Hij ging liggen op een bank met in zijn ene hand een lepel, die hij liet balanceren op de rand van een glas dat op de grond stond. Op het moment dat de slaap hem overmande, liet hij de lepel los en dan wekte het geluid van de lepel tegen het glas hem weer. Vervolgens maakte hij onmiddellijk een schets van de hypnagogische beelden die hij voor zich zag. Dit kan iedereen. We hebben allemaal bizarre zintuigelijke ervaringen voor we volledig in slaap vallen. Dalí had alleen maar een manier bedacht om er een paar vast te houden. Ervaring in het vasthouden kan worden ontwikkeld door jonge kinderen, volwassenen en topmanagers. Leraren, ouders en bedrijfsleiders kunnen de creatieve productie van een groep mensen vele malen opschroeven door wat eenvoudige training en de juiste materialen te verschaffen. Vasthouden is gemakkelijker in bepaalde situaties en op bepaalde momenten, dus zorgen we voor een hogere opbrengst door ons de situaties en momenten te realiseren die bij ons het beste werken. Voor sommige mensen zijn de drie B's van de creativiteit - het Bed, het Bad en de Bus - bijzonder vruchtbaar, vooral als je op die plekken schrijfmateriaal bij de hand houdt. Anderen moeten aan de rand van het zwembad zitten of op een oceaanstomer of in een eenzaam hutje in het woud.

Uitdagen

Eén manier om nieuwe ideeën op gang te brengen is jezelf voor een uitdaging plaatsen - dat wil zeggen jezelf in een lastig parket brengen waarbij je waarschijnlijk tot op zekere hoogte zult mislukken. Een situatie die een uitdaging vormt is vergelijkbaar met de techniek van 'uitschakeling' in een gedragswetenschappelijk laboratorium. We schakelen gedrag uit als we de prikkels wegnemen die dergelijk gedrag doorgaans in stand houden. In zulke situaties ontbreken de prikkels voor diverse soorten gedrag. Het werkt domweg niet. Wanneer gedrag zijn doel mist, wordt het van nature zwakker. We voelen ons dan gefrustreerd en ontstemd en er treedt een 'opwelling' op van gedragspatronen die vroeger doelmatig zijn gebleken, de belangrijkste stimulans voor creativiteit. We gaan elk ander soort gedrag uitproberen dat in het verleden onder vergelijkbare omstandigheden ooit van nut is geweest. Dit zorgt ervoor dat meerdere gedragspatronen elkaar heftig verdringen, wat het generatieve proces sterk bevordert - onze gevoelens van frustratie en verwarring zijn voornamelijk bijprodukten van deze verwoede worsteling. 'Ultieme vraagstukken' - lastige kwesties waarvoor geen oplossing is - kunnen worden ingeschakeld om de opbrengst aan creativiteit te verhogen. Willen we onszelf echt graag in situaties plaatsen die ons zeer zeker gefrustreerd en verward zullen achterlaten? Ja, absoluut! Als je je gefrustreerd voelt, verkeer je in het gezelschap van de grootste dichters, componisten en uitvinders aller tijden en zit je zeer waarschijnlijk vlak tegen een nieuw idee aan. Mislukken is niet iets om bang voor te zijn. Als je er goed mee omgaat, is het een geweldige voedingsbodem voor creativiteit.

Verbreden

Hier volgt een bedrieglijk eenvoudig gegeven: om te zorgen dat een verzameling gedragspatronen bijdraagt aan het generatieve proces, moet die eerst bestaan. Met andere woorden: hoe meer training je ontvangt en hoe meer variatie die training vertoont, des te groter zijn de mogelijkheden voor een creatieve opwelling. Kinderen door het klaslokaal laten fladderen van de ene 'werkhoek' naar de andere is geen goede aanpak. Als we op onszelf zijn, kiezen we onwillekeurig voor een zeer beperkt arsenaal aan leermogelijkheden. Het creatieve proces wordt gestimuleerd door een fikse verzameling stevig verankerde gedragpatronen. Traditionele, uitgebalanceerde en confronterende werkwijzen bij onderwijs en training hebben een bijzondere waarde als je een basis voor creativiteit wilt leggen. Spreek ik mezelf tegen? Heb ik niet gesteld dat de juf van groep 1 een monster was dat de creativiteit smoorde door te veel les te geven? De moeilijkheid met het gangbare onderwijs is niet dat het zoveel vakken geeft, of dat sommige vakken geen direct aantoonbaar nut hebben. Het probleem is alleen dat er aan creativiteit als zodanig geen tijd en training wordt besteed. Kinderen moeten dingen leren die ze niet willen leren - niet alleen om een deugdzaam burger te worden, maar ook een creatiever mens. Wil je je creativiteit opschroeven, ga dan lessen volgen over een onderwerp waarvan je niets afweet. Volg tenminste eenmaal per jaar op de volksuniversiteit een college over het laatste waarvan je ooit verstand wilde krijgen. De ontdekking van klittenband, de moderne theorie van de elektron-spin en talrijke andere doorbraken werden mogelijk doordat de bedenkers ervan in diverse richtingen onderwijs genoten.

Ambiance

Je kunt je creativiteit tenslotte ook nog opvoeren door voor jezelf een ambiance te scheppen met allerhande inspirerende voorwerpen - en wat nog belangrijker is, door die zaken regelmatig te vervangen. Uiteenlopende en veranderende bronnen van inspiratie bevorderen de creativiteit omdat ze - net als bij een 'opwelling' - ervoor zorgen dat meerdere gedragspatronen om voorrang strijden. Als je 's morgens een Mickey Mouse-pet en een pincet op je bureau legt, zullen je gedachten in de loop van de dag naar onlogische gebieden afdwalen. Je mag stellen dat je wordt afgeleid, als je wilt. Maar het zijn geweldige schatkamers voor je creativiteit.
En nu het beste nieuws: uit onderzoek blijkt dat iedereen creatieve mogelijkheden bezit. Het generatieve mechanisme dat de basis vormt van het creatieve proces is ononderbroken werkzaam in ons allemaal. Wij bezitten stuk voor stuk het creatieve potentieel van Mozart, Picasso, Edison of Einstein. Wil je je creatieve prestaties op een hoger plan brengen, leg dan je nieuwe ideeën vast op het moment dat ze voorbij komen, maak het jezelf lastig zodat de ideeën op elkaar gaan inwerken, verbreed je scholing zodat vele nieuwe gedragspatronen beschikbaar komen om met elkaar de strijd aan te gaan, en omgeef jezelf zoveel mogelijk met allerhande steeds wisselende inspiratiebronnen. Iedereen kan zich deze creatieve strategieën eigen maken. Ze zijn het enige dat jou nog scheidt van de meest creatieve mensen in de geschiedenis.

Robert Epstein schreef dit voor de Ode, hier de link naar het originele artikel.

De kracht van verbeelding

PjotR — Sat, 08 Oct 2005 22:39:00 GMT

De toekomst wordt gemaakt door het vermogen naar de werkelijkheid te kijken. Wie een ‘beginnersgeest’ aanneemt, vindt nieuwe mogelijkheden: de kracht van verbeelding.

Mensen die streven of verlangen naar sociale verandering worden in deze tijd tot wanhoop gedreven. Dromen stellen slechts teleur. Gevoelens van machteloosheid zijn wijd verspreid. Sommigen nemen hun toevlucht tot filosofieën van angst en haat. Ooit waren er samenlevingen die dienden als modellen voor een betere toekomst, grootse plannen, utopia's, nu heerst er wantrouwen jegens en ontevredenheid over elke vorm van politiek. Machteloosheid ontspoort in nihilisme. In deze periode na de Koude Oorlog waarin oude paradigma's en denkwijzen hun betekenis verliezen, moet de hoop misschien niet worden gevestigd op grootse theorieën maar op het vermogen om te zien, om verder te kijken dan de oude theorieën die begrip en zelfs belofte kunnen verdoezelen. Om - zoals de boeddhisten het noemen - 'een beginnersgeest' aan te nemen. En door op een frisse, onbevooroordeelde manier te kijken naar de werkelijkheid, wordt de weg vrijgemaakt om te zien wat de toekomst zou kunnen zijn, wat er mogelijk is.
Zelfs in de meest grimmige omstandigheden kan een verschuiving van perspectief leiden tot verrassende veranderingen. Ik denk hierbij aan een verhaal dat mijn vriendin Odette, overlevende van de Holocaust en schrijfster, mij enkele jaren geleden vertelde. In een vrachtauto vol lotgenoten - zo vertelde ze - verlaat de surrealistische dichter Robert Desnos de barakken van het concentratiekamp waar hij gevangen werd gehouden. Als ze de barakken achter zich laten is de stemming zeer somber; iedereen weet dat de tocht naar de gaskamers voert. Als de vrachtauto daar arriveert kan niemand meer spreken; zelfs de bewakers doen er het zwijgen toe. Maar deze stilte wordt plotseling onderbroken door een energieke man die uit de rij springt en één van de veroordeelden beetpakt. Het was Desnos die - hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt - de hand van de man begint te lezen. 'Oh', zegt hij, 'ik zie dat je een zeer lange levenslijn hebt. En je zult drie kinderen krijgen.' Hij is vol enthousiasme. En zijn geestdrift werkt aanstekelijk. De ene na de ander biedt zijn hand aan en de voorspellingen die volgen zijn voor een lang leven, meer kinderen, geluk in overvloed.
Terwijl Desnos de handpalmen leest, verandert niet alleen de stemming onder de gevangenen maar ook onder de bewakers. Hoe is dit te verklaren? Misschien heeft het verrassingseffect enige twijfel gezaaid. Als zij zichzelf voorhielden dat deze doden onvermijdelijk waren, lijkt dit niet langer onbetwistbaar. In ieder geval zijn ze zo in de war door deze plotselinge omslag in de gemoedstoestand van degenen die ze gaan doden, dat ze de executie niet langer kunnen voltrekken. Dus Desnos en de rest van de mannen worden in de vrachtauto teruggebracht naar de barakken. Desnos heeft zijn leven en dat van anderen gered door zijn verbeelding te gebruiken.
Naar aanleiding van dit verhaal stel ik mezelf de volgende vraag: kan de verbeelding ons redden? Robert Desnos stond bekend om zijn vertrouwen in verbeelding. Hij geloofde dat verbeelding de samenleving kon veranderen. Wat een enorme fantasie om je - voor de deur van de gaskamer - een lang leven voor te stellen! In zijn geest stapte hij simpelweg uit de wereld zoals die was gecreëerd door de SS. Overigens overleefde Desnos de oorlog uiteindelijk niet. Enkele dagen na de bevrijding overleed hij aan tyfus. Hij was één van de miljoenen mannen, vrouwen en kinderen die stierven ondanks hun talloze creatieve overlevingspogingen en intense verlangen om te blijven leven.
Wie de mogelijkheden van de toekomst overweegt, loopt het risico zich te verliezen in ontkenning. De verbeelding kan gemakkelijk worden gevangen in de wens om te ontsnappen aan pijnlijke feiten en ondraaglijke conclusies. Het New Age-idee dat men zich uit iedere situatie, ziekte of ongeluk kan wensen, toont niet alleen het gebrek aan respect voor lijden maar ook het gevaar dat ontsnapping de plaats inneemt van bewustzijn. Er zijn meer gevaren. Wat 'realisme' wordt genoemd kan leiden tot een verlamming van handelen en een gemoedstoestand die elk verlangen heeft laten varen. Vooral nu het politieke terrein zo moeilijk begaanbaar is, neigen velen naar cynisme. Een balans is noodzakelijk. Het ontbreken van een duidelijke belofte roept op de een of andere manier het beeld van een koorddanser op, die balanceert op de smalle grens tussen cynisme en ontsnapping en zijn voeten zeer bewust neerzet met genoeg speelsheid om de angst het hoofd te bieden.
Je zou kunnen zeggen dat de samenleving twee grenzen kent. Deze worden bepaald door de eisen die eraan worden gesteld door enerzijds de natuurlijke wereld en anderzijds de collectieve verbeelding. In de dominante filosofieën van de westerse samenleving zijn de natuur en de verbeelding tegenover elkaar gezet. De verwoestende effecten van deze tweeslachtigheid voor de natuur zijn maar al te duidelijk, maar de gevolgen voor de menselijke verbeelding zijn ook enorm. De scheiding van geest en lichaam, sensualiteit en ervaring leidt tot beperkte, verkrampte denkbeelden waaruit krampachtige, zielloze en destructieve samenlevingen zijn voortgekomen. Het is ironisch dat een samenleving die de natuur de baas wilde zijn zulke enorme gevoelens van machteloosheid kan oproepen. Hoewel de laatste tweehonderd jaar technologie de bron is geweest van hoop op vrijheid en gelijkheid - nieuwe machines die het werk van ons zouden overnemen, chemicaliën die ziekte zouden overwinnen, landbouwmethoden die iedereen van voedsel zouden kunnen voorzien - en de meest recente hoop, een netwerk van computers dat op de een of andere magische wijze een meer democratische publieke arena zou creëren. Maar in deze dappere nieuwe wereld is dit technologische mandaat belangrijker geworden dan welke natuurwet ook. In dat opzicht vertoont de vooruitgang een demonisch trekje, als een machine die niet kan worden gestopt en inrijdt op alles en iedereen die in zijn weg komt.
Onlangs heb ik mijn vrienden gevraagd welke verandering - wanneer elke willekeurige sociale verandering mogelijk zou zijn - zij het liefst in hun eigen stad of buurt zouden zien. Bijna iedereen aan wie ik dit vroeg, koos voor een auto-vrije stad. Het lawaai. De vervuiling. Het verkeer. Het gevaar. Het gebruik van waardevolle openbare ruimte. Alsof de geschiedenis onverbiddelijk de kant van technologische afhankelijkheid opgaat, nam iedereen echter onmiddellijk aan dat een dergelijke verandering onmogelijk zou zijn. Maar als machines kunnen worden bedacht en gerealiseerd, kan de afwezigheid ervan ook worden bedacht en gerealiseerd. Iets helder zien is niet het gevolg van nauwkeurig kijken. Het meest voor de hand liggende feit kan worden verhuld door een veronderstelling die niet is onderzocht, of door een oude manier van zien. En het vereist verbeeldingskracht om je te bevrijden van deze oude gewoonten. Daarom is visie een collectieve bezigheid. Perceptie is niet slechts een intellectuele prestatie, het is ook een psychologische keuze. Wat iemand wil zien, is afhankelijk van wat anderen zien. De emotionele capaciteit om waar te nemen, te kennen en uiteindelijk te verbeelden wordt beïnvloed door de sociale omgeving. Omgekeerd betekent dat dat, omdat bestaande kennis onderdeel is van het sociale patroon van perceptie, het introduceren van een nieuwe opvatting dat patroon kan verstoren en opnieuw kan vormen.
Voor sociale orde is verbeelding net zo noodzakelijk als wetten. Dat wij in Amerika ons verbeelden dat we in een democratie leven is van groot belang, zelfs wanneer de democratie faalt. Je zou zelfs kunnen zeggen dat dit het probleem is. We verbeelden ons dat we een democratie zijn, en toch zijn we dat niet. Wanneer de meeste grote kranten en televisiestations in handen zijn van een paar grote concerns, en wanneer je miljonair moet zijn of moet worden gesponsord door miljonairs om je kandidaat te kunnen stellen bij de verkiezingen, hoe kunnen we dan een regering hebben die ván het volk, dóór het volk en vóór het volk is? Het antwoord hierop is dat een dergelijk moment niet minder maar meer verbeelding vereist. Want verbeelden is meer dan te zien wat nog niet bestaat, of wat men wil dat bestaat. De werkelijkheid zien is ook een diepzinnige uiting van creativiteit. Het vereist een levendige verbeelding om te zien hoe bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting wordt beperkt door de macht van grote bedrijven. Men moet burgerrechten opnieuw definiëren in het licht van de nieuwe technologie en de gevolgen van deze technologie voor het democratische proces bepalen.
Tegelijkertijd worden degenen die zien daardoor veranderd. Dit is waarschijnlijk het meest duidelijk bij het zelfbeeld. Aan de hand van mijn opvattingen over wie ik ben of wat ik voel, creëer ik niet alleen een nieuw beeld van mijzelf maar verander ik mezelf ook. Perceptie is niet slechts een weerspiegeling van de realiteit maar maakt een krachtig deel uit van die realiteit. Iedereen die wel eens heeft gemediteerd kent deze ervaring: het observeren van de handelingen van de geest verandert de geest totdat de observatie langzaam maar zeker grote veranderingen in de ziel teweegbrengt. En dit effect is hetzelfde wanneer de perceptie collectief is. Een verandering van collectieve perceptie verandert het collectief. Daarom is de verbeelding zo belangrijk. Sociale stromingen worden - net als kunstzinnige en literaire stromingen - gedreven door de verbeelding. Ik heb het dan niet alleen over de liederen en gedichten en schilderijen die altijd deel hebben uitgemaakt van politieke en sociale stromingen maar over de stromingen zelf, de politieke ideeën en vormen van protest. Elke belangrijke sociale stroming verandert de wereld met verbeelding. Onduidelijkheden worden opgehelderd, leugens blootgelegd, het geheugen opgefrist, nieuwe lijnen getrokken over oude kaarten. Hoop voor de toekomst komt voort uit het op een nieuwe manier kijken naar het heden. Vaak vreest men - terecht - dat individuele stemmen tot zwijgen worden gebracht door de tirannie van de massa. Maar dit is niet het enige gevaar. In een samenleving die is versplinterd en vervreemd, wordt de verbeelding begrensd door de beperkingen van het ego; beperkt als een schilder die moet werken op een te klein doek. Sociale stromingen kunnen de geest bevrijden en de verbeelding doen groeien. En het is een feit dat men altijd, al dan niet vrijwillig, deel uitmaakt van een sociaal systeem. Wanneer men zich hiervan bewust is, kan men ruimdenkendheid, een verruiming van het bewustzijn, een gemeenschappelijkheid ervaren die een bewustzijn met zich meebrengt dat de smalle grenzen van het individu overschrijdt. Zoals Desnos schreef: Niet langer zichzelf zijn, maar iedereen zijn. Mijn vriend Odette vertelt nog een verhaal over Robert Desnos. Over een film van de surrealist Man Ray waarin Desnos voorkomt. De film bestaat uit losse beelden, slechts verbonden door vrije associatie. Na een scène waarin een prachtige zeester wordt getoond, bestudeert de camera gedurende enkele minuten de geopende handpalmen van Desnos. Dan stroomt er zwarte inkt uit zijn handen. Dat is het hele verhaal. Een bijna profetisch beeld. De associatie van de menselijke hand met de zeester, die gezegende verbintenis tussen de menselijke verbeelding en de verbeelding van de natuur - omdat de menselijke geest natuurlijk deel uitmaakt van die natuur. De inkt, als bloed, het bloed uit een wond, de uitdrukking van pijn, of het verbindende levensbloed. Het vloeit naar buiten. De inkt blijft bij ons. We hebben de gedichten die Desnos schreef. En dit verhaal blijven we herhalen. Is het verhaal van Desnos' spectaculaire succes voor de deur van de gaskamers waar? Ik weet het niet zeker. Maar het verhaal zelf houdt iets in mij levend, mijn geloof in een soort beschermengel. Niemand kan ons ervan weerhouden om ons een voorstelling te maken van een andere toekomst, een toekomst die een andere weg inslaat dan die van het rampzalige, gewelddadige conflict, van ongelijkheid, armoede en lijden. Laten we ons de werelden voorstellen waarin we zouden willen leven, de lange levens die we zullen delen en de vele mogelijke toekomsten die we zelf in de hand hebben.

Susan Griffin schreef dit voor de Ode, hier de link naar het originele artikel.

Dromen (Arthur Japin)

PjotR — Sat, 20 Aug 2005 13:13:00 GMT

Onvergeeflijk is het, dat de mensen dromen hebben en ze niet waarmaken!
En toch, hoop vervliegt elke dag en overal. In elke kamer. Ieder bed.
Op mijn reizen heb ik dit duidelijk gezien;
iedere ontmoeting, elk gesprek brengt mensen verder af van wat zij willen.
Zij vertrouwen niet op wat zij zijn, maar op hoe zij worden gezien.
Wie, die een tijdje heeft geleefd, kan nog geloven wat hem is verteld;
dat hij ooit was voorbestemd zijn leven met anderen te delen?
Zij luisteren niet naar wat zij weten, maar naar wat zij horen; woorden!
Zo los, zo makkelijk gezegd, zo dodelijk.
Woorden.
Op een adem vervliegt hun klank, maar wie, die hun lading aanvoelt,
zou ze nog durven gebruiken?
Onvergeeflijk. Wie de lippen van de mensen vaneen ziet gaan,
haast zich naar de haven waar de resten van de nacht de zeilen al doen bollen.
Kleintje, met het stenen paard en de pop en de wagen.
Lief, lief, snel, houd je oren dicht! Zing maar, zing zo hard je kunt!
Ren, ren en wees de woorden van de anderen te slim af!
Aan boord! Aan boord!

Meer dromen, droom hier verder, of heb je nog wat droom-tips nodig voor een betere nachtrust ?

Volg je droom!

PjotR — Mon, 15 Aug 2005 14:20:00 GMT

‘Volg je droom, zelfs wanneer je haar tijdelijk moet loslaten om bijvoorbeeld werk te vinden of de huur te betalen. Wees altijd voorbereid op een gelegenheid om eruit te breken en het leven te leiden en de dingen te doen die je werkelijk inspireren, gelukkig maken en uitdagen. Wees niet bang.”

Meer dromen, droom hier verder, of heb je nog wat droom-tips nodig voor een betere nachtrust ?

Dromen: een bedreigde activiteit

PjotR — Thu, 28 Jul 2005 06:47:00 GMT

Een bedreigde activiteit
In een wereld waarin een volle agenda een statussymbool is, is dromen een bedreigde activiteit. Dromers moeten zich voortdurend verantwoorden. Maar net als de ‘werkelijke wereld’ – van werken en boodschappen doen – bestáát de droomwereld. Het is dan ook de kunst om dromen en realiteit samen te brengen.

Droom maar lekker verder
Om te kunnen dromen, moeten wij, luiwammesen, lijden. Hoe wreed zijn de bureaucraten, leraren en uitbuiters die ons voorhouden dat wij onze tijd verspillen. Ze zeggen dat we met ons hoofd in de wolken lopen, dat we moeten ophouden uit het raam te staren. Zelfs onze vrienden zeggen ons, wanneer we onze uitzonderlijke plannen voorleggen: ‘Droom maar lekker verder.’

De kinderen van een ijdel brein
Dromen en nietsdoen gaan samen. Ze worden veroordeeld als ‘de kinderen van een ijdel brein’, zoals de nuchtere Mercutio zegt tegen de idealistische Romeo in Romeo en Julia. Ze zijn betekenisloos, frivool en idioot. Dromers wordt verteld dat ze hun ogen eens moeten openen en de ‘werkelijke wereld’ moeten bekijken. Maar vertel eens, wat is die ‘werkelijke wereld’ precies? De hele dag ploeteren om nutteloze producten te maken die andere mensen armer maken? Betekent het een verzekeringsbeleid en pensioenplannen? Efficiënte doelen, Powerpoint-presentaties, ophoping van schulden, automatische overschrijvingen en je omhoog likken in een bedrijf? Is de ‘werkelijke wereld’ vreugdeloos, rationeel en punctueel?

Wie zegt eigenlijk dat het niet allemaal nep is? Dat dát de wereld is die we maken als afleiding van de werkelijke wereld, die in ons hoofd zit? Beide werelden zijn immers producten van de verbeelding en de taal. Ik zie niet in waarom de ene de voorkeur verdient boven de andere.

Uiteindelijk gaat het erom deze twee werelden te verenigen: de droomwereld en de dagelijkse wereld. Het zou dom zijn om te doen alsof de belastingdienst, energierekeningen, wegrestaurants, hypotheken en luiers niet bestaan. Ze bestaan wel degelijk; het is niet anders. Ik probeer ze vaak te vermijden, maar geloof me: ze komen achter je aan en ze krijgen je te pakken. Rekeningen, verplichtingen en stank lossen nu eenmaal niet vanzelf op. Maar het is volgens mij net zo gevaarlijk om de droomwereld te negeren, want die bestaat óók. Iedereen zal de volgende drie fenomenen herkennen: de vreemde verhalen die in je hoofd opduiken wanneer je slaapt; de halfbewuste zwerftochten door je hoofd die we ‘dagdromen’ noemen; en ons visioen van een betere wereld, ook wel ‘dwaze plannen’ genoemd.

Alternatieve werkelijkheden
Is het niet opmerkelijk dat een activiteit die zo veel tijd van ons leven beslaat, zo vaak gezien wordt als onbelangrijk? Luister dus naar je dromen, negeer ze niet. Dromenland is cyberspace, onze virtuele realiteit. Je dromen brengen je in andere werelden – alternatieve werkelijkheden die je helpen zin te geven aan het leven van alledag. Als je droomt, maak je een verbinding met je onbewuste. Dat moet worden gekoesterd.

Vreemde overpeinzingen
’s Nachts vullen je dromen het onderbewuste met vreemde overpeinzingen van de dag. In onze dromen dwaalt onze geest vrij rond: we kunnen vliegen en zingen, we zijn goed in dingen (ik droom dat ik goed ben in skateboarden), we hebben erotische ontmoetingen met beroemdheden (ik droom van Madonna..., althans, dat deed ik), een vriend verandert in een andere vriend zoals in een surrealistisch schilderij. De dingen zijn niet wat ze lijken (‘Het was mijn huis, maar het was ook niet mijn huis’). Realiteit, logica en rede worden bij het oud vuil gezet.

Deze opschorting van alledaagse regels en het gebrek aan zelfbeheersing kunnen een enorme inspiratie zijn voor de creatieve geest. De wijzen onder ons weten dit. Simone de Beauvoir, bijvoorbeeld, schreef: ‘Ik anticipeer graag op mijn nachtelijke avonturen als ik ga slapen en met spijt neem ik in de ochtend afscheid van ze… Ik hou van hun totale onverwachtheid en vooral van het feit dat je ze zomaar krijgt... Dat is waarom ik ze in de ochtend vaak probeer samen te brengen; de flarden – die nog glinsteren, maar snel vervagen – probeer ik achter mijn oogleden tot een geheel te smeden.’

Creatieve kracht
Er zijn veel voorbeelden van de creatieve kracht van dromen: Kubla Khan verscheen in een droom aan Coleridge, net als het melodietje voor Yesterday bij Paul McCartney. Het idee voor Frankenstein werd in een dagdroom aan de jonge Mary Shelley onthuld. Einstein zei dat een doorbraak in zijn relativiteitstheorie hem in een droom verscheen. Descartes had een droom die hem op het pad zette naar zijn filosofische systeem; hij zei dat het ‘de belangrijkste ervaring’ van zijn leven was. Mendelejev droomde over het periodieke systeem der elementen nadat hij aan zijn bureau in slaap was gevallen. J.K. Rowling staarde uit een treinraampje toen het idee, de verhaallijn en de personages van Harry Potter in haar op kwamen.

Ze zijn gratis
De kunst van het leven is de kunst om dromen en realiteit samen te brengen. Dat is volgens mij de werkelijke geest van anarchie. Er zou harmonie, een dialoog, tussen de twee werelden moeten zijn. De rationele scheiding van deze twee werelden is een moderne tragedie, die wordt weerspiegeld in de teloorgang van het verband tussen verstand en gevoel. Gelukkige huwelijken zijn beëindigd, werk en liefde zijn gescheiden, kunst en wetenschap ook. In de wereld die wordt gedomineerd door antidromers hebben de deskundigen het overgenomen. Zij hebben kleine wereldjes veroverd en anderen ervan uitgesloten – behalve als ze betalen natuurlijk. Psychoanalytici hebben de wereld van de geest in hun bezit, beroepspolitici de bestuurlijke wereld, supermarkten de wereld van het eten. Een hele wereld is opgedeeld in miljoenen kleine wereldjes, wat leidt tot een machteloos en dom gevoel. We volgen de regels van iemand anders en vragen anderen om hulp. We zijn in ons alledaagse leven hulpeloos en betalen anderen voor advies.

Maar ‘dromen staat vrij,’ zoals Debbie Harry zingt. Dromen staat buiten de commerciële wereld. Het is nog niemand gelukt munt te slaan uit dromen – althans, als je de honoraria van Freud en zijn volgelingen niet meerekent. Er zijn geen droomuitvindingen, geen droommachinefabrieken. Misschien komt het juist doordat dromen gratis zijn, dat we er zo weinig waarde aan hechten. We zijn meer geïnteresseerd in een nieuwe auto dan in de inhoud van onze eigen hoofden.

Een fantasievolle verbeelding
Liefde is ook een soort droom, een fantasievolle verbeelding van een toekomstige staat van perfectie. Als we verliefd zijn, projecteren we onze hoop op een gedroomd leven met onze geliefde. We geloven dat de ander ons wil helpen onze dromen te laten uitkomen. Iedereen die verliefd is geweest, kent het triomfantelijke en onthemende effect dat de liefde op de ziel heeft; ze brengt ons in een soort dagdroom, een zalig niemandsland. Verliefdheid is een toestand die we kunnen betreden of waaruit we ons kunnen terugtrekken. Immers, als we verliefd zijn, kunnen we dat gemakkelijk een paar uur vergeten en de gasrekening betalen. Dan opeens herinneren we ons het gevoel en brengen het terug in ons hart, laten het stromen... en we genieten ervan. Relaties worden niettemin verbroken, omdat geen van beide kanten van de liefde – de toekomstige zaligheid en het droomlandschap – op lange termijn blijft. Als we ons zouden realiseren dat liefde een droom is, zouden we er misschien van genieten. We zouden ernaar kunnen leven zonder dat we eerst betoverd en vervolgens teleurgesteld raken.

Geld en roem?
Volg je dromen: deze raad wordt zo vaak herhaald dat hij een cliché is geworden. Maar het is de moeite waard er eens over na te denken. Te vaak stelt de consumptiemaatschappij het volgen van je dromen gelijk aan rijk worden, beroemd zijn of allebei. Geld staat gelijk aan vrijheid, zegt de mythe. Rijk en beroemd zijn, is de droom in elk roddelblad. Geld en roem, zo wil men ons laten geloven – of willen we het zelf geloven? – zullen ons de vrijheid en de onafhankelijkheid brengen waarnaar we zo hunkeren.

Marketing tool
Ronduit schandelijk is het gebruik van het woord ‘droom’ door adverteerders. Bedrijven spreken over zichzelf in bijna visionaire bewoordingen: ‘We hebben een droom’, zeggen ze. ‘Onze staf deelt in die droom. Er wordt hard gewerkt om die droom waar te maken.’ Maar wat is die droom nu precies? Een droom van het verkopen van grote hoeveelheden sportkleding aan de jeugd? Dat is geen droom, dat is gewoon een strategie op weg naar hoge winsten. Dromen gaan niet over geld. Ze gaan over jou en ze gaan over de kwaliteit van het leven en over verbeelding. Misschien is angst de reden waarom we dat zo moeilijk kunnen accepteren: we zijn bang voor onze dromen en daarom negeren we ze opzettelijk.

Cicero schreef in De Officiis: ’We moeten degenen die geploeter en bedrijvigheid als handelswaar verkopen als laag en verachtelijk beschouwen. Want wie zijn werk voor geld aanbiedt, verkoopt zichzelf en stelt zichzelf op één lijn met de slaven.’ Het is dezelfde gedachte die Paul Lafargue, Bertrand Russell, Nietzsche en zo vele honderden andere schrijvers en denkers de afgelopen tweehonderd jaar hebben uitgesproken. Het is dezelfde gedachte die jij en ik hebben. Ik heb een droom. Hij gaat over liefde, anarchie en vrijheid. En wordt nietsdoen genoemd.

Creatief met dromen
Lui en op zoek naar creativiteit? Begin te dromen. Vooral van belang is de ‘hypnagogische staat’, de schemerwereld tussen slapen en waken waarin de dromer zich bewust is van zijn dromen en zelfs een beetje controle heeft over de richting en inhoud van de beelden. Zo’n lucide droom, schrijft Paul Martin in Counting Sheep, ‘is een speciaal soort droom waarin de dromer bij zijn volle bewustzijn is terwijl hij droomt… Ze zijn levendiger en worden beter onthouden dan normale dromen… Lucide dromen komen voort uit fantasie en verlangens.’ De eerste stap om lucide dromen te bevorderen: gooi je wekker weg. Je moet meer dan genoeg slaap krijgen en vanzelf wakker worden. Martin adviseert: ‘Train jezelf om ’s ochtends als je wakker wordt eerst aan je dromen te denken, voordat je geheugen ze uitwist en wakkere gedachten hun plaats innemen.’ Leer in te zien wanneer je droomt. Vraag jezelf af wanneer je wakker bent of droomt. Deze gewoonte zal je helpen vast te houden aan je dromen. Dromen is volgens Martin een ‘gratis beschikbare manier van plezier maken en een middel om de kwaliteit van het leven te verbeteren. De bedreven lucide dromer kan in een wakende staat beschikken over heerlijke ervaringen, die hem de gehele dag in een goed humeur houden.’

Het werkt. Dagdromen en lucide dromen zijn een bron van plezier en ze zijn praktisch: ze helpen ons een beeld van het ideale leven te creëren. Als het beeld eenmaal vaste vorm heeft, kan het echte leven eventueel volgen. Wees moedig! Gooi die wekker vandaag nog weg.

Meer dromen, droom hier verder, of heb je nog wat droom-tips nodig voor een betere nachtrust ?

the Power of Nightmares

PjotR — Wed, 26 Jan 2005 14:26:00 GMT

BABY, IT"S COLD OUTSIDE

Should we be worried about the threat from organised terrorism or is it simply a phantom menace being used to stop society from falling apart?

In the past our politicians offered us dreams of a better world. Now they promise to protect us from nightmares. The most frightening of these is the threat of an international terror network. But just as the dreams were not true, neither are these nightmares. In a new series, the Power of Nightmares explores how the idea that we are threatened by a hidden and organised terrorist network is an illusion. It is a myth that has spread unquestioned through politics, the security services and the international media. At the heart of the story are two groups: the American neo-conservatives and the radical Islamists. Both were idealists who were born out of the failure of the liberal dream to build a better world. These two groups have changed the world but not in the way either intended. Together they created today's nightmare vision of an organised terror network. A fantasy that politicians then found restored their power and authority in a disillusioned age. Those with the darkest fears became the most powerful. The rise of the politics of fear begins in 1949 with two men whose radical ideas would inspire the attack of 9/11 and influence the neo-conservative movement that dominates Washington. Both these men believed that modern liberal freedoms were eroding the bonds that held society together. The two movements they inspired set out, in their different ways, to rescue their societies from this decay. But in an age of growing disillusion with politics, the neo-conservatives turned to fear in order to pursue their vision. They would create a hidden network of evil run by the Soviet Union that only they could see. The Islamists were faced by the refusal of the masses to follow their dream and began to turn to terror to force the people to "see the truth"'.

THE PHANTOM VICTORY

The Power of Nightmares continues its assessment of whether the threat from a hidden and organised terrorist network is an illusion. Part two, the Phantom Victory looks at how two groups, radical Islamists and neo-conservatives with seemingly opposing ideologies came together to defeat a common enemy.

On 25 December 1979, Soviet forces invaded Afghanistan. Moscow was able to install a friendly government in a neighbouring country but at a price. The invasion gave a common cause to an extraordinary alliance of radical Islamists in Afghanistan and around the world and to the neo-conservatives in the US. It was a key battleground of the Cold War. Washington provided money and arms including even Stinger missiles capable of shooting down Soviet helicopters. But it was Islamic Mujahideen fighters who would fire them. Among the many foreigners drawn to Afghanistan was a young, wealthy Saudi called Osama Bin Laden. Long before 9/11, he would have been seen by neo-conservatives in Washington as one of their foot soldiers, helping fight America's cause. After nearly 10 years of fighting, Soviet troops pulled out of Afghanistan. Both the neo-conservatives and the Islamists believed that it is they who defeated the "evil empire" and now had the power to transform the world. But both failed in their revolutions. In response, the neo-conservatives invented a new fantasy enemy, Bill Clinton, focusing on the scandal surrounding him and Monica Lewinsky. Meanwhile, the Islamists descend into a desperate cycle of violence and terror to try to persuade the people to follow them. Out of all this comes the seeds of the strange world of fantasy, deception, violence and fear in which we now live.

SHADOWS IN THE CAVE

The Power of Nightmares assesses whether the threat from a hidden and organised terrorist network is an illusion. This part explains how the illusion was created and who benefits from it.

In the wake of the shock and panic created by the devastating attack on the World Trade Center on 11 September, 2001, the neo-conservatives reconstructed the radical Islamists in the image of their last evil enemy, the Soviet Union - a sinister web of terror run from the centre by Osama Bin Laden in his lair in Afghanistan. There are dangerous and fanatical individuals and groups around the world who have been inspired by extreme Islamist ideas, and who will use the techniques of mass terror - the attacks on America and Madrid make this only too clear. But the nightmare vision of a uniquely powerful hidden organisation waiting to strike our societies is an illusion. Wherever one looks for this al-Qaeda organisation, from the mountains of Afghanistan to the "sleeper cells" in America, the British and Americans are chasing a phantom enemy. But the reason that no-one questions the illusion is because this nightmare enemy gives so many groups new power and influence in a cynical age - and not just politicians. Those with the darkest imaginations have now become the most powerful. In part one, we looked at the origins of the neo-conservatives and the radical Islamists in the 1950s. The second part examined how the radical Islamists and neo-conservatives came together to defeat the Soviet Union in Afghanistan.

The Power of Nightmares was broadcasted over three nights from Tuesday 18 to Thursday, 20 January, 2005 at 2320 GMT on BBC Two.