Islets/Irritations is de titel van een bundel van Charles Bernstein uit 1980. Twee woorden, die op het eerste gezicht niks met elkaar te maken hebben behalve dat ze samen goed klinken, maar ze nestelen zich goed in het geheugen - zeker als je de hele bundel leest en dan daarbij permanent die twee woorden half in het achterhoofd houdt, of als je regelmatig die twee woorden tegenkomt bij het doorzoeken van je boekenkast. En vanzelf gaat zo'n combinatie in je hoofd betekenis krijgen. Op welke manier is een eilandje een irritatie? Op welke manier is een irritatie een eilandje? Er zijn zeker antwoorden op deze vragen te bedenken. (bv: een eilandje is een afgesloten wereldje dat niet geincorporeerd wordt in een continent; het weerstaat incorporatie; en dat is irritant voor wie imperiale neigingen heeft - zeg, voor lezers die graag alles wat ze lezen willen onderbrengen in één "lezing" - voor alle lezers, dus)
Het titelgedicht heeft tal van woorden, losse frasen, schijnbaar willekeurig uitgestort over de pagina. Ik lees bijvoorbeeld de losse frase "insensate, round". Weer twee woorden die ik niet zo maar bij elkaar zou hebben gedacht. Maar nu staan ze midden in een gedicht, ik lees ze één keer per lezing van dat gedicht, en ze hebben een kleinere "nestelkans". Hoe betekenisvol kunnen die woorden dan worden? Als ze de titel van een bundel geweest waren, waarschijnlijk meer dan zo midden op een pagina in de bundel.
Maar misschien geeft zo'n verlangen om betekenissen op te delven niet per se de beste manier van kijken naar zo'n woordcombinatie. Je kunt het ook zo zien. Hoe bijzonder is zo'n opvolging van twee willekeurige woorden eigenlijk? Laat ik die vraag voor de aardigheid eens wiskundig benaderen.
Op een gemiddelde dag lees ik, pak hem beet, 30.000 woorden aan kranten, mails, tijdschriften, boeken, enzovoorts. (dat is puur nattevingerwerk: 30000 woorden is ruim 60 boekpagina's) Ik gun mezelf 30.000 dagen waarin ik kan lezen (je moet optimistisch denken: ik ben van plan zeker 90 te worden). Dus ik mag er op rekenen dat ik in mijn leven 900.000.000 woorden ga lezen. Laat ik afronden op één miljard.
Het engels telt een miljoen woorden. Het aantal mogelijke opvolgingen van twee woorden is dan duizend miljard. Als ik in mijn leven uitsluitend volstrekt willekeurig samengestelde engelse teksten zou lezen, zou de kans dat ik in mijn leven de combinatie "insensate, round" tegenkom een op duizend zijn. Het feit dat deze zeldzame combinatie mij dus ten deel is gevallen, is uiterst bijzonder. En dat heb ik toch maar mooi aan Charles Bernstein te danken!
Overigens zijn deze twee woorden nog betrekkelijk normale woorden, die allebei in mijn Van Dale E-N woordenboek staan. Dat boek heeft heel wat minder lemma's dan een miljoen - ik weet niet precies hoeveel, 100.000 misschien. Uit dat corpus zijn "slechts" 10 miljard combinaties van 2 woorden te maken, waarmee de bijzonderheid van "insensate, round" met een factor honderd afneemt. Nog altijd niet gek - een woordcombinatie waar minder gefortuneerden tien levens lang het Engels voor zouden moeten aftasten en die ik voor ten bucks gewoon heb kunnen aanschaffen...