Posted on Sunday, May 24, 2009 1:00 AM
Wat zo suf is aan dat
Manifest voor een riskante literatuur van Pfeijffer en Harmens -- hoe kun je in vredesnaam toch een Manifest voor een riskante literatuur schrijven
zonder ook maar één controversiële stelling erin? Het is gewoon wat gereutel over oorlog, democratie, ecologische rampspoed en kieper de krant maar om. Nergens iets waar welke redelijke liberale technocraat dan ook (& dat is de machthebbende klasse in ons land, de meesten van ons poëzieliefhebbers behoren ertoe) ook maar de minste aanstoot aan zou kunnen nemen.
Het engagementsdebat in de Nederlandse literatuur steekt de laatste jaren steeds vaker de kop op. Het verloopt eigenlijk áltijd buitengewoon teleurstellend en altijd omdat men het houdt bij wat stoer ingezette slogans, maar als puntje bij paaltje komt en als het tijd wordt voor enige analyse van de situatie en voor enige prescriptie voor een activisme is iedereen alweer weg, naar het volgende opstootje. Men heeft eventjes geëngageerd geklonken en dat is het dan wel weer. Dit soort engagement is er alleen om daadwerkelijke verandering te blokkeren.
Symptomen van falende discussie: de gemakzuchtige tegenstellingen die worden aangebracht. Bijvoorbeeld die tussen "inhoud" en "vorm", die het debat rond Bas Belleman's essay'tje over poëzie die er toe doet uit 2005 toen in de modder hebben vastgereden. In dat debat waren Harmens en Pfeijffer trouwens nog helemaal van de stijl boven de inhoud: ook niet gek dat ze nu weer een ander masker opzetten, want in een onuitgewerkte discussie kun je gratis van positie wisselen. Trouwens, die vorm/inhoud-tegenstelling is ook weer hard actief als fnuikende factor in de discussie rond het boek van Vaessens.
Ook een symptoom: het poneren van heel wild klinkende stellingen waar geen betekenis aan wordt verleend. "Wij verwachten van de literatuur niet dat zij oplossingen biedt, maar wel dat zij de wereld verandert." Heel nobel en ik doe graag mee -- maar is de vraag niet vooral
hoe de wereld veranderd moet worden door de literatuur en
in wat? En wat een literaire tekst daar geschikt voor maakt? Zou
dat niet eens een mooi onderwerp zijn voor een literair manifest?
Interessant intussen is wel dat er kennelijk een enorme behoefte bestaat aan die geëngageerde toon, zonder dat er behoefte lijkt te bestaan aan een bijbehorende stelling. Men wil de wereld niet veranderen, niet echt tenminste, maar wel wil men het gevoel hebben dát men de wereld wil veranderen. Het begint er op te lijken dat dit verlangen naar engagement zélf inmiddels volstrekt ideologisch is geworden. Waarom is dat? Wat betekent dat?
P.S. Het is natuurlijk mogelijk dat het als grap bedoeld is allemaal. Een parodie op de engagements-discussies (die al zo vaak parodie op zichzelf zijn, maar goed). Neem nou deze: "Wij willen literatuur die in geen andere tijd moet zijn geschreven, dan in de tijd waarin ze is geschreven. Schrijvers zouden niet in hun werkkamer een stilleven van een appel en een peer moeten bedichten terwijl buiten het kanonnenvlees in de loopgraven lilt." De loopgraven? Van welke tijd is dit Manifest?