Levensbeschouwing

Stichting De Kluizenarij - www.kluizenarij.com — Fri, 07 Jul 2006 13:53:00 GMT

Levensbeschouwing

(materiaal: drs. Leon Segers - Henri Rijksen : Levensbeschouwing en ethiek in educatieve beroepen, ISBN 90-71309-62-2, uitgeverij Damon)

LEZING GEHOUDEN VOOR DE LEKENORDE VAN DE KARMEL IN UTRECHT

Doel van de lezing:
Kritisch nadenken over Karmel en eigen geloof en overtuigingen – op zoek gaan naar het gemeenschapsvormende en integrerende van Karmel.
-   Hoe nemen we de werkelijkheid waar ? (levensbeschouwelijke en aspectoptiek)
-   Wat is levensbeschouwing ?
-   Wat zijn levensvragen ?
-   Wat is levensvisie ?
-   Hoe werkt een levensvisie ?
-   Hoe kom je aan een levensvisie ?
-   Uitingen van levensvisies ? Is Karmel een levensvisie ? Wat is er specifiek aan de levensvisie van Karmel ? Hoe werkt Karmel als levensvisie (positief/negatief – gemeenschapvormend?)

Optieken
De werkelijkheid waarnemen is VRAGEN STELLEN.
Dat kunnen we doen vanuit 2 optieken: aspectoptiek en uiteindelijkheidsoptiek.
Aspectoptiek = vragen die betrekking hebben op een aspect van de werkelijkheid (objectiveerbaar, meetbaar, eigenschappen van iets etc)
Uiteindelijkheidsoptiek = vragen waarbij de aandacht uitgaat naar iemand of iemand in zijn vol-ledig-heid

Gras... en voorbij het grazen, lig ik bij mijn vier poten
mijn ogen te verbazen, omdat ik nu weer evengrote
monden vol eet zonder te lopen, terwijl ik straks nog liep te eten,
ik ben het zeker weer vergeten wat voor een dier ik ben - de sloten
kaatsen mijn beeld wanneer ik drink, dan kijk ik naar mijn kop, en denk:
hoe komt die koe ondersteboven?
Het hek waartegen ik mij schuur wordt glad en oud en vettig op den duur.
Voor kikkers en voor kinderen ben ik schuw en zij voor mij: mijn tong is hen te ruw,
alleen de boer melkt mij zo zalig, dat ik niet eenmaal denk: wat is hij toch inhalig.
's Nachts in de mist, droom ik gans onbewust dat ik een kalfje ben, dat bij de moeder rust.

Ik kan vragen stellen vanuit de
* biologische optiek:   tot welke soort hoort die koe?
* natuurkundige optiek:   hoeveel weegt die koe?
* economische optiek: hoeveel kost die koe?
* juridische optiek: van wie is de koe ?
* psychologische optiek:  wat is de betekenis van het archetype 'koe'?

Maar ik kan óók vragen stellen vanuit de uiteindelijkheidsoptiek:
*   hoe kan dat, dat die koe mij zo ontroert? (esthetische optiek)
*   is een koe niet veel méér dan 'melkproducent'? (levensbeschouwelijke optiek)
*   is het niet verkeerd om zo’n koe te fokken om door mensen te worden opgegeten? (ethische optiek)
Aspectoptiek heeft te maken met greep krijgen op de werkelijkheid, begrijpen, vatten etc., het kent een objectief doel.

Uiteindelijkheidsoptiek heeft te maken met “zin”, de waarnemer laat zich door het waargenomene verrassen, verbijsteren, verwonderen, verbazen, geniet erdoor en zoekt naar de plaats die iemand of iets inneemt in het geheel van de werkelijkheid, in de “vol-heid” (het heeft verder geen objectief doel).
Het heeft:
-   Een transcendent/overstijgend karakter (overstijgt wat we feitelijk bij “oppervlakkige waarneming” zien)
-   Deze optiek heeft het karakter van een “gok” (benadering van mens en wereld vanuit mogelijkheden en eisen, daarmee plaatst ze mens en wereld in “een groter geheel”)

Dat aspectoptiek en uiteindelijkheidsoptiek niet helemaal los van elkaar gezien kunnen worden lijkt me evident, beide moeten met elkaar rekening houden. Daarnaast neem je de werkelijkheid niet steeds waar door dezelfde bril.
Ik wil echter nu niet veel dieper daar op ingaan, maar 1 ding wil ik nog wel kwijt over optieken en dat is een heel belangrijk inzicht, wat in ons mensenleven ons voor veel misverstanden kan behoeden: Je kunt slechts van mening met een ander verschillen als je allebei vanuit dezelfde optiek waarneemt.
Voorbeeld: Als een kunstenaar en een autohandelaar over eenzelfde auto spreken en de een noemt het een vervaarlijk allesverslindend rood monster en de ander zegt, het is een rode Ferrari cabrio 2.2 liter uit de XC-serie, dan hebben ze dus geen wezenlijk verschil van mening, omdat ze allebei vanuit een andere optiek waarnemen.
Een van de meest bekende misverstanden op dit gebied doet zich voor tijdens discussies over “evolutie en schepping”.

Levensbeschouwelijke optiek (vraag naar de uiteindelijke zin)
Drie niveau’s:
-   intuitief/prereflexief weten voor-verstaan, zonder dat we het ons beseffen zijn we al vertrouwd met de werkelijkheid
-   bewust/reflexief, we realiseren ons dat we geconfronteerd worden met levensvragen, we hanteren vooronderstellingen op levensbeschouwelijk terrein
-   metareflexief/wetenschappelijk, maken we gebruik van filosofische en theologische theorieen en modellen om kritisch verantwoording af te leggen van ons prereflexief handelen

Als mensen willen blijven bestaan, dan zullen ze hun rede moeten gebruiken om uit te maken wat belangrijk is (wat zin geeft, wat betekenis geeft/heeft). Vanuit de levensbeschouwelijke optiek ontlenen dingen betekenis/zin aan de plaats die ze in het groter geheel innemen.
Zin veronderstelt steeds een “groter geheel als betekenisverlener”.
Zin bestaat in het deel zijn van een groter geheel (bv. muzieknoot). Wij nemen slechts een “beperkt groter geheel” waar, dat verwijst naar “het uiteindelijk/laatst betekenis-gevend geheel”.
Mensen nemen aan dat “een laatstbetekenisgevend geheel” zin geeft aan het leven.
Dat doen we impliciet (erin begrepen), totdat ons impliciete geloof geschokt wordt.

Tweeledigheid van zin:
-   zinaanbod: de zin van het leven ? alle werkelijkheid
-   zingeving/zinstichting ? IK (subject) sluit aan of vind de aangeboden zin (gebeurt alleen in vrijheid, vrij-zijn is zinstichten)
Zin moet gezocht en gevonden worden. Het “zijn van zin” is tweeledig, daarom is zin onvolledig waar hij niet gevonden wordt. Maar zelfs waar hij niet door de een gevonden kan worden “is hij er” mogelijkerwijs te vinden.
Zin is een cadeau wat ons “toevalt”.
Zingevingscrisis: men gelooft in de maakbaarheid van de samenleving, als absoluut autonome mens, die zelf kan bepalenwat zinvol is, onafhankelijk van “bestaand zinaanbod vanuit het laatst betekenisgevend geheel”.

Vragen vanuit levensbeschouwelijke optiek / levensvragen
Vragen van levensbelang, vragen naar uiteindelijke zin en betekenis
We onderscheiden er zes:
1.   vragen naar de aard van de mens
2.   vragen naar de aard van het menselijk handelen
3.   vragen naar de aard van de relatie tussen mensen onderling
4.   vragen naar de betekenis van natuur, wereld, ruimte
5.   vragen naar de betekenis van tijd en geschiedenis
6.   vragen naar (on)geluk en (on)heil

Levensvisies
Mensen kunnen het niet laten om te zoeken naar de uiteindelijke zin.
Iedere vraag zoekt naar een antwoord. Antwoorden richten zich op het mysteriekarakter van de werkelijkheid. (immanent/immanent-transcendent/transcendent)
Kenmerken van antwoorden:
1.   Antwoorden zijn hoogst persoonlijk (verstand, wil en gevoel spelen op elkaar in). Hoe meer betrokken je bent (door bv. woede, angst, onzekerheid, leergierigheid etc), hoe groter je motivatie.
2.   Antwoorden zijn fundamenteel aangewezen op uitwisseling en communicatie.
Geen enkele levensvisie laat de totale werkelijkheid zien, derhalve is die aangewezen op dialoog, we zitten immers niet opgesloten in onze eigen levensvisie). Openheid is het belangrijkste criterium (om niet te vervallen in starheid en dogmatiek)
3.   Antwoorden hebben het karakter van een zoekontwerp. Zoekontwerp is een interpretatiekader dat wacht op bevestiging.
4.   Antwoorden worden in samenhang met elkaar gebracht

Levensvisies ? antwoorden die een suggestie geven hoe met vragen uit de uiteindelijkheidsoptiek om te gaan, (eenvoudiger gezegd: levensvisies zijn suggesties van antwoorden op levensvragen)

Positief

(werken en geven leefbare antwoorden)

Negatief

(ze werken niet)

Individueel

Heilzaam:

Bieden continuiteit en evenwicht met betrekking tot de identiteit:

- wie was de mens oorspronkelijk en waarom is hij dat (nog) niet?

- wie zal de mens uiteindelijk zijn (ideaal, verlossing)?

- wat is de weg daarheen?

- het biedt troost om het uit te houden

Kritisch:

Protest vanuit een ideaal tegen zaken die nog niet heilzaam of gezond zijn

Vervreemdend:

- levensvisie als conventie, als niet doorleefde levensvisie (bv. kerkgang alleen met Kerst)

- niet accepteren van inzichten uit de aspectoptiek (bv. wereld is plat)

- menselijke ervaringen worden verdrongen bv. pijn, verdriet, angst, maar ook eigen religieuze ervaringen en inzichten

Verzwakken van belangen:

Levensvisies voor het karretje van individuele of groepsbelangen spannen ten koste van…

Maatschappelijk

Heilzaam:

Bieden integratie en evenwicht, sociale verbanden vormen een zinvol geheel

Kritisch:

Vanuit een ideaal kunnen levensvisies protesteren tegen ongezonde zaken in onze maatschappij

Vervreemdend:

- levensvisie is geen fundamenteel antwoord meer op levensvragen = conventie

- niet accepteren van inzichten uit de aspectoptiek

- menselijke ervaringen worden verdrongen

Verzwakken van belangen:

Levensvisies voor het karretje van individuele of groepsbelangen spannen ten koste van…

Hoe kom je aan een levensvisie ?
Levensvisies worden letterlijk met de paplepel ingegoten, van-huis-uit krijg je reeds antwoorden mee die een suggestie zijn voor hoe de wereld in elkaar steekt, wat mogelijk antwoorden zijn om met levensvragen om te gaan. Dit noemen we socialisatie.
Doen we verder iets met onze levensvisie of niet ?
Het volgende zou kunnen gebeuren:
1.   Conventie: We doen niets met onze levensvisie, aanvaarden haar onbewust, we denken er niet verder over na. Misschien zijn we door onze ouders nooit uitgedaagd om na te denken en te praten over onze levensvisie. Misschien hebben we geen behoefte aan verandering van onze levensvisie. Het kan wel voorkomen dat we bijvoorbeeld met Kerst naar de kerk gaan. Dit noemen we dan traditionalisme, niet doorleefde traditie ofwel conventie.
2.   Emancipatie: Het kan ook voorkomen dat we onze socialisatie wel laten doorwerken. Dat kan op de volgende 3 manieren:
a. Piekervaringen.
Ervaringen kunnen je plotseling overvallen. Je kunt ze niet afdwingen of plannen. In piekervaringen ontdekt de mens iets van het mysterie van de werkelijkheid, waarbij levensvragen in alle hevigheid naar boven komen. Er ontstaat een nieuwe ervaring, die er voor zorgt dat de mens niet zo maar in het oude en vertrouwde verder kan. De nieuwe situatie bevraagt de mens en de mens bevraagt de niewe situatie.
b. Zelf op zoek gaan naar levensbeschouwelijke impulsen.
Je kunt zelf op weg gaan met levensvragen en je besluit niet passief af te wachten wat er van buitenaf op je af komt. Het vraagt lef om deze stap te zetten. Het accent ligt meer op emotie dan op kennis (cognitie).
c. Door-denken.
Doordenken en dieper op de materie ingaan kan nieuwe vragen en antwoorden opleveren, meer helderheid verschaffen en je in staat stellen om je te verantwoorden voor je levensvisie. Het accent ligt hier meer op kennis (cognitie) dan op emotie.

Burgerlijke levensvisie:
- Ieder mens is een individu,geisoleerd, geindividualiseerd (dit idee wint aan kracht)
- de mens kan alles – beheersingsideologie (men kan alles beheersen, oplossen)
- veiligstellen van materiele behoeften
- mensen zien elkaar als contractwezens
- belang van carriere en succes (verklaart onze manier van waarderen van ouderen)

Bron: Henri Rijksen

-*-*-

Verwerkingsvragen over Jouw Levensvisie
1.   Wat kun je vertellen over je eigen levensvisie? Is het statisch?
Is die levensvisie je dierbaar? Is je levensvisie georganiseerd?
Welk symbool past bij je levensvisie?

2.   Hoe ben je zelf tot je levensvisie gekomen?
Is er een bekering geweest? (Is een ommekeer nodig om diep bij jezelf te komen?)

3.   Hoe verzorg je je levensvisie?
Hoe heeft je levensvisie een plaats in je leven? Ben je er dagelijks mee bezig? Is het aanwezig in belangrijke beslissingen? Leef je je levensvisie of is het meer een ideaalbeeld?

4.   Waar en hoe werkt je levensvisie ? Positief / negatief? Is het werkzaam binnen je sociale contacten?

5.   Is Karmel een levensvisie ? Zo ja, wat is het specifieke aan de levensvisie van de Karmel?

6.   Hoe kan Karmel intergrerend/heilzaam werken? Hoe negatief ?

7.   Wat kunnen of willen we doen om Karmel nog heilzamer en gemeenschapsvormender te laten zijn?

Boek bestellen: www.damon.nl

Schilderij bovenaan pagina: http://www.bertdewit.exto.nl/

Karmelitaanse Overwegingen

Sarephta — Sat, 28 Jan 2006 23:19:00 GMT

Frere Laurent:

"Om bij God te zijn is het niet nodig de hele dag in de kerk te zitten. We kunnen van ons hart een bidplaats maken waar we ons nu en dan terugtrekken om even met God samen te zijn, in stille vrede, zonder pretentie, en met een hart dat bemint. Ieder mens is bekwaam om dergelijke vertrouwelijke gesprekjes met God te voeren."

Teresa van Avila:

"Laat niets je verontrusten, niets je afschrikken, alles gaat voorbij, God verandert niet. Het geduld verkrijgt alles. Wie God bezit heeft niets tekort, God alléén is genoeg ".

Johannes van het Kruis:

Mijn licht en mijn heil “Ik weet U wel nabij maar ’t is alsof er tussen U en mij een mistgordijn blijft hangen en ik Uw licht niet kan ontvangen. Doorheen de donk're nachten blijf ik vertrouwvol wachten en vragen om 't licht te kunnen dragen. Eens komt de dageraad waarin de zon opgaat en zalig zal mijn ziel genezen in 't klare schouwen van Uw wezen. “

Theresia van Lisieux:

“Mijn leven: een moment, een uur dat snel voorbijgaat; Mijn leven: slechts een dag, die mij ontsnapt en vlucht. Gij weet het, o mijn God, om U op aarde te beminnen, heb ik alleen vandaag !”

Rafael Kalinowski:

“ Ik aanvaard het leven zoals het op me afkomt. Ik ben er zeker van dat er in elke situatie een weg verscholen zit waarlangs Gods voorzienigheid ons kan bereiken en ons kan redden” .

Elisabeth van de H. Drieenheid:

"Uw Nabijheid is mijn Vreugde"

Edith Stein:

"Leef bij God en je vindt de Bron van het zuiverste geluk."