Nadat de afgelopen jaren (op enkele middenformaat digitale oplossingen) alle digitale camera's in staat waren door middel van rode, groene en blauwe pixels in een zogenaamd Bayer-array, kleur op meer of minder prettige wijze weer te geven, is Leica er nu in geslaagd in een uiterste vlaag van tegendraadsheid een zwart wit versie van de peperdure (rond de 5500 euro zonder lens die kost nog een een dergelijk bedrag) M9 uit te brengen (nu voor rond de 6500 euro als de schijn niet bedriegd). De M9-M heeft dus geen kleurenfilters voor de individuele lichtreceptoren op de sensor en dus valt het hele licht op de sensor en kunnen alle fotonen worden omgezet in elektrische signalen. Bovendien hoeft er niet meer geïnterpoleerd te worden, want de klassieke Bayer array sensor meet de waarde van 4 sensorputjes (1 rood, 1 blauw en 2 groen) en stelt daaruit een getal samen bestaande uit een rood, een groen en een blauwwaarde. Dan schuift het algoritme een putje opzij en doet hetzelfde met de volgende 4 putjes, totdat uiteindelijk alle putjes uitgelezen en geïnterpoleerd zijn. De monochrom sensor van de Leica M9-M doet dat niet, dus wordt het beeld scherper. Wat de M9 en de M9-M ook niet doen is werken met een zogenaamd AA filter. Dat AA filter zorgt ervoor dat moire pratronen zoals je ze wel eens op de stropdas van een nieuwslezer (of het streepjeshemd van Jort Kelder) ziet niet opduiken als het ritme van de afrastering van een parkeergarage overeenkomt in dichtheid met het ritme van de individuele pixels op de sensor. Een AA filter heeft het voordeel dat moire patronen dus niet voorkomen. De Leica M9 en M9-M hebben geen AA filter en dat betekend dat de sensor output scherper is maar dat moire patronen altijd op de loer liggen.
Gevolg 1: de M9-M heeft een prachtige iso performance (in de lijn van de Nikon D4 maar dat terzijde) omdat de fotosites door het ontbreken meer licht onvangen.
Gevolg 2: de M9-M heeft een hogere resolutie dan de ook 18 Mpixel M9 omdat hij geen Bayer-array bezit.
Gevolg 3: de M9-M maakt zelf de kleur en het contrast in de RAW file, wat als nadeel heeft dat bij het omzetten van kleur naar zwartwit je als fotograaf keuzes kunt maken inzake welke zwarttint bij welke kleurtoon gaat horen. Een tuinkabouter met een rode muts en groene kiel kan in principe een donker muts of een donkere kiel krijgen, net wat je wil als je via de Kanaalmixer de verschillende kanalen omzet. (daar maak ik als restaurator dankbaar gebruik van door vlekken via deze techniek weg te laten vallen, maar dat terzijde).
Gevolg 4: de M9-M maakt het nodig nu niet 1 maar 2 Leica's op je buik te laten dengelen omdat je natuurlijk met een M9 nu geen zwartwit meer kunt maken zonder door de rest van de Leica community meewaarig te worden aangekeken.
Thom Hogan heeft eens opgemerkt dat een zwart wit Leica een resolutie van rond de 24 Mpixel zou moeten hebben (AA weg en Bayer array weg). Nou heeft Thom best wel eens gelijk dus laten we dat eens aannemen. Dan zijn er nog genoeg 24 Mpixel camera's op de markt die maar een fractie van een Leica kosten. Sterker nog Nikon heeft zelfs een 36 Mpixel camera op markt die maar de helft van een Leica kost. Bovendien heeft ie autofocus, kunnen er zoomlenzen op en kan ie ook overweg met lensen kleiner dan 24 en groter dan 90 mm. Tja, en dan komt Nikon deze maand ook nog uit met de D3200 als instap DX camera met dezelfde Sony sensor die ook in de Sony NEX7 zit. En die moet toch echt rond de 600 euro gaan kosten. Zet daar tweedehands goed DX glas (zoals de lenzen gemaakt voor de D2X) op en het feest kan beginnen, voor rond de 1200 euro.
Wat is Leica dan nog aan het begin van het tweede decennium van de 21e eeuw. Laat ik een paar jaar terug gaan, naar het jaar 1972, de datum 8 juni ergens laat in de middag. De locatie Vietnam. Een weg, een dorp, een paar journalisten, een Vietnamese jongen en een Vietnamees meisje, de jongen begin 20 heeft om zijn nek drie camera's 2 Nikon F's (met daarop een 300 en een 135) en een ouwe Leica M2 (met 35 Summicron). Het meisje is negen jaar en loop naakt en met gespreide armen over de weg, schreeuwend van de pijn en schreeuwend om hulp. De jongen zakt even door de knieën. Vergeet scherp te stellen (in de emotie van het moment) en druk op de sluiter. Een zachte klik en de foto is genomen. Het meisje overleeft en wordt door Nick naar een veldhospitaal gebracht, ze heet Kim Phuc. Drie jaar later is een oorlog die 1,5 decennium geduurd heeft ten einde.
Wat ik daarmee wil zeggen, toen was Leica een instrument, een gereedschap, gemaakt door 1ste klas instrumentmakers, betrouwbaar, duurzaam, en in de handen van mensen als William Eggleston, Henri Cartier Bresson en Nick Ut, relevant. Een paar jaar later maakte Nick Ut weer een foto van een huilend meisje die de wereld rond ging. Het was 2007, de datum 8 juni ergens laat in de middag. De locatie Los Angeles. Nick had 2 Canon's om zijn nek en het meisje in kwestie was Paris Hilton die net te horen had gekregen dat ze nu toch tijdelijk haar luxe leventje vaarwel moest zeggen en de bak in moest. Deze foto was niet relevant, net zo min als de Leica's van nu relevant zijn. Ze zijn weliswaar nog altijd bloedmooie en superieure camera's maar voorzien van struisvogelhuidjes en andere schnick schnack zijn het nu geen gereedschappen meer maar een soort speeltjes voor de superrijken. Een Leica uitrusting met een paar "cron's en luxen" kost al snel 30.000 euro. Echt leuk worden de Titanium exemplaren zoals Seal er een heeft, daar moet je dan 20.000 voor meenemen (alleen de body). Leica's kom je in de loopgraven dan ook niet meer tegen, die zijn overgenomen door Nikon's en Canon's met snel 2.8 glas. En ik vind dat jammer, ik zou wel weer eens een battle Leica lusten. Alle luxe eraf, niks display, Nick Ut had ook geen display, niks geen meter, en niks geen autofocus. Gewoon een M4 met een sensor. En dat voor een prijs die een journalist of fotograaf ook nog kan betalen. Zet er een 35 op, 2.0 is lichtsterk genoeg, en dat dan voor de prijs van een D800. Nou is zo iets op de markt in de vorm van een Fuji X1 Pro maar die heeft wel een doorzicht zoeker maar geen echte meetzoeker, de focus is automatisch en dat is dus niet wat ik wil.
En zelf, ach ik heb een oude F3 opgeduikeld voor niks. 35 2.8 erop, film erin (Adox CMS20 en Ilford Delta 100) en schieten maar. Ook heel relevant
Groeten, Ed