Op 18 november 2010 had Bibliotheek A tot Z in Dordrecht een avond georganiseerd rond leeskringen. Hieronder de tekst van mijn presentatie. De Powerpoint komt op de website van de bibliotheek.
Digitale en analoge leeskringen
De laatste twaalf jaar was dat werktechnisch en privé één van mijn taken bij een bibliotheek en een GGD elders. Nog steeds is mijn mening dat het digitale maar zeker ook het fysieke ontmoetingsaspect in een bibliotheek erg belangrijk is. Het één versterkt het ander..
Na mijn vertrek uit de bibliotheek, werd het beperkt tot het privé deel uitmaken van een aantal digitale groepen zoals Bookcrossing, Geocaching/GPS, Gaming en Second Life. Werktechnisch sitebeheer en -bouw voor o.a. http://www.beweegmaatjezhz.nl en http://www.50plusnetzhz.nl voor een andere GGD en http://www.mensdiernatuur.nl als vrijwilliger.
Het begin
In 1999 startte het project E2H (Educational Electronic Highway) in Rotterdam met het geven van internetlessen aan senioren. Het begon met twee internetpc's in zes filialen. Destijds was internet nog niet zo bekend en hadden niet alle bibliotheken internettoegang en veel mensen geen computer thuis.
Het was de bedoeling dat 50plussers na drie lessen van anderhalf uur zelfstandig internet konden gebruiken in de bibliotheek. Vooral mensen boven de 75 lukte dit niet. Driekwart van het personeel had destijds zelf ook geen ervaring, dus er was weinig begeleiding.
Vreemde eend
Nu kwam ik uit buurt- en clubhuiswerk en onderwijs, had al zes jaar ervaring met internet en was een wat vreemde eend in de bibliotheekbijt. Al snel verzorgde ik gevorderdenlessen internet, lessen Windows en meer. Dergelijke cursussen waren er nauwelijks in de omgeving, er kwamen cursisten vanuit Zwijndrecht, Ridderkerk, Capelle.
Bij een GGD werkte ik tegelijkertijd samen met stagiaires, vrijwilligers en herintreders. Daar werd gestart met digitale lotgenotengroepen in de regio Schiedam, Vlaardingen en Maassluis.
Profielen
Bij de inschrijving maakte ik uitgebreide 'interessekaarten', zodat ik cursisten met dezelfde belangstelling en achtergrond in een groepje kon plaatsen, met het idee dat men elkaar na de cursus zou kunnen opzoeken.
Ook gaf ik extra lessen op basis van de aangegeven interesses. De eerste digitale leeskringen startten toen op informele basis. Er werd vooral gebruik gemaakt van mailinglijsten, veel mensen hadden een inbelverbinding en dat was de goedkoopste en meest eenvoudige oplossing. De helft van de groepen kwam ook in levenden lijve bij elkaar, soms in de bibliotheek maar vaak elders als er geen ruimte was.
Activiteiten varieerden van leeskringen tot games spelen en bouwen met senioren en kids samen, digitaal beleggen, genealogie, internetles in het Turks tot het maken van de website voor de vestiging Zuidwijk.
Overzichten zijn hier nog te vinden http://blogger.xs4all.nl/ritanila/archive/2008/06/13/396043.aspx
Digitaal versus analoog
Na een paar jaar werden 'Communities' en Gamen een formeel project. Er kwam een forum op de website, men kon er recensies plaatsen en er kwam een gameplein. Een paar jaar later moesten de groepen die ruimte in de bibliotheek wilden gebruiken huur betalen. Groepen kwamen steeds meer thuis samen, steeds meer mensen kregen thuis de beschikking over computers en ontmoetten elkaar alleen digitaal, o.a. via Web 2.0. Ik onderhield contact met de leeskringen, maar had nauwelijks ruimte, begeleiding enz. te bieden, er was nauwelijks draagvlak. De term 'leeskringen van de bibliotheek' was niet meer te handhaven.
Toch zijn leesclubs steeds populairder aan het worden, mensen hebben zeker behoefte aan ontmoeting en ik ben blij dat Bibliotheek Dordrecht ermee aan de slag gaat.
Tips en ervaringen
Er zijn leesclubs en leesclubs, de ene groep vindt het prima om op miniatuur meubeltjes in de voorleesruimte te zitten en een thermoskan met koffie mee te nemen van huis, een andere groep wil liever bij iemand thuis, een derde zoekt een vergaderzaal. Zolang de groep zich er prettig bij voelt is dat prima.
1. Het opstarten van een nieuwe leesclub kan natuurlijk goed via bijeenkomsten zoals in Dordrecht. Ook via lokale krantjes komt er vaak veel reactie. Soms teveel reacties, dat is lastig omdat men snel aan de slag wil.
Oproep via bestaande verenigingen, Web 2.0 applicaties (Twitter, Facebook, Hyves enz.) of het tijdschrift Boek-delen kan ook.
Bij het indelen van groepen moet je iets meer van de mensen weten zoals beschikbare tijden, bereikbare locaties, leestijd, leesgedrag (soort boeken) hobby’s en meer. Als bibliotheek of leesclub kun je gebruik maken van een uitgebreid formulier. Vraag beslist door naar dit soort zaken en naar de verwachtingen.
2. Als het gaat om een groep die regelmatig bij elkaar komt, zou deze niet te groot moeten zijn, circa 10 tot 15 mensen is prima, als je ervan uitgaat dat niet altijd iedereen erbij kan zijn en er wel eens iemand af kan vallen.
Er zijn in Rotterdam groepen van vier personen die al jaren bij elkaar komen en daar tevreden over zijn.
3. Een digitale leesclub kan wel groter zijn, afhankelijk van het feit of je het alleen over boeken hebt, of ook over meer persoonlijke zaken. des te groter de groep is, des te minder persoonlijk. Je kunt er als begeleider niet vanuit gaat dat men vanzelf wel reacties geeft, er moet iemand zijn die de leden regelmatig aanspoort op een
vriendelijke manier.
Doe je dit bijvoorbeeld via Hyves of Facebook, dan worden de leden bij elke posting van een ander automatisch hiervan op de hoogte gesteld, dat stimuleert. Het kan echter ook teveel worden, vooral als een paar mensen veel meer input leveren dan anderen. Een goede begeleider stuurt dit aan.
4. Bij de start is het handig om de uitgangspunten en huisregels gezamenlijk op te stellen.
Hoe vaak kom je bij elkaar (vaak om de 6 weken), hoe lang duren bijeenkomsten (vaak anderhalf tot tweeënhalf uur ), moet je je afmelden, kosten/budget, vakanties, hoe kom je aan boeken (wie reserveert/schaft aan?), wie regelt contacten met bibliotheek, met eventueel zaalverhuurder, heb je het alleen over boeken of ook over andere zaken en zo ja, hoe groot is het aandeel van privé zaken. Spreek ook af dat alles wat besproken is binnen de groep blijft. Spreek af dat discussies worden uitgesproken maar niet op de persoon.
Kom je om de beurt thuis bij elkaar bekijk dan even of dat handig is, zie ook de opmerking over roze leesgroepen onderaan.
5. Nieuwe deelnemers aan een bestaande groep toevoegen is vaak lastig. des te langer een leesclub bij elkaar is, des te hechter de band en des te minder eenvoudig nieuwelingen erin passen. Je kunt zoals in Rotterdam werken met een soort 'ballotage', dat betekent dat leden een nieuw lid mogen introduceren. Dat lid loopt dan een paar keer mee en daarna wordt gezamenlijk bekeken of deze bij de groep blijft.
Er zijn ook groepen die beslist geen nieuwe leden willen, dat moet ook worden geaccepteerd.
6. Een groep bestaat idealiter uit een aantal 'soorten' deelnemers. Een trekker/begeleider die goed kan sturen en ieder aan het woord laat komen. Een copiloot die de zaak in de gaten houdt als de trekker aan het woord is, een aantal actieve leden en een aantal minder actieve leden. Verder is iemand met humor een prima aanvulling. Twee
'grappenmakers' is weer niet handig, dan gaat men elkaar soms de loef afsteken zonder op de groep te letten.
Wil of kun je gastsprekers inzetten, gespreksleiding via bibliotheek of elders, heb je een penningmeester nodig?
7. Hoe en wanneer kies je je boeken/tijdschriftartikelen, hoe bepaal je de activiteiten zoals bezoek aan letterkundig museum, bioscoop (verfilmde boeken) enz.
8. Wat bespreek je en hoe gestructureerd? Eerst een rondje wie het boek heeft gelezen en een algemene opinie en dan aan de hand van vragen verder in discussie?
Zoekt iemand naar recensies, gegevens over de auteur?
Legt iemand vast wat de meningen zijn, is dat later ergens terug te vinden?
Doe je mee met de boekdelenprijs, Nederland leest enz. of zijn er andere relevante activiteiten in je stad/dorp?
9. Evalueer na een tijdje, het liefst via anonieme invulformulieren. Bespreek dan de resultaten en pas het één en ander aan.
10. Meer lezen:
In het blad van Boek-delen staan regelmatig artikelen.
Elke bibliotheek geeft - in de bibliotheek - ook toegang tot de Krantenbank, Een tijdschriftendatabase, Uittrekselbank daar kun je veel vinden.
Lees de boeken:
• Drewes, Inge
Lezen en leesclubs Gids voor het vormen en leiden van een leesclub.
Pearson Lifestyle. Amsterdam, 2006
• Gool, J. van, Frank. Hockx en D. Welsink
Handleiding voor leeskringen
Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum, Den Haag, 1992
• Gool, J. van en J. van Hulle
Praktijkboek voor leeskringen
NBLC/Davidsfonds/Clauwaert, 1997
• Handleiding leesclubs
Provinciale Bibliotheek Centrale voor Noord-Brabant, 1994
Vraag informatie bij Bureau Senia, je lokale bibliotheek, Bureau Marlene Lunter, Probiblio.
Zie ook: http://www.boekentaal.info/id174.htm
http://www.vitaal.nl/articles/page/category/leeskringen/
http://www.bibliotheeknaardenbussum.nl/index.php/informatie-voor-/leeskringen
11. Boeken kiezen
mijn favoriet: http://romanadvies.bibliotheek.nl/
www.leeskringen.nl
www.debezigebij.nl
www.boekgrrls.nl
www.iedereenleest.be
www.literairnederland.nl
www.literatuurplein.nl
www.boekentaal.info
www.boekdelers.nl/
www.boekensalon.nl
www.letteren.net
www.literatuurlinks.net
Maar ook via Amazon, Bol enz.
Roze leeskringen
Voor roze leeskringen meer informatie via:
www.senia.nl
www.vrolijk.nu
Dit is de website van een prima boekhandel in Amsterdam. Helaas wordt deze link zowel bij de GGD als bij de bibliotheek geblokkeerd door de geinstalleerde blokkeringssoftware. Wel treurig.
http://www.anbo.nl/subtopic.asp?TID=2&SID=79
http://www.lavitapublishing.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=126:twee-titels-van-lavita-publishing-op-roze-leeslijst&catid=1:over-lavita-publishing
Van een Rotterdamse groep kreeg ik nog het volgende aandachtspunt. Voor een roze kring is veiligheid een belangrijk aandachtspunt. Bedenk van tevoren op welke tijd je bij elkaar komt en waar. Als je nooit last met je buren hebt gehad of met de hangjongeren op het hoekje, kunnen groepjes die een pand binnengaan opeens de aandacht trekken.
Een bibliotheek of een openbaar gebouw is dan misschien een betere keus.
Rita Niland
Op persoonlijke titel
Originele uitnodiging (wellicht al verdwenen van het net)
http://www.debibliotheekatotz.nl/index.php?id=40&event_item_id=146&pi=151