Selectiecriteria adressen en websites Landelijke linkdatabase / G!DS.

CONCEPT door Rita Niland

Voor het landelijk overleg van de zogenaamde G4-bibliotheken (Openbare Bibliotheken in Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Den Haag) met Bibliotheek.nl schreef ik dit stuk, dat vorig jaar werd besproken. Het originele stuk is te vinden aan de 'achterkant'  van Bibliotheek.nl, uitsluitend voor bibliotheekpersoneel na inloggen, maar wellicht interessant voor een grotere doelgroep.
Het stuk moet nog aangevuld worden met informatie over “phishing' , maar daar ben ik nog steeds niet aan toegekomen.  Publicatie hier op persoonlijke titel.

1.      Verdeling kennisdomeinen G!DS.

In de notitie Collectiebeleid bibliotheek.nl van Joyce Sternheim is onder hoofdstuk 5 Stappenplan het één en ander vermeld over het toewijzen van kennisdomeinen aan openbare bibliotheken, WSF-bibliotheken en PBC’s. De bedoeling is dat deze organisaties vervolgens zelfstandig op zoek gaan naar samenwerkingspartners en decentrale redacties formeren.

2.      Kwaliteitsaspecten en continuïteit

Het hoofd collectie van bibliotheek.nl benoemt de coördinatoren, die de decentrale redacties zullen vertegenwoordigen in de redactieraad.

In deze contracten worden afspraken vastgelegd over inspanningsverplichtingen, waarborgen van kwaliteit en continuïteit en eventuele budgetten.

Scholing in het beoordelen van internetinformatie is nodig, hiervoor kan een gestandaardiseerd evaluatieformulier worden gebruikt.

Daarnaast heeft de VOB overleg gevoerd met diverse instanties zoals GGD Nederland, 2ZW, Overenuit.nl jongerensite en anderen. 

Aandachtspunt is, dat genoemde organisaties nu al beschikken over adressen- en linkbestanden, waarbij het nu al duidelijk is dat er nogal verschillende ideeën bestaan over kwaliteit en ook continuïteit hier en daar een probleem vormt.

3.      Internetregulering, Aquabrowser en ABL

Door het opnemen van de G!DS informatie in de Aquabrowser / ABL worden de opgenomen internetadressen aanklikbaar door de gebruikers van bibliotheekcatalogi die gebruik maken van Aquabrowser / ABL.

Een bibliotheek die daarbij niet beschikt over een programma als Appguard Express[1] bijvoorbeeld of dit per PC regelt via de proxyserver[2],  realiseert zich misschien (nog) niet dat dit betekent dat internet op de cataloguspc’s hierdoor gratis toegankelijk wordt.

Dit betreft niet uitsluitend de geselecteerde links, maar ook de links die op de geselecteerde pagina’s zijn opgenomen, oftewel via bijvoorbeeld een link naar Google, het gehele internet.

In de ‘Eindrapportage regulering internetgebruik’[3] is te lezen wat de gevolgen hiervan zouden kunnen zijn en wat de mogelijk te nemen maatregelen zijn.

De vraag is met name of het gratis ter beschikking stellen van het gehele internet niet tevens betekent dat de energie die gestoken wordt in het selecteren van aanbevolen websites, deels tevergeefs is, aangezien de bezoekers, die niet gehinderd worden door een whitelist[4] of blacklist  al snel zullen kiezen voor de weg naar Google, hun privé-mailbox, chatsites en andere websites.

4.      Selectiecriteria: handleiding

Rond selectiecriteria is uitgebreid aandacht besteed in de notitie van Joyce Sternheim. Dit is echter geen bruikbaar document om als handleiding voor redactieleden te gebruiken.

5.      Selectiecriteria: evaluatieformulier

Tevens dient bekeken te worden of het gestandaardiseerde evaluatieformulier van Joyce bruikbaar is. Het invullen van dit formulier kost circa 10 minuten, het is de vraag of dit altijd nodig is en of het bepalen van een score nut heeft .

Een score is m.i. ook een zeer subjectieve maatstaf en komt niet terug op de website. In Duitsland is dit bij http://www. internetbibliothek.de/ wel het geval[5]. Helaas is er niet voor gekozen om een score op te nemen bij de beoordeling voor de bezoeker.  

6. Selectiecriteria; opzet handleiding redacteuren

Hieronder wordt een aanzet geleverd voor een handleiding voor redacteuren.

Onderdelen:

6.1  Betrouwbaarheid

6.1.1      Autoriteit

6.1.2        Juistheid informatie en spelling

6.1.3        Objectiviteit: onpartijdigheid

6.1.4        Actualiteit:

6.2      Bruikbaarheid

6.2.2        Relevantie                   

6.2.3        Reikwijdte        

6.3      Vorm 

6.3.2        structuur en navigatie

6.3.3        vormgeving      

6.4      Techniek.                             

6.4.2        Platformonafhankelijkheid.

6.4.3        Browser-onafhankelijkheid

6.4.4        Plug-ins vermijden

6.4.5        Download-tijd acceptabel.

6.4.6        Stabiliteit:

6.2  Betrouwbaarheid

6.1.1             Autoriteit

6.1.1 Autoriteit : Wie is verantwoordelijk voor de site?

• Is duidelijk aangegeven wie de auteur is en wat zijn/haar kwalificaties zijn?
• Is het mogelijk contact op te nemen met de auteur? Bevat de site een e-mailadres of postadres?
• Is het een commerciële, persoonlijke, overheids- of academische site? De URL zegt iets over de aard van de website. De URL van persoonlijke pagina's bevat vaak een naam van een persoon of de omschrijving users. De URL van (amerikaanse) overheidsinstellingen bevat .gov,.mil of .us. De URL van (amerikaanse) onderwijsinstellingen bevat meestal .edu en van nonprofit-organisaties org.  

6.4.7        Juistheid informatie en spelling

• Zijn er spel- of taalfouten?  

6.4.8        Objectiviteit: onpartijdigheid

In het algemeen worden redacteuren geacht sites op te nemen met inhoud die iets bijdraagt aan het onderwerp van de categorie inclusief tegengestelde opvattingen over belangrijke onderwerpen.

6.4.9        Actualiteit:

• Heeft het materiaal een beperkte geldigheidsduur?
• Is aangegeven wanneer de pagina voor het laatst is bijgewerkt?
• Is de pagina verouderd?
• Is de site actueel? - Een website die claimt actuele informatie aan te bieden moet recent zijn bijgewerkt. Als de informatie niet actueel is bekijk dan wat de archief- en onderzoekswaarde van de site is. In bepaalde gevallen kan een site die gewoonlijk actueel was nog steeds waardevolle artikelen, links en andere bronnen bevatten. Een antiekkrant die twee jaar lang niet is bijgewerkt, kan bijvoorbeeld nog steeds waardevolle artikelen en informatie bevatten over het kopen en taxeren van antiek. Een site die zegt dagelijks actueel nieuws te bieden en die in geen maanden of zelfs jaren is bijgewerkt zal waarschijnlijk echter geen enkele waarde meer hebben.

6.5      Bruikbaarheid

6.5.2        Relevantie                   

• Wat is de doelstelling van de site?
• Is de tekst van de site goed geschreven?
• Is de informatie accuraat en goed gedocumenteerd?
• Onderscheidt de site zich van andere sites over hetzelfde onderwerp, ofwel: biedt de site iets unieks?

• Was de pagina de moeite van het bezoeken waard?
• Zou je deze site opnemen in je bookmark-list?
• Welke andere websites bevatten verwijzingen naar de site? Een goede manier om zicht te krijgen op de kwaliteit van een site is nagaan welke (en hoeveel) andere sites linken naar de betreffende site. Dit kun je doen met Google (Advanced Search). Kies Page-specific search en vul de URL in op de zoekbalk.
• Ook AltaVista biedt de mogelijkheid om op deze manier te zoeken. Vul in op de zoekbalk: Link: gevolgd door de URL.

6.5.3        Reikwijdte        

6.6      Vorm 

6.6.2        structuur en navigatie

• Is de site goed opgezet? Stond alle informatie die je nodig had in de top-pagina of was het eenvoudig te vinden op een andere pagina van de site?
• De subpagina's moeten voldoende inhoud hebben.
• Werken alle hypertext-links?
• Een website onder constructie is geen goede kandidaat

• Sommige websites hebben niet-werkende links, een slecht ontwerp of andere "kwaliteitskwesties", maar geven informatie die moeilijk of onmogelijk te vinden is op het web. Het is te overwegen deze sites toch op te nemen. Zelfs met enkele gebreken kan de site zeer zinvol zijn, als de inhoud zeldzaam en uniek is.

6.6.3        vormgeving      

• Zijn de graphics duidelijk en nuttig of leiden ze de aandacht af?

6.7      Techniek.                             

6.7.2        Platformonafhankelijkheid.

6.7.3        Browser-onafhankelijkheid

6.7.4        Plug-ins vermijden

6.7.5        Download-tijd acceptabel.

• Is de site beschikbaar en laadt de site volledig? - De site moet, ook met een inbelmodem, in een redelijke tijd geladen zijn en voortdurend bereikbaar zijn. Het ontwerp is op zichzelf zelden een goede reden om een site te weigeren met voldoende goede inhoud. Het enige geval waarin het ontwerp een rol mag spelen is als de site er onleesbaar door wordt.

6.7.6        Stabiliteit:

Niet op te nemen sites.

Affiliate marketing

Dit is het delen van inkomsten tussen online adverteerders/verkopers en online uitgevers/handelaars, waarbij compensatie is gebaseerd op prestatiemaatstaven, meestal in de vorm van verkoop van producten en diensten, clicks, registraties of een combinatie daarvan. Er zijn vier basistypes affiliate sites: Affiliate Links, Sites die hoofdzakelijk bestaan uit Affiliate Links, Affiliate Reseller Sites en Sites van Multi-Level Marketing (MLM) onafhankelijke vertegenwoordigers.

De sites bieden uitsluitend gespiegelde en gedupliceerde inhoud. Je hebt bijvoorbeeld een bedrijf dat dataopslagproducten en -diensten aanbiedt. Zij hebben exclusieve resellers die de producten en diensten voor hen verkopen. Alhoewel de resell-sites verschillend zijn ontworpen en geschreven, zijn hun inhoud en doel precies hetzelfde. Sites met dezelfde inhoud of sites die naar hetzelfde verwijzen zijn niet uniek of zinvol.

Specifieke Types Affiliate-sites.

Affiliate Links

Een affiliate systeem dat is gebaseerd op clicks. Affiliate links ('partnerlinks') zijn links naar een commerciële site, die meestal, maar niet altijd, een verwijzing in de URL hebben. Bijvoorbeeld: AffiliateID=123&ProductID=12. Degene wiens ID in de link staat, krijgt commissie voor iedereen die iets koopt op de site en die deze link is gevolgd.

Sites die hoofdzakelijk bestaan uit Affiliate Links

Deze sites leveren geen unieke inhoud. Dit geldt ook voor sites die als enige doel hebben de user traffic (het 'verkeer') naar een andere site te vergroten om daaraan te verdienen. Een site die naast affiliate links nog andere inhoud bevat (zoals een fansite voor een zanger met interviews en foto's en met banners en links om de CD van de zanger te kopen) kan desondanks een acceptabele toevoeging zijn.

Algemene vuistregel: kijk naar de inhoud van de site zonder de affiliate links. Als de overige informatie origineel en waardevol is en iets unieks bijdraagt aan het onderwerp van de categorie dan is de site mogelijk een goede kandidaat. Indien de overige informatie minimaal is of een kopie van een andere site is, is de site geen goede kandidaat.

Affiliate Reseller Sites (ook wel: Fraternal Mirrors)

Deze sites hebben dezelfde basisinhoud, maar gewoonlijk een verschillend ontwerp. Deze sites zijn moeilijker te ontdekken omdat de sites zijn ontworpen en geschreven om er verschillend uit te zien. Een nauwkeurige beoordeling zal echter laten zien dat ze dezelfde producten of diensten aanbieden als een affiliate bedrijf. Ze zijn gewoonlijk opgezet door verkopers, resellers of lead-generator sites. Bijvoorbeeld sites die producten of diensten verkopen van een ander bedrijf en een klein percentage van de verkoopprijs krijgen zijn affiliate mirrors. Over het algemeen nemen we geen affiliate sites op tenzij de affiliate zelf belangrijke en kwalitatieve inhoud heeft die waardevol is voor gebruikers.

Multi-Level Marketing (MLM) en Piramideplannen

Multi-level-marketing is een verkoopsysteem waarbij verkopers op twee manieren worden beloond. Een verkoper krijgt een beloning door goederen of diensten aan consumenten te verkopen of via de verkopen van personen die hij/zij voor het systeem heeft gerekruteerd.  

Het is de vraag of een dergelijke commerciële opzet moet worden opgenomen.

De site van het bedrijf zelf kan eventueel worden opgenomen, maar onafhankelijke vertegenwoordigers of leveranciers niet. Bijvoorbeeld: alleen de hoofdsite van Metabolife moet worden opgenomen in de categorie Business/Opportunities/Networking-MLM. Metabolife vertegenwoordigers horen nergens in de directory te worden opgenomen. Soms kom je een persoonlijke site tegen die informatie bevat over iemands activiteit in een MLM programma. Als de site niet is bedoeld om producten te verkopen van een MLM programma kan het een goede kandidaat zijn om op te nemen.

Sites van piramideplannen, kettingbrieven en 'geldspellen' mogen niet worden opgenomen omdat deze mogelijk de US Postal Lottery Statute title (18 USC 1302) overtreden. De World Federation of Direct Selling Associations definieert piramideplannen als "een werkwijze waarbij een nieuwkomer (een introductiesom) betaalt om te speculeren op winst (geld of voordelen) die voornamelijk voortspruit uit het aanbrengen (door de nieuwkomer en/of zijn opvolgers) van nieuwe deelnemers, eerder dan uit verkoop van producten aan consumenten". Kijk voor meer details op de WFDSA website.

Identical mirror sites ('spiegelsites') zijn sites die dezelfde inhoud bieden maar toegang krijgen vanaf verschillende URLs. De oorspronkelijke URL wordt opgenomen, maar andere URLs die daarheen verwijzen niet.

Soms worden mirror sites gemaakt om de hoofdsite te ontlasten. Probeer vast te stellen welke mirror de hoofdsite is en neem deze op (als de site nog niet vermeld wordt). Neem de overige mirror sites niet op.

Het is niet altijd duidelijk wat de originele is site is. Soms wordt de URL op de site zelf vermeld en soms blijkt het uit de URL. In bepaalde gevallen zal de originele site bezoekers automatisch doorsturen naar een mirror site (zoals gezegd gebeurt dit om de server te ontlasten). Bijvoorbeeld: de originele versie van The Eyesore Database bevindt zich op http://quimby.gnus.org/eyesore.html en de indexpagina stuurt bezoekers door naar mirror sites op http://www.evo.org/eyesore.html, http://www.maths.monash.edu.au/people/rjh/music/eyesore/eyesore.html en http://www.dns.net/eyesore/. 

Meer lezen in Spotting Mirrors, Affiliates, and Similar Sites[6]. Het geeft belangrijke tips over het herkennen van en omgaan met mirrors en affiliates.

Redirects en "Cloaked" URLs

Een redirect URL verwijst naar een pagina die je browser doorstuurt naar een totaal andere URL. Een automatische redirect stuurt je browser gelijk door als je op de URL klikt of het adres intypt in de adresbalk. Soms stuit je op een redirect pagina. Redirect pagina's worden soms opgezet als een site is verhuisd naar een nieuwe URL. Voeg nooit automatische redirects of redirect pagina's toe.

Als er gebruik gemaakt wordt van URL cloaking verschijnt de doelpagina in een full size frame, zodat de redirect URL in de adresbalk blijft staan en de echte URL van de weergegeven pagina onzichtbaar blijft. Cloaked URLs worden ook wel "vanity URLs genoemd. Bekende vanity URLs zijn onder meer: come.to, welcome.to, go.to, surf.to, listen.to, fly.to, move.to, jump.to, run.to, en talk.to.

Voorbeeld: Ga naar http://www.welcome.to/Boomers_from_Mars . Klik met de rechtermuisknop op een frame en open deze in een nieuw venster. De URL verandert in een andere URL. De echtte URL die wordt 'verborgen' is http://www.geocities.com/boomers_from_mars

Cloaked URLs zoals "*.to" en "*.at" sites moeten zorgvuldig gereviewed worden. Voeg geen cloaked URL toe, maar in plaats daarvan de echte URL.

Illegale Sites

Sites met een onwettige inhoud moeten niet worden opgenomen in de directory. Dat geldt in het bijzonder voor sites die gericht zijn op het beschikbaar maken en distribueren van illegale materialen. Voorbeelden van illegale inhoud in de meeste jurisdicties zijn: kinderpornografie, materiaal dat intellectuele eigendomsrechten schendt, in bepaalde gevallen materiaal dat aanzet tot illegale activiteiten, hierom vraagt of deze voorstaat (zoals fraude of geweld) en materiaal dat belasterend is. Feitelijke informatie is over het algemeen NIET stimulerend voor illegaal gedrag tenzij het als doel heeft het uitvoeren van een misdaad in een specifieke situatie te vergemakkelijken.

Voorbeeld: een anti-abortus site die de namen van aborterende artsen laat zien kan akkoord zijn; maar een anti-abortus site die namen en adressen van deze artsen laat zien in een context die neerkomt op een impliciete bedreiging tegen hen zou niet moeten worden opgenomen (als bijvoorbeeld reisroutes en werkschema's, privé-telefoonnummers en namen van kinderen en partners worden getoond).

Sommige landen buiten de Verenigde Staten kunnen proberen hun jurisdictie uit te oefenen over websites die beschikbaar zijn voor gebruikers in hun land. Zulke juridische claims kunnen zich uitstrekken tot websites die andere sites alleen maar opsommen en beschrijven. Redacteurs moeten daarom voldoen aan de wetten van hun eigen jurisdictie met betrekking tot het opnemen van verschillende typen websites. Als het opnemen van een bepaald type site in jouw jurisdictie beschouwd kan worden als illegaal, neem de sites dan niet op en laat iemand anders de site beoordelen.

Deze richtlijnen navolgend, moeten redacteuren geen begrippen gebruiken in de naam van een subcategorie die ten onrechte zouden kunnen suggereren dat een categorie links bevat naar illegale inhoud (bijvoorbeeld: "Warez" of "Bootlegs") of illegale activiteiten voorstaan. Ook zouden beschrijvingen niet moeten suggereren dat een opgenomen site de gebruiker zal helpen om illegale activiteiten uit te voeren of illegale inhoud (zoals software of muziek) te verkrijgen. Zulke omschrijvingen zouden ten onrechte kunnen suggereren dat een individuele redacteur het begaan van zulke activiteiten of distributie van zulke materialen zou willen stimuleren.

De boordeling van de eventuele illegaliteit van een bepaalde site is vaak moeilijk en moet per geval bekeken worden, met name als het gaat om schending van auteursrechten of merkrechten. We verwachten niet van redacteuren dat ze juridische experts zijn of de Internet politie. Een redactieraad dient dit te bewaken en zich het recht voor te behouden naar eigen goedvinden sites te verwijderen of beschrijvingen aan te passen.

Sites die zoekresultaten bevatten

Opgenomen sites moeten de gebruiker naar een bepaalde pagina brengen. Het is een slechte gewoonte om een set zoekresultaten te maken en deze op te nemen als site. Je moet opletten dat er geen URL's worden opgenomen die zoekresultaten zijn van andere webindexen of algemene zoekmachines. In uitzonderlijke gevallen kunnen er URL's worden opgenomen die verwijzen naar zoekresultaten van gespecialiseerde bronnen, maar dit wordt niet aangeraden.

Productsites

Sites over individuele producten moeten niet worden toegevoegd wanneer het gaat om een Affiliate site of als om een distributeur voor een fabrikant die al in de directory is opgenomen. Het doel is niet om de index van een online winkelcatalogus te reproduceren. Sites over individuele producten die substantiële informatie, tips, advies of gebruikersinformatie bieden voor consumenten kunnen over het algemeen geaccepteerd worden.

Literatuur

Op onderstaande sites wordt informatie gegeven over kwaliteitseisen voor internetbronnen. Daarnaast worden aanwijzingen gegeven hoe internetbronnen kritisch beoordeeld kunnen worden.

Internet Detective

http://www.kb.nl/coop/detective/

Evaluating Web Pages by UC Berkeley Library.

http://www.lib.berkeley.edu/TeachingLib/Guides/Internet/Evaluate.html

Getting it Right: Verifying Sources on the Net artikel van Sabrina I. Paciffici

http://www.llrx.com/features/verifying.htm

Information Quality (IQ) webpagina's van The Virtual Chase

http://www.virtualchase.com/quality/index.html

Evaluating Quality on the Net door Hope N. Tillman, directeur van de bibliotheken van het Babson College in Massachusetts.

http://www.hopetillman.com/findqual.html

Een waardevolle bibliografie over het evalueren van Internetbronnen is samengesteld door Nicole J. Auer, coordinator bibliotheekinstructie aan de Virginia Tech University.

http://www.lib.vt.edu/research/evaluate/evalbiblio.html

Bron van dit document: http://www.uvt.nl/diensten/bibliotheek/instructie/www/onlinecursus/beoordelen.html

http://dmoz.nl/wegwijzer/guidelines/include.html

Bijlage I: Collectiebeleid bibliotheek.nl Joyce Sternheim.
(hier niet opgenomen)

Bijlage II (Collectiebeleid bibliotheek.nl)
(hier niet opgenomen)

Bijlage III: (formulier)

http://www.injternetbibliothek.de

(hier niet opgenomen)

Noten: