Train met Pascal

Busy busy

Pascal Losekoot — Fri, 23 Oct 2009 09:21:00 GMT

Zoals wellicht opgevallen is ben ik niet meer aan nieuwe I Chess puzzels toegekomen. Ik ben de afgelopen weken druk geweest met het promoten van de schaaksport samen met IM Hans Böhm. Vooral het internetschaak (en alles wat daarbij komt), komt hierbij onder de aandacht.

De KNSB heeft namelijk met schaak software ontwikkelaar Chessbase een samenwerkingsovereenkomst gesloten, met als doel om het schaken via het internet te gebruiken om nieuwe leden te werven. Zoals Mark van de Werff, directeur Bondsbureau KNSB zegt: "Je kan niet hockeyen of voetballen via het internet, maar wel schaken. Dat is een geweldige kans".

Ik ben op dit moment bezig deze weblog te vervangen met een andere site, aangezien deze niet meer voldoet. Zo kost het plaatsen van diagrammen teveel tijd en moet ik om linkjes te plaatsen gaan wroeten in HTML code, niet meer van deze tijd.

Over ervaringen bij Internetschaaktraining; werkvormen

Pascal Losekoot — Thu, 05 Mar 2009 13:09:00 GMT

Ik heb de afgelopen za, zo en wo. playchess internettraining gegeven aan een KNSB groep van zes "jonge" spelers (gemiddeld ca. 9 jaar?), die ik ook training 'in het echt' geef. We hadden al 1x eerder zo'n training gedaan dus er was al enige ervaring. Ik wil een aantal ervaringen delen en materiaal/tips geven dat misschien ook andere trainers kan worden gebruikt. En misschien hebben anderen ook tips?!
De trainingen zijn telkens 75 minuten lang en best vermoeiend voor de deelnemers, want het is redelijk intensief.

Training 2:

Matmarathon (idee van Dolf Meijer). Spelers krijgen telkens matstellingen (mat in 1, 2, 4, etc. steeds moeilijker) en moeten het antwoord doorgeven. De eerste twee die het goed hebben krijgen een punt. Ze moeten het antwoord telkens aan mij persoonlijk chatten. Ik geef vaak ook persoonlijk antwoord (door op hun commentaar te klikken) of aan iedereen. (bijv. na 1.Kb4 doe ik Kc6). De eerste twee die het eerst het juiste antwoord (en om de juiste reden) geven, krijgt een punt, aan het eind maak ik de winnaar bekend. Als voorbereiding had ik de stellingen in een Excel werkblad gezet als FEN (in Chessbase: stelling opzetten; zie deze schermafdruk). Een PGN bestand maken kan natuurlijk ook, maar ik vond dit handig. De Fen stelling kan je dan in playchess plakken.
Simultaan geprobeerd (als test). Dit was geen succes om meerdere redenen, vooral: het is heel moeilijk te zien welke partij van wie is, wat je als trainer wel wilt; en ik kon de partijen niet terugzien. Dit doe ik niet snel nog eens. Deelnemers vonden het wel leuk.
Gevraagd: welk thema volgende keer? Eén suggesie: Koningsaanval.

Training 3:

Pionneneindspelmarathon (zonder punten): thema: afhouden, sleutelvelden, randpion.
Koningsaanval: Partijanalyse (gewoon nagespeeld vanuit de beginstelling met de partij op een apart venster).
Ordeprobleempje: enkele kinderen gingen irriteren in de chat en anderen reageerden daar weer fors op.

Training 4:

Enkele regels gesteld ivm. ordeprobleempje: een grapje maken mag maar ken de grens. Ik waarschuw één maal persoonlijk en de tweede keer gooi ik diegene eruit (dat is het voordeel van internetschaaktraining). Deelnemers kan eventueel terugkomen na afkoelen. Trainer is degene die aanspreekt. Als het moeilijk is geconcentreerd te blijven, is een pauze nemen mogelijk.
Dat werkte goed, ik heb er niemand uit hoeven te gooien.
Visualisatieoefening.

Stelling opgezet, met de opdracht deze goed te bekijken. Na minuutje stelling verwijderd (CTRL-N=beginstelling) en vragen gesteld:
1) Wat is de materiaalverhouding?
2) Wie heeft twee lopers?
3) Welke open lijn is er?
4) Waar staat de witte loper en welke pion valt die aan?
Stelling weer 'teruggetoverd' en behandeld.
Koningsaanval gezamenlijke analyse (voorbereiding: pgn bestand samengesteld)
Denkstrategie: wat doe je als een tegenstander een zet heeft gedaan (zie ook vorige posting www.schaaktraining.nl)
Een speler ging aan het eind een andere via de persoonlijke chat lastig vallen. Dat kan ik niet zien, maar wel uitgelegd hoe je een speler kan blokkeren en nogmaals aangesproken.

Conclusie

Ik denk dat het een nuttige training is en ook leerzaam. De reacties die ik tot nu toe hoor zijn ook meestal positief. Internet blijft voor en nadelen bieden. Zelf ben ik nu goed ervaren met het opzetten van stellingen etc. en ook wel de juiste snelheid gevonden.

Voorbeeld: Lasker-Bauer

Na een loperoffer op h7 te hebben behandeld, zeg ik: “dat is net als Lasker-Bauer, weet je nog?” De meesten zeggen natuurlijk "nee", of "euh", dus zoek ik in mijn trainingsdatabase, haal de partij op, plak hem in de broadcast en speel de partij snel na. "oh ja, die partij, die heb ik al gezien". Dat was namelijk een huiswerkopdracht bij één van de eerdere trainingen...

Ideeënlijstje

Differentiatie: als iemand al snel klaar is hem een extra opdracht geven via hyperlink, bijv. http://wtharvey.com/agreac.png (Wit aan zet wint).
Schaakfilmpje opzoeken op youtube en vragen te bekijken. Moet wel Nederlands zijn en passen bij het niveau. Daarna erop terugkomen.
Speurtocht: bijvoorbeeld: “zoek de partij Kasparov-Topalov, 1999 op en speel hem na” , kan helpen bij het leren omgaan met computers en databases; het vinden van informatie.

The Q&A way - Over het aanleren van het denkproces

Pascal Losekoot — Fri, 27 Feb 2009 15:57:00 GMT

Al jarenlang schrijft schaaktrainer Bruce Pandolfini op www.chesscafe.com zijn maandelijke bijdrage “The Question and Answer way”. In de bijdrage van 25 februari lezen we een aantal interessante dingen, zoals een trainingsprogramma voor zeer gevorderde spelers (met aanbevolen literatuur). Maar het meest interessante is zijn advies over het aanleren van “nadenken”. Je kent het wel, jeugdspelers die zonder te kijken hun zet spelen, en ouders/trainers die moedeloos toekijken en voor de partij hun kind toeroepen: Goed nadenken! Leuk, maar na vijf zetten is komt de sneltrein weer op gang en gaat het als vanouds.

Bruce adviseert: “(... )I suggest instilling right away, before maturation is completed, even though it’s ridiculously unnatural at first, is to equip the youngster with a routine.”

Hij omschrijft het proces dat het nadenken bij een jeugdspeler kan bevorderen:
1 ) Schrijf de zet op (op papier of in je hoofd)
2 ) “His or her first thoughts should concern what the move does.”
Niet: wat dreigt de zet, maar wat doet de zet. Dat kan een dreiging zijn, maar ook een fout: bijvoorbeeld: de zet zorgt ervoor dat de onderste rij niet meer gedekt is. De zet zorgt ervoor dat de loper ongedekt komt te staan.
3) “Step three brings the child back to his or her own previous move.”
4) “If you see a good move, look for a better one.” (Lasker’s maxim)
5) Controle (van analyse).

De rol van de trainer, werkvormen

Het is uiteraard de taak van de trainer om dit te bevorderen. Er zijn vele werkvormen waarbij je dit kan oefenen, zoals bij partijanalyse, consultatiepartijen, etc. Een goed middel is een oefenblad te maken waarbij telkens de laatste zet te zien is (bijv. met pijl), met de vraag: “Wat doet deze zet?”, waarbij het proces doorlopen moet worden. Immers, een schaakpartij is meer dan losse stellingen alleen.

Twee voorbeelden:

Zwart aan zet. De laatste zet van wit was Txd5. Wat doet deze zet? Het pent de d6-loper en valt de f5 loper aan. En de toren staat nu ongedekt. Hé, daar kan ik iets mee: Lxh2+. (in de partij werd Le6 gespeeld).

Zwart aan zet. Wat was de laatste zet? Ph4. Wat doet die zet? Het dreigt Pg6 met een driedubbele aanval. In de partij speelde zwart Kg8. Niet goed gezien wat er allemaal dreigde? Juist is uiteraard Kh7 of eventueel Tf6.

Lees de hele rubriek van Bruce hier.

Gratis proeftraining SGS-Jeugdleden

Pascal Losekoot — Sun, 15 Feb 2009 12:37:00 GMT

zondag 8 maart 2009

Ook het komende seizoen wil de Stichts-Gooise Schaakbond weer schaaktrainingen organiseren. Om te zorgen dat je weet hoe leuk en leerzaam zo’n schaaktraining kan zijn, kan je op zondag 8 maart meedoen aan een gratis proeftraining.

De training wordt gegeven door de ervaren trainer Pascal Losekoot en is bedoeld voor jeugdspelers die stap 2, 3 of 4 volgen.

Aanvang: 15:00 uur

Einde: 17:00 uur

Locatie: Het Poorthuis, Kerkstraat 28, 3741 AK Baarn

Aanmelden bij Pascal Losekoot, p.losekoot@xs4all.nl

Over ontfritzing, uit het hoofd leren en een inspirerende workshop

Pascal Losekoot — Tue, 13 Feb 2007 00:36:00 GMT

Zondag 11 januari was ik bij een workshop voor schaaktrainers B en C. Een flinke opkomst met vele bekenden. Yge Visser, trainingscoördinator van de KNSB, en Herman Grooten leidden de bijeenkomst. Twee thema's stonden centraal:
- eerste aanzet tot opzetten van een leerplan (Yge)
- training van de opening (Herman)

Bij het eerste onderdeel werd gekeken hoe het 'product' - het toptalent - er aan het eind van het opleidingstraject uit zou moeten zien. Een van de aanleidingen om een leerplan na te denken was dat het NOC*NSF heeft besloten de subsidie voor talentontwikkeling aanzienlijk te verlagen, vanwege matige prestaties (op EK's en WK's) en het ontbreken van een leerplan dat aan hun eisen voldoet.

Het tweede onderwerp ging over de manier waarop je openingstraining kan aanpakken. Er werd min of meer afgesproken om met openingstraining aan te sluiten bij de schaak-ontwikkelingsfase. Dus geen gesloten of bijvoorbeeld Franse theorie leren als kinderen nog in de materiale fase zitten. Andere ideeën behelsten onder meer het analyseren van themapartijen, maken van stencils met gemiste kansen en bestuderen van tabya's (typerende pionnenstructuren).

Alhoewel ik van het eerste onderwerp nog moet zien wat er van komt - erg ambitieus maar het hangt ook van financiën af, heb ik door beide onderwerpen inspiratie opgedaan en wil ik ook graag mijn steentje bijdragen. Ik heb bepaalde ideeën in trainingen overgenomen, zoals het uitspelen van een openingsstelling, de notaties innemen en dan weer erop terugkomen, bijvoorbeeld door een stencil te maken met thematische wendingen of combinaties. Terzijde: Hoe vaak moeten kinderen verplicht noteren terwijl er niets met de notatie gebeurt?

Geheugen en analyse

Maar ook interessant vond ik het idee om gebruik te maken van een goed geheugen, als je leerling dat heeft, wat ik gecombineerd heb met analyseren.

Nu behandel ik openingen altijd al vanuit de ideeën/(thematische)wendingen/plannen ipv. alleen maar zetjes te laten leren, maar ik heb dit nu gekoppeld aan het zorgvuldig bestuderen van één (thematische) partij. Wat trouwens ook al te lezen is in 'Schaken als vak' van Bouwmeester.

Bij een leerling heb ik de volgende oefening gedaan (in eerste instantie als experiment): hij moet als voorbereiding voor een training een partij onthouden die ik voordraag (en die aansluit bij de openingen die hij speelt), naspelen, en analyseren (op het bord).

In de training bespreken we dat (ik heb hetzelfde gedaan en daarna ook de analyse van GM's erbij genomen, indien mogelijk); hij toont eerst de partij en de varianten (wat hij trouwens allemaal uit zijn hoofd doet, geen papier erbij) en laat de varianten zien. Regelmatig zegt hij "dit heb ik bekeken" of vult gelijktijdig zijn analyse aan "maar misschien is dat mogelijk". Dan laat ik wat van mijn ideeën zien, en vatten we samen.

Ik geloofde zelf al dat dit (voor deze leerling!) een goede aanpak was, maar werd bevestigd doordat hij bij de vorige training na afloop zei dat hij het ook nuttig vindt: “ Ik begrijp de opening nu echt“ en dat de ideeën en de wendingen uit de partij(analyse) nu "van hem zijn". Daarmee was ik uiteraard erg tevreden.

OntFritzing van het Nederlandse Schaakleven - Engines uit het raam

Ik denk trouwens, ter afsluiting, dat de Nederlandse schaakjeugd echt de engines van de computer moet halen en vaker achter het schaakbord moet gaan zitten - wat ook bij de workshop werd geopperd. “Spelers die met de vinger op de cursortoets Kramnik-Anand aan zich voorbij laten gaan en dan zeggen dat ze het idee achter de opening begrijpen”, aldus Grooten. Iets dergelijks schreef Merijn van Delft onlangs ook op Chessvibes (zie http://www.chessvibes.com/?p=521&lp_lang_pref=nl#more-521).

Beter schaken ... ?

Pascal Losekoot — Mon, 07 Aug 2006 00:03:00 GMT

... train bij Pascal Losekoot

seizoen 2008-2009

Door het afronden van mijn studie Pedagogiek zal ik tot de zomer van 2009 niet zoveel (nieuwe)trainingen kunnen verzorgen.

Ik geef afgestemd op het schaakniveau, opdrachten mee voor thuis en via de mail stuur ik (partij)materiaal op. Bij toernooien zal ik, indien mogelijk, de begeleiding verzorgen.

Diversen
- Lessen worden per keer of per serie afgesproken en dienen minimaal een week van te voren te worden gereserveerd;
- De lessen worden doorgaans bij mij thuis gegeven aan de Van Goyenlaan 173, 3764 XG Soest. Ouders kunnen hierbij aanwezig zijn

Wie is Pascal Losekoot?
- Een geduldige en gemotiveerde schaaktrainer van 31 jaar;
- Deeltijd student pedagogiek en deeltijd programmeur;
- Diploma: KNSB-Trainer A en B (stap 1-5);
- Vele jaren trainer bij de Stichts-Gooise Schaakbond;
- Sinds 2008 KNSB trainer;
- Ook training voor volwassenen (ervaring oa. bij Arnhemse Schaakvereeniging en SG Amersfoort);
- Privé-leraar voor diverse leerlingen;
- Meer dan 10 jaar ervaring in trainingen en begeleiding van jeugdspelers;
- Jeugdleider en lid Baarnse Schaakvereniging; KNSB Rating: 2017;
- Sinds 2008-2009 speel ik voor ASV KNSB Competitie;

Trainingsmethodes en middelen
- Oefenen patroonherkenning
- Vooruitreken- en visualisatie oefeningen
- Analyse van (eigen) partijen
- Eindspeltechniek
- Opbouwen openingsrepertoire
- Sterkte/Zwakte analyse
- Analyse van toernooi
- Psychologische aspecten, zoals omgaan met verlies, motivatie tot zelfstudie
- Opstellen toernooi/trainingsplan
- Bijkomende zaken zoals omgaan met schaakdatabases.
- en meer…

Meer informatie
Pascal Losekoot, p.losekoot@xs4all.nl, tel. 035-6012745, www.schaaktraining.nl

Even voorstellen

Pascal Losekoot — Sun, 08 Jan 2006 21:50:00 GMT

Over mezelf
Ik ben parttime schaaktrainer (diploma: Schaaktrainer B). Parttime, want ik werk ook als programmeur bij een automatiseringsbedrijf. Ik geef individueel of aan (kleine of grote) groepen schaakles, zowel aan jeugdspelers als aan volwassenen - van stap één tot stap 6+. Ik heb ruimschoots tien jaar ervaring met het geven van schaaktraining bij scholen, de Stichts Gooise Schaakbond, de Baarnse Schaakvereniging en (de laatste tijd vooral) individueel aan landelijke jeugdspelers. Ook begeleid ik spelers bij jeugdtoernooien, zoals in Rijswijk bij het NK D jeugd en bij het Open NK in Hengelo.

Ik heb twee schaakboeken geschreven, Schaakvermaak 1 en Schaakvermaak 2 (Uitgeverij Resonans), daarvoor heb ik in eigen beheer vier Vakantieschaakboeken uitgegeven. Deze boeken zijn allen een combinatie van leuke verhalen over bekende schakers of schaakgebeurtenissen met leerzame partijfragmenten en opgaven. Verder schrijf ik regelmatig voor Voorloper, het jeugdblad van de KNSB.

Zelf ben ik lid en jeugdleider van de Baarnse Schaakvereniging. Mijn KNSB rating en FIDE rating zitten ergens boven de 2000. Door mijn bezigheden als trainer/begeleider doe ik niet zo vaak aan toernooien mee, maar met enige regelmaat speel ik een toernooi in het buitenland, zoals Pardubice 2005. .

Sinds september 2005 volg ik de studie Pedagogiek. Ik woon in Soest, maar ben een geboren en getogen Baarnaar.

Over deze site
Regelmatig zal ik interessante schaakstellingen en partijen tonen. Ook als jij een leuk partijfragment hebt, wil ik die graag toevoegen, mail het bij voorkeur in PGN-formaat naar me. Verder aankondigingen over trainingen en toernooien waar ik bij zal zijn, en verslagen daarvan. Ook is er een verzameling leerzame schaaklinks.

Copyright
Op alle bijdragen op deze site rust copyright. Het is toegestaan om voor niet-commerciële doeleinden beperkte delen over te nemen, onder vermelding van door Pascal Losekoot, www.schaaktraining.nl.

Schaaklog.nl

Pascal Losekoot — Sat, 07 Jan 2006 23:21:00 GMT

Drie columns die ik schreef onder de titel 'Over Schaaktraining' zijn te vinden op www.schaaklog.nl, de website van GM Dimitri Reinderman.

De voorpost - uit Schaakvermaak 2

Pascal Losekoot — Fri, 06 Jan 2006 16:33:00 GMT

Dit hoofdstuk gaat over pionnen die - niet door andere pionnen gedekt - in het vijandelijke deel van het centrum staan, ofwel: over de voorpost. Kijk maar naar de volgende stelling:

Deze stelling, na 1.e4 e5 2.f4 d5 3.xd5 e4, is het beginpunt van het Falkbeer Tegengambiet. Het plan van zwart is dat de pion op e4 de ontwikkeling van de witte stukken in de weg zit. Het witte paard kan immers niet naar het natuurlijke veld f3.

Een belangrijk principe is dat je zo'n voorpost moet proberen aan te tasten of onder druk zetten. Dat kan bijvoorbeeld door 4.d3 te spelen, de meest gespeelde zet in deze stelling. In de gespiegelde versie van dit gambiet, het Albin's tegengambiet, moet je trouwens oppassen met wit. Als je na 1.d4 d5 2.c4 e5 3.xe5 d4 besluit de pion aan te tasten met 4.e3, dan loop je de kans om in de volgende veel gespeelde val te lopen: 4...Lb4+ 5.Ld2 xe3! 6.Lxb4

6...xf2+ Zie hier het probleem: wit moet de dame blijven verdedigen. 7.Ke2 en nu niet gelijk 7...Lg4 vanwege 8.Pf3, en ook niet 7...xg1D vanwege de tussenzet 8.Dxd8, maar het slimme 7...xg1 Paard met schaak! Na Txg1 volgt Lg4 met damewinst.

Nadeel is natuurlijk dat zo'n vooruitgeschoven pion ook een zwakte kan zijn. Dichter bij stelling van de tegenstander is het moeilijker om verdedigers aan te voeren. Neem de volgende stelling, die ontstaat uit de Koningsindische opening:

1.d4 Pf6 2.c4 d6 3.Pf3 g6 4.Pc3 Lg7 5.e4 0–0 6.Le2 Pbd7 7.e5 (gebruikelijker is 7.0-0) dxe5 8.dxe5

8...Pg4 en de pion staat ineens drie keer aangevallen. Overigens is het best interessant als wit 9.e6 speelt, omdat zwart dan een lelijke dubbelpion krijgt.

Ook in de partij Lambert - Sigurdsson maakte zwart goed gebruik van de zwakte van de vooruitgeschoven pion: 1.e4 d6 2.d4 Pf6 3.Pc3 g6 4.h3 Lg7 5.Pf3 0–0 6.Le3 c6 7.Ld3 Pbd7 8.e5 dxe5 9.dxe5 Pe8 10.Lc4 Da5

Alweer staat e5 drie keer aangevallen. 11.0–0 (11.e6) Pxe5 12.Pxe5 Lxe5 zwart had een pion meer en won. 0–1

Een andere manier om zo'n voorpost aan te tasten is om (na korte rokade) f3 te spelen, of, zoals in de volgende stelling, met zwart f6:

1...f6! Met deze zet activeert zwart zijn toren en e7-loper. Na 2.xf6 komt 2...Lxf6 met een prima stelling voor zwart, op 2.d4 volgt 2...fxe5 3.dxe5 Lf5 en zwart staat beter.

Ook in de hoofdvariant van het Orthodox Damegambiet kom je dit thema tegen:

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 e6 4.Pc3 Pf6 5.Lg5 Le7 6.e3 Pbd7 7.Tc1 0–0 8.Ld3 dxc4 9.Lxc4 Pd5 Zwart heeft ruimtegebrek, daarom wil hij graag stukken ruilen. 10.Lxe7 Dxe7 11.0–0 Pxc3 12.Txc3

12...e5 Belangrijk: zwart moet het witte centrum aantasten. Hiermee maakt hij ook ruimte voor zijn loper. 13.Lb3 (of 13.Dc2 exd4 14.exd4 gevolgd door Te1.) 13...e4 14.Pd2 Pf6 15.Tc5 Met het idee Te5 om de pion te veroveren. (Of 15.Dc2 Lf5 16.f3) 15...Pd7 16.Tf5 Dit lijkt riskant, maar het kan wel. Wit gaat op jacht naar de zwakke e-pion. 16...Kh8

17.f3! g6 18.Tf4 exf3 19.Dxf3 en wit won dankzij zijn sterke centrum.

Zo'n voorpost heeft natuurlijk ook voordelen. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van de steun die het geeft aan stukken op f3 en d3, zoals in de partij Kholmov - Tolush.

1...Pd3 Het paard staat hier natuurlijk prachtig. 2.f3 aantasting, maar zwart kan voldoende steun geven. 2...d5 3.fxe4 dxe4 4.axb5 axb5 5.Ld2 Txa1 6.Txa1 h6 met voordeel voor zwart. 6...Pf4! 7.exf4 Dxd4+ 8.Kh2 Dxa1 was hier nog wat sterker geweest.

Voor meer, lees Schaakvermaak 2, verkrijgbaar bij Uitgeverij Resonans (ISBN: 90-807213-8-7, prijs: EUR. 10,95 per stuk, bij vijf of meer exemplaren 10% kwantumkorting.). Hieronder twee van de opgaven die bij dit hoofdstuk horen.

Stelling 1 Zwart aan zet *

Stelling 3 Zwart aan zet **

De sterren geven het moeilijkheidsniveau aan, van makkelijk (*) tot moeilijk (***) .

Uitwerkingen (in wit, selecteer met de muis)

1) Kennedy - Loewe, London, 1849

1...d3 2.Dc3 (Op 2.Lxd3 volgt 2...Pb4 ) 2...bxc4 en zwart won. 0–1

3) Nimzowitsch - Marshall, Karlsbad, 1907

Zwart heeft nog een uitweg: 7...e3! 8.fxe3 Pg4! (De partij ging verder met 8...h6 9.Pge4 Pg4 wat op hetzelfde neerkomt.) 9.Pde4 Dxd1+ 10.Kxd1 Lf5 11.Ld2 met initiatief voor zwart (0–0–0). 0–1

Over Schaakvermaak 2

Pascal Losekoot — Fri, 06 Jan 2006 01:45:00 GMT

Ook Schaakvermaak 2 staat weer vol met historische verhalen over beroemde schakers en schaakgebeurtenissen. Mooie, maar ook leerzame stellingen van bekende en minder bekende spelers.
Wat weet je bijvoorbeeld over de rol die het Evansgambiet speelde in de match Steinitz-Gunsberg? Wat is de rol van de voorpost in het schaakspel? En wie was de eerste vrouwelijke wereldkampioen schaken?
Schaakvermaak 2 kan besteld worden via Uitgeverij Resonans, of als je mij een keer ziet, bij mij (maar als je het wilt laten opsturen, bestel dan bij Resonans).

ISBN: 90-807213-8-7, prijs: EUR. 10,95 per stuk, bij vijf of meer exemplaren 10% kwantumkorting.