De buitenstaander

Mag het groot dictee der Nederlandse taal alsjeblieft worden afgeschaft? Niet alleeen toont het ieder jaar opnieuw aan dat de spellingshervorming van 1995 een volslagen mislukking is, het legt een nadruk op een onderdeel van de taalbeheersing dat naar mijn mening juist de minst belangrijke is. Door het groot dictee heeft spelling een sterke nadruk gekregen, en juist de spellingshervorming heeft aangetoond dat die spelling totaal niet belangrijk is: teksten van vóór 1995 zijn nog prima te lezen en te begrijpen. Zlfs ls k ll klnkrs wglt s ng wl t chtrhln wt k hr gschrvn hb, ht Hbrws hft nt ndrs gdn [1]. Oko eht tsevig door lekaar hussleen vna ed lteetrs avn ekl woodr alat ngo vele ovre avn de nihduo van de tekts [2]. Al moet je in het laatste geval wel de juiste letters gebruiken.

Natuurlijk hebben we afspraken nodig over de schrijfwijze van woorden. Die regels kunnen los zijn, en moeten in elk geval gedragen worden door de gebruikers van de taal. Het groot dictee laat ieder jaar weer zien dat dit met deze spelling niet het geval is. De ‘Witte Spelling’ is wat dat betreft een natuurlijker spelling, die wel wordt gedragen door taal gebruikers. De taalwetenschappers die de huidige spelling ontworpen hebben, hebben naar mijn mening hun hand ver overspeeld, het zou hun sieren een toontje lager te zingen.

Ik heb al eerder geschreven over de wijzigingen van 2005 [pdf]. Het eerste probleem met het groene boekje is dat het bestaat, en het gebruik in sommige gevallen wordt voorgeschreven. Ik vrees dat daar weinig aan te doen is. Vervolgens is er een probleem met de manier waarop deze woordenlijst tot stand komt. In een poging beter aan te sluiten op het gebruik van de taal, worden verschillende bronnen automatisch bijgehouden voor opname in het groene boekje. Dit zijn onder andere kranten, en dat is niet het meest zorgvuldig gecontroleerde medium. Vooral woordafbrekingen zijn vaak fout, bijvoorbeeld omdat een taalinstelling niet geheel correct is. Dit leidt uiteindelijk tot opname van ‘Ca-tas-tro-fe’ en ‘Fran-krijk’ als officiële afbrekingen in het Groene boekje. Als hier vervolgens op gewezen wordt, dan wordt niet erkend dat dit fout is, maar wordt dit verdedigd als ‘juist’. Dat deze werkwijze leidt tot veel weerstand, en het tegenovergestelde bereikt van het oorspronkelijke doel, doet niet ter zake. Omdat het groene boekje per definitie ‘correct’ is, zitten we hier nu officiëel aan vast. Ik raad U aan ongehoorzaam te zijn, en niet de ideeënloze idiotie van het groene boekje te volgen [3].

Het feit dat de spellingsregels zo ingewikkeld zijn dat werkelijk niemand er goed mee overweg kan, is nog niet eens mijn grootste bezwaar tegen het groot dictee. De nadruk op spelling overschaduwt de veel belangrijker onderdelen voor taalbehersing en communicatie zoals grammatica en opbouw van een betoog. Uiteraard zijn die laatste twee veel moeilijker te testen in een kwis-achtige setting, en daardoor minder geschikt voor televisie. Nu is taal en televisie niet altijd en gelukkige combinatie, maar dat wil nog niet zeggen dat je met spellingsspelletjes daarvoor moet compenseren. Naar mijn mening richt het groot dictee meer schade aan dan dat ze goed doet. Het stimuleert ook de gedachte dat taal er niet toe doet, en niets is minder waar.

1. Zelfs als ik hier alle klinkers weglaat is nog wel te achterhalen wat ik hier geschreven heb, het Hebreeuws heeft nooit anders gedaan. (terug)
2. Ook het stevig door elkaar husselen van de letters van elk woord laat nog veel over van de inhoud van de tekst. (terug)
3. Volgens het groene boekje: ideeëloos. Splaakgeblek! (terug)