Posted on Thursday, June 15, 2006 6:35 PM
Ik lees zojuist dat een zeer beroemd lastig ritme te horen zal zijn op zaterdagavond om 19:40 op de trappen van het Muziekgebouw aan 't IJ. Als eerbetoon aan Ligeti voert men "Poème Symphonique" uit, het stuk uit 1963 voor 100 metronooms die allemaal op een ander tempo tikken en helemaal aflopen. Het is een fantastisch geluid en naar het eind toe wordt het heel dramatisch, als de metronooms langzaamaan beginnen stil te vallen.
Feedback
# re: Nog een lastig ritme
6/15/2006 6:56 PM by
Inderdaad een prachtig stuk. Ik hoorde het - als ik het me goed herinner - in het Concertgebouw tijdens een of ander Ligeti festival een paar jaar geleden. Ik vind dat ze het stuk beter in de zaal kunnen uitvoeren. Waarom nou weer op de trappen? Je voert de 4e van Brahms toch ook niet uit op de trappen van het Concertgebouw?
Willen ze hun "eerbetoon" aan Ligeti serieus nemen, moeten ze het ten minste als het volwaardige stuk dat het is presenteren, in de zaal met de comfortabele stoelen.
# re: Nog een lastig ritme
6/15/2006 7:02 PM by
Samuel, zou je het stuk noemen:
- Polymetrisch - dat lijkt mij een goede kandidaat
- Antimetrisch - dat suggereert een "oerpuls" waar alle anderen omheen draaien...
- Metametrisch (ten slotte toch jouw eigen term)
...of iets anders?
1. Dit even - voor zover mogelijk - los van het "uitdraaien" van de individuele metronomen.
2. En nu ook het aflopen inbegrepen?
3. Is dit überhaupt een redelijke vraag?
# re: Nog een lastig ritme
6/15/2006 7:24 PM by
Megametrisch! :-)
Over het exacte verschil tussen polymetriek en metametriek moet ik trouwens nog even nadenken, terwijl Kyle Gann er intussen de term lustig op los gebruikt, ongeveer voor "het type ingewikkelde ritmes van mijn vrienden" :-)
# re: Nog een lastig ritme
6/15/2006 7:25 PM by
Mee eens trouwens met die zaal - ik ben ook een beetje bang dat een uitvoering buiten akoestisch te diffuus is. Dat geluid mag de hele ruimte vullen.
# re: Nog een lastig ritme [metametriek]
6/15/2006 7:31 PM by
Ja, inderdaad, maar volgens mij is het bij K.G. ook van belang dat je ten minste nog metra hóórt (Carter is ook "metametrisch" maar niet /metametrisch/...)
# re: Nog een lastig ritme
6/15/2006 9:08 PM by
Ze zullen misschien voor de trappen hebben gekozen omdat het er leuk uitziet. Vgl:
http://www.youtube.com/watch?v=X8v-uDhcDyg&search=Po%C3%A8me%20Symphonique
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 12:24 AM by
@Taylan
klopt wel, daar zit het onderscheid ongeveer. "Metametrisch" houdt voor mij in elk geval in dat er een soort hogere metrische ervaring ontstaat uit al die componenten. Polymetrisch is vaak vooral voor de generieke ritmische complexiteit. De reden dat je bij Carter al die complexe metriek eigenlijk niet hoort is trouwens volgens mij terug te voeren op zijn nogal algemene melodiebouw. Maar laat ik niet te veel op de zaken vooruit lopen - een van de dingen om te proberen op dit log is kijken of ik zo over muziek kan praten dat dichters het ook begrijpen, en zo over poezie te praten dat musici het ook begrijpen. (vooral eigenlijk om zo over de dingen te praten dat ik het zelf eens ga snappen)
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 12:32 AM by
Wat een fantastisch filmpje. Ik vind de beelden zonder meer bijdragen aan de muzikale ervaring. Die metronomen, in het gelid opgesteld, krijgen vanzelf antropomorfe trekken, met vingertjes die 'nee' zwaaien, terwijl het stuk op het hoogtepunt als een herneming van Beethovens 9e opgevat zou kunnen worden - als dat niet te vergezocht is. Misschien ook haalde Ligeti zijn inspiratie uit kerkklokken, waarvan de klank aan het eind, wanneer er niet meer aan het touw getrokken, wordt uiteenwaaiert - altijd fascinerend om naar te luisteren. Heel fraai.
Zelf ken ik Ligeti alleen van Kubricks films, vooral Eyes Wide Shut. Het mag toch ook wel worden gezegd dat die een fantastische manier vond om die hardnekkige, hamerende pianoklanken in te passen in dat droomverhaal van seksuele lust.
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 12:33 AM by
Komma verkeerd geplaatst. Maar in proza haal je dat er wel uit.
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 1:05 AM by
Die combinatie is Kubricks verdienste - het gaat om een vrij vroeg werk van Ligeti. Ook voor 2001 heeft Kubrick gewoon wat uit de platenkast getrokken (nadat Dick Raaijmakers het aanbod had geweigerd om de muziek voor die film te maken!!!)
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 2:27 AM by
Jaja, Kubricks verdienste, dat bedoelde ik ook. Wat 2001 betreft: er staat me bij dat de plaat Meddle van Pink Floyd (kant 1 daarvan) naadloos bij het derde deel daarvan ("Beyond the Infinite") kan worden afgespeeld. Ik heb het nooit geprobeerd, en ik voeg het maar toe voor het archief.
# re: Ligeti op trappen & 2001
6/16/2006 1:00 PM by
Dit bouwwerk van trappen staat, als ik me niet vergis, op een podium in een zaal, waar gewoon stoelen en banken staan. In het concertgebouw was er destijds ook een of andere spectaculaire opstelling. Maar om het stuk ergens op de trap buiten de concertzaal te presenteren, vind ik onbehoorlijk. Niet het feit dat het op een trap staat :-)
Integendeel, ik heb trappen altijd zeer bewonderd.
Over 2001: Ik heb ooit gelezen dat Kubrick die muziek op de achtergrond op de set draaide om in de sfeer te komen en uiteindelijk eronder geplakt heeft bij gebrek aan een goede soundtrack. Hiervoor is hij nog aangeklaagd door Ligeti (met succes).
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 1:31 PM by
De trappen van het Muziekgebouw lijken mij een fantastische plek voor een eerbetoon, want het uitzicht over het IJ is een van de mooiste dingen die je kunt hebben als je naar muziek luistert, zeker omdat je vanaf elke verdieping alle kanten op kan kijken: naar beneden, naar de mensen om je heen, naar buiten (dat maakt het luisteren naar de muziek tot een ontroerende ervaring denk ik - net zoals toen het Ives Ensemble daar onlangs Cardew speelde).
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 1:31 PM by
Dat laatste blijkt niet waar te zijn.
# re: Nog een lastig ritme
6/16/2006 1:34 PM by
Ik doel op mijn opmerking over Ligeti, niet op Dante's antwoord:
Ik had juist die Great Learning in mijn achterhoofd toen ik die opmerking maakte... Misschien heb je wel gelijk over dat uitzicht over het IJ maar ik ben nou eenmaal zo recalcitrant dat ik overal een vervelende opmerking over moet maken...
# re: Nog een lastig ritme
6/17/2006 12:56 AM by
De uitleg achteraf bij het filmpje vind ik wel grappig. Vooral het feit dat de première (in Nederland) gefilmd werd, uitgejouwd en nooit uitgezonden. Kent er iemand van jullie niet iemand die in het archief van de Nederlandse televisie naar dit vergeten pareltje kan zoeken?
x
ps: Helemaal terzijde: ik ben net voorbij een gelijkaardige passage in 'Sneeuw' van Orhan Pamuk. Daar wordt een toneelstuk live uitgezonden, mét alle gejoel en de moordaanslagen op het publiek aan het eind. En vervolgens - nadat de noodklok in het dorp is ingesteld - nog de hele nacht herhaald.
pps: En om het toch maar terug over ritme te hebben: het ritme in de roman zit onder andere in het veelvuldige gebruik van flash forwards. Zo weet de lezer al 1 uur 51 minuten voor het gebeuren dat een personage zal doodgeschoten worden en wordt hij/zij daar 47 en 26 minuten ervoor nog eens aan herinnerd.
# re: Nog een lastig ritme
6/20/2006 9:30 AM by
Eindelijk nu dat filmpje ook eens bekeken - heel mooi, zij het dat de uitvoering moet zijn ingekort met een factor drie, vier op zijn minst. Bij de twee live-uitvoeringen die ik heb gezien (deze dus en een keer door Micha Hamel met de slagwerkklas in het conservatorium toen Ligeti daar op bezoek was tien jaar terug) bleef de laatste metronoom behoorlijk lang in zijn eentje doorgaan, en werd deze in beide gevallen handmatig uitgezet - waar ik me eerst een beetje over opwond, maar ik begreep later dat dat van de componist mag (heb nooit de partituur gelezen). Bij de laatste metronoom is de spanning er wel af, je vraagt je op zeker moment alleen nog maar af hoe lang die het vol kan houden, en dat blijkt niet zelden nog een minuut of tien te zijn.
Ik kan me vagelijk wel fragmenten van archiefbeelden herinneren van die eerste uitvoering in Hilversum, zou totaal niet meer weten waar - documentaire over Ligeti? Misschien ook tijdens dat conservatorium-project?
De twee "lastige ritmes" waar ik over postte zijn trouwens verwant. De priemgetallen in de zeef van eratosthenes zijn precies de plekken die overblijven als je allerlei regelmatige pulsen (veelvouden) wegfiltert. Je zou ongeveer kunnen zeggen dat Johnson's "Eratosthenes' Sieve" ongeveer bestaat uit de rusten van Poeme Symphonique, en vice versa.
# Kijken naar het obscure
10/29/2006 2:22 AM by
# Kijken naar het obscure
10/29/2006 12:22 PM by