"E-books en e-readers: Verdwijnt het papieren boek of is het e-book een aanvulling op onze collectie? De VOB heeft twee leesapparaten, Iliad's beschikbaar gesteld aan Bibliotheek Rotterdam. Tijdens een proefperiode wordt, samen met Dienstverlening onderzocht wat de voor- en nadelen zijn. Een medewerkster van DB gebruikt de Sony Reader en een Smartphone. Zij doet ook mee aan een landelijk onderzoek onder de naam MePaper. Informatie over beide projecten."
Mist de bibliotheek de e-boot?
Lunchreferaat in voorbereiding
Zo, deze tekst staat inmiddels in mijn schema over lunchreferaten, die ik samen met enkele collega's regelmatig organiseer voor de collega's van Bibliotheek Rotterdam. Die medewerkster van de DB (Digitale Bibliotheek), ben ik zelf overigens. Al eerder schreef ik over het MePaper project waar ik bij ben betrokken, maar deze bijeenkomst is breder. De uitnodiging is nog niet verzonden, ik ben nog bezig met wat basale zaken als sprekers, zaal en catering maar ter voorbereiding schrijf ik hier alvast het één en ander. Als de bijeenkomst, ergens in november, achter de rug is, schrijf ik hier waarschijnlijk weer wat over, want ik ben wel benieuwd naar de reacties van mijn collega's.
En zodra er weer een nieuw apparaat op de markt komt...
Electronische boeken, is dat wat?
Al jaren ben ik bezig met electronische boeken. Privé, maar ook werktechnisch binnen 'mijn' communities, de Digikringen Rotterdam. Tot enige tijd geleden was de gemiddelde draagbare oplossing zo groot, zwaar en duur dat een gewoon papieren boek een betere oplossing was, althans als je zo'n draagbaar apparaat gebruikt om onderweg boeken mee te lezen.
PDA: 2000 gulden..
Mijn eerste PDA had Office aan boord en een mooi kleurenscherm, paste net in mijn jaszak, had een Qwerty-toetsenbord maar woog bijna een kilo en kostte destijds 2.000 gulden. Internetten was mogelijk via een kabeltje met inbelmodem, echt handig was dat niet.
Blackberry
De Blackberry was wel aardig als alternatief omdat e-mail automatisch binnen kwam, maar internet was daarbij helemaal geen optie. Het qwerty toetsenbord was een stuk kleiner, maar het typen van een lang mailtje kostte wel een rsi-in-wording. Ik heb er wel tientallen boeken op gelezen.
iLiad
De iLiad is al beter, maar 650 euro vind ik persoonlijk te duur voor een nog steeds te groot apparaat waar je alleen maar boeken mee kunt lezen, 4 ons is wel draagbaar overigens. Bij grotere afnames zou dat 500 euro worden, nog steeds een grote investering voor bibliotheken, ook omdat dat exclusief de kosten voor e-books is. Ik ga er tenminste vanuit dat alleen betaalde content interessant is voor het publiek. Gratis Gutenberg teksten enz. kan op elke pc en Engelstalig is er veel peer-to-peer aanbod, dus jezelf onderscheiden kun je je niet zo eenvoudig. De volgende versie kan ook Mp3's aan, handig voor audioboeken, hoewel een MP3 speler in dat geval makkelijker is. Binnen de Digikringen worden nu onderling zo'n 500 moderne Nederlandstalige titels uitgewisseld, meer dan overigens op de plank staat in de gemiddelde openbare bibliotheek. Verder in deze post een uitgebreide test.
Sony reader
De Sony reader (te koop via eBay USA, eind oktober 2007 in NL) beviel mij beter, kleiner en minder duur. Ik neem aan dat dit apparaat hier uiteindelijk rond de 200 tot 300 euro gaat kosten. Of duurder omdat er een soort koppelverkooptruc is, waarbij je na aankoop voor 200 dollar gratis boeken mag downloaden. Daar moet dan wel iets aardigs bij zijn natuurlijk en dat was nu net het probleem.
Readius, mijn favoriet(maar nog niet op de markt)
Ik ben benieuwd naar de Readius van Philips, in 2005 al aangekondigd overigens. Een e-reader van 150 gram met een oprolbaar scherm van 5 inch en een resolutie van 320 bij 240. Opgerold met een diameter van 7,5 millimeter. Helaas nog zwartwit en geen video. Planning eind 2007 op de markt, prijs onbekend. Mag ik 'm als kerstcadeautje? Misschien een testexemplaar van Philips?
http://www.polymervision.com/Assets/Downloadablefile/geld-&-beleggen-april-2007-13128.pdf
Wat ik wil..bestaat (nog)niet
Als het een combinatie zou zijn waar je ook mee kunt bellen, e-mailen, internetten, MSN-en en meer, zou dat volgens mij een oplossing zijn, die nu echter al in de broek- en jaszakken van veel publiek te vinden is. Wil je dat mensen een apart apparaat erbij kopen, dan moet dit behoorlijk veel meerwaarde opleveren.
Boeken lezen op 5 x 3,8 centimeter.
Mijn huidige mobieltje (smartphone HTC S710), gebruik ik als telefoon, agenda, notitieblok, radio, (nood-) fototoestel, (nood-)videorecorder, msn-messenger, mp3speler, internetbrowser, wekker, todolijst, opname-apparaat voor podcasts, om films te bekijken en (nood-) usbstick voor de opslag van bestanden, TomTom is compatible. Echter ook om artikelen te lezen, hoofdstukken uit boeken, kranten enz.
Met een schermpje van 5 cm bij 3,8 cm zijn er veel mensen die zich dit niet kunnen voorstellen, maar bij een bepaalde lettergrootte, lees ik ongeveer op scrollsnelheid. Altijd met verlichting, dat maakt de tekst goed leesbaar. Afbeeldingen zijn in kleur te bekijken, tekst highlighten (met de gele stift) is mogelijk, doorklikken naar een site of tussendoor iets googlen is ook eenvoudig. Dat betekent wel dat mijn telefoon dagelijks aan de oplader moet. Een reserve batterij kost echter 30 euro, dat valt wel mee.
E-readers, harde waren:
De huidige e-readers als iLiad, Sony reader en meer hebben beeldschermen, die steeds meer op drukwerk lijken. Essentieel is de techniek met stilstaande witte en zwarte punten, die veel minder energie kost, dan de nu gebruikelijke beeldschermen, de zogenaamde e-ink oftewel electronische inkt. Achtergrondverlichting is niet nodig met de nieuwe apparaten, handig omdat dat veel stroom vraagt van de oplaadbare accu's.
Maar als je, net als ik ook wel eens leest in het half duister, zou een backlight-knop nog niet zo slecht zijn. De Readius lijkt beter qua maat maar is nog niet leverbaar, prijs dus onbekend. Nu kun je kritisch zijn en beweren dat dit de toekomst is, maar Amazon en Google zijn inmiddels bezig met de ontwikkeling en aanbod. Als zij ermee bezig zijn, moet het wel wat worden lijkt mij.
Dag papier, hallo beeldscherm?
Nu kun je als bibliotheekcollega wel meteen moord en brand roepen omdat je van mening bent dat de laatste dagen van het papieren boek geteld zijn, maar je kunt het ook anders bekijken.
Positieve punten van e-books, vooral voor bibliotheken. Mogelijkheden:
- Het verstrekken van boeken die niet fysiek aanwezig zijn. Dat betekent dat je specialistische en anderstalige boeken en tijdschriften niet allemaal in je collectie hoeft te hebben. Mooi zou zijn landelijke samenwerking tussen bibliotheken. Samen een titel aanschaffen en via zoek&boek uitlenen.
- Het creëren van maatgesneden boeken op aanvraag. Je zou gebruik kunnen maken van teksten uit databases, die lastig te benaderen zijn voor publiek omdat het zoeken erin lastig is, er een creditcard voor nodig is enz. Ook dat lijkt mij iets voor een landelijke al@din-gerelateerde aanpak.
- Grootletterboeken. De tekst is schaalbaar, oftewel in te stellen op elke gewenste grootte. Qua gewicht en maat zijn grootletterboeken ook knap onhandig, lastig is hier wel dat het vooral een oudere doelgroep betreft, die minder met apparaten heeft...
- Het opvangen van tijdelijke pieken, bijvoorbeeld: de nieuwe Harry Potter. Hierbij zou het prachtig zijn, als uitgeverijen accoord gaan met een soort stapsgewijs vergoeding voor de content. Je leent per hoofdstuk uit en betaalt een deelvergoeding. Niet ieder leest tegelijk, niet ieder leest alle boeken van kaft tot kaft. Als je dit koppelt aan een systeem waarbij automatisch gemeten wordt wie wat leest...
- Boeken voor niet mobiele mensen zoals mensen met een handicap, varenden op een binnenvaartschip, mensen buitengaats, expats. Ook ideaal voor onze dienst mobiele collecties, die nu met zware boekenkisten de schepen bevoorraad en boeken verzendt naar expats.
- Boeken uitlenen via boekterminals (bluetooth) op drukke plekken, zoals treinstations, Schiphol.
- Tijdelijke boeken maken voor schoolprojecten. Van readers zoals nu, die bestaan uit allerlei artikelen uit diverse bronnen, gelijmd zijn, uit elkaar vallen en soms onleesbaar zijn door de slechte kopie of kleine letter naar een electronische variant, die snel bij te werken is als er een nieuw artikel verschijnt.
- Verder wordt gesteld: het vrijmaken van de pc’s, doordat men informatie op de iLiad plaatst en deze vervolgens gaat lezen op een andere plek. Dit bespaart ook kosten omdat een iLiad goedkoper is dan een pc. Dat argument lijkt mij overigens weinig steekhoudend, een simpele pc is goedkoper dan een iLiad en je kunt er natuurlijk veel meer op.
- Drukfouten zijn zo gecorrigeerd
- Nieuwe uitgaven van een boek zijn zo ge-upload.
- E-books zouden minder kunnen kosten.
- Als de reader defect is, heb je de content nog steeds.
- Een electronisch boek verbieden is nauwelijks mogelijk en werkt zelfs als marketing-methode.
Dat zou voorlopig betekenen, e-books naast papieren boeken.
Zelf vraag ik mij niet meer af of maar wel wanneer e-books papieren boeken vervangen. Daar kun je geschokt door zijn, maar dat waren mensen ook toen de eerste auto, de televisie en allerlei andere technische zaken werden geïntroduceerd.
Nadelen van papieren boeken?
- Boeken zijn zwaar, denk eens aan die arme scholieren.
- Boeken kosten papier, denk eens aan die arme bomen.
- Boeken hebben geen hyperlinks, je kunt niet doorklikken als je ergens meer over wilt weten.
- Boeken zijn lineair, altijd hetzelfde begin en einde. Geen keus tussen happy end of open einde, naar gelang je stemming.
- Boeken zijn niet geïntegreerd met andere dingen die je doet. Wil je iets citeren in een stuk, dan moet je het overtypen... en dat mag dan ook nog eens niet.
- In boeken kun je (tenzij je er in streept) niet aangeven wat je nog eens wilt lezen, leren.
- Boeken stinken (of ruiken lekker, want smaken verschillen).
- Boeken kunnen zilvervisjes bevatten, muizennesten (zelf gezien, erg mooi), smokkelwaar (ook een voordeel in sommige kringen).
- Boeken kosten veel ruimte, in de koffer, in je tas, op de plank.
- Boeken afschrijven is een heel gedoe, een bestand verwijderen een druk op de knop.
Mist de bibliotheek de e-boot?
Wat wel weer 'eng' is, is dat er bij de introductie van de Readius, de opmerking werd gemaakt dat telecombedrijven geïnteresseerd zijn om kranten aan te gaan bieden via de Readius. Geopperd wordt, dat zij contracten af kunnen sluiten met kranten- en boekenuitgevers.
Daarom ben ik blij met de iLiad test van Probiblio / VOB binnen 25 openbare bibliotheken en testen binnen universiteitsbibliotheken.
Een test, al is deze geslaagd, betekent echter nog niet dat bibliotheken zo slagvaardig zijn, dat er meteen aanbod is bij de introductie van een apparaat ook inhoud te verkrijgen is. Het risico de boot te missen en links en rechts ingehaald te worden door de telecombedrijven, die als aanbod bij een nieuw mobieltje, de Readius compleet met content wel eens gratis aan kunnen bieden, lijkt mij zeer sterk aanwezig.
Maar ja, in dat geval kan ik altijd nog cynisch opmerken: zie je nu wel, ik heb het wel gezegd.
Iliad-test
Naast de al eerder genoemde Sony en wat oudere readers heb ik de iLiad vorig jaar getest en nu afgelopen week nogmaals bekeken.
Ook omdat ik Mobireader software en de laatste update wilde installeren.
Mijn testresultaten: Formaten:
- Lastig is dat niet alle documenten meteen bruikbaar zijn. Pdf's zijn niet schaalbaar, als de letters niet groter kunnen en bestaan uit bepaalde kleurencombinaties zijn ze vrijwel onleesbaar. Wil je goede pdf's, dan zul je via een nog te maken automatisch conversietool dit automatisch moeten kunnen doen. Ik neem niet aan dat iemand, zelfs alle bibliotheken samen, alle pdf's willen bewerken tot iets leesbaars. Ik heb zelf een klein tooltje, waarbij ik tekst uit pdf's haal, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling.
- MobiPocket formaat is beschermd volgens mij, of dat handig is vraag ik mij af. Ik heb deze teksten nog niet bekeken overigens, ik ken de meeste Nederlandse Mobiboeken. MobiPocket is interessant als je veel engelstalig leest.
- Als je notities maakt, zit er een irritante vertraging in de zichtbaarheid van je teksten en calibreren kan niet, het lijkt of ik scheel kijk naar mijn teksten. Kun je blind schrijven dan kun je doorgaan, maar dit werkt niet goed voor de leesbaarheid. Automatische naamgeving is onhandig, achteraf kun je dat wijzigen, dan moet je weer je notities openen.
- Teksten opslaan in het Word-format, werkt aardig maar is wel bewerkelijk.
- In de tekst-modus kun je wel eenvoudig de grootte van de letters aanpassen.
- Via www.manybooks.net kun je e-books downloaden in het iLiad-format, dat geeft hoop voor de toekomst als de iLiad een blijvertje is.
- Er zijn wat conversie formats op de irex-site te vinden, maar geen simpele tools.
Usability
- Kijkhoek is goed, handig als je iemand mee wilt laten lezen.
- Het lijkt of teksten inbranden, ghosting in vaktaal, erg irritant, oude teksten zijn zichtbaar achter de nieuwe.
- De snelheid waarmee teksten op het scherm verschijnen valt mij zwaar tegen, aan wachten heb ik een bloedhekel.
- Bladeren gaat te traag.
- Bediening is goed te begrijpen, mijn kleinzoon van 6 kon er na een kwartiertje goed mee overweg.
- Opstarten is te langzaam, ik had vaak het idee dat het apparaat niet werkte.
- Zaken als snel naar een pagina, een bladwijzer mis ik.
- Ik heb een script gebruikt voor automatisch backuppen en resetten, dat werkt goed.
- Bestanden worden automatisch gerangschikt, ik wil graag kunnen selecteren op eigen ingestelde ingang zoals auteur of titel of categorie of datum.
- Zoeken naar een bepaald bestand is onhandig.
- Notitieboekje is handig, maar wel erg apart van de rest. Dit op het scherm over de tekst heen lijkt mij wel aardig. En natuurlijk je eigen notities meteen via OCR beschikbaar, maar daar is het apparaat niet voor natuurlijk.
- In veel boeken zijn afbeeldingen in kleur noodzaak, dan valt dit apparaat dus meteen af. Verder wil de nieuwe generatie steeds meer multimedia en die mis ik.
- Waar is de scroll knop?
Verbindingen en hardware
- Wireless connectie is lastig, ik heb het voorlopig maar opgegeven (en dat doe ik niet snel) Misschien ligt dat aan de beveiliging en ik weiger mijn firewall te disablen of WEP om te ruilen voor WPA-SK
- USB-kabel of via ADSL-kabel werkt prima
- Stift is duur en essentieel. Bij het uitlenen is dat onhandig.
- Beeldscherm is te groot naar mijn zin. Sony is al iets beter, Readius nog beter.
- 4 ons gaat, maar ook daarbij weer Sony en vooral Readius zijn lichter.
- Ik mis een degelijke hoes en de kabels met toebehoren zijn groot en onhandig.
- Het ding ziet er niet flitsend uit, Armani schijnt beschikbaar te zijn voor een gelikt ontwerp.
- Knoppen zijn erg retro, maar retro is ook wel mooi.
- Hoe stevig is het apparaat? Scherm ziet er eng breekbaar uit.
Zo, dat was wel een erg kritische beta-test. Groet en test voorzichtig.
Rita Niland
op persoonlijke titel