De buitenstaander

Vandaag was de file-vrije dag. Of het een succes was hangt waarschijnlijk af van je eigen waarneming, en of je nu net wel, of net niet in de file stond. Die ongevallen bij Utrecht hielpen niet erg mee. Het probleem met het Nederlandse wegen net, en de gebruikers is dat we zeer dicht bij de maximale capaciteit zitten, of eigenlijk er net iets overheen. De enige manier om dan nog vooruit te komen, is door het langzaam te doen: in een file.

Het aantal auto’s hoeft helemaal niet zo veel te verminderen, om een merkbaar effect te hebben op de files. De schatting van ANWB, NS en Rabobank van 10% is een heel aardige schatting. Probleem is alleen: hoe krijg je dat voor elkaar?

• De NS heeft voorlopig de capaciteit niet om dat verschil op te vangen.
• Telewerken is niet voor iedereen een optie, maar kan wel helpen, en kan ook steeds vaker helpen met steeds betere internet verbindingen. Een initiatief van de gemeente Amsterdam om een filiaal-kantoor in Almere in te richten is interessant: daarmee verklein je de woon-werk afstand, en daarmee het probleem, wellicht voor meer bedrijven een oplossing, al dan niet in samenwerking.
• Spreiding van de werktijden biedt slechts beperkt de ruimte, gezien de huidige starttijden van de files.

Het probleem zit volgens mij aan twee kanten:

1. De huizenmarkt zit volslagen op slot: verhuizen om dichter bij je werk uit te komen is meestal niet mogelijk. En met de tegenwoordige tijdelijk contracten zullen de meesten dat ook niet snel doen.
2. Er is weinig stimulans om de auto te laten staan. Via het tank-pasje betaalt de baas. Je voelt de pijn wel omdat je in die verrekte file staat, maar voor veel mensen is de pijngrens nog niet bereikt. Overigens is één van de redenen dat ik geen rijbewijs heb dat ik er weinig voor voel om achteraan in de file aan te schuiven. Ach, als je geen onderdeel van het probleem bent, moet je onderdeel van de oplossing zijn.

Wat zijn mogelijk oplossingen? De huizenmarkt openbreken zal lastig blijken, zeker met de huidige financiële crisis: als je geschoren wordt, moet je stil blijven zitten. Aan de stimulans kant kunnen we gedeeltelijk een voorbeeld nemen aan de Britse maatregelen. Daar is de fiscale bijtelling sterk afhankelijk van het gebruik van de auto. Hierdoor is het Verenigd Koninkrijk het enige land waar lease-auto's minder verbruiken dan auto's in privé bezit. Omdat in de keuze voor een lease-bak het verbruik nauwelijks een rol speelt, is het gebruik nauwelijks beperkt, en speelt verbruik nauwelijks een rol bij aanschaf van de auto. Op beide fronten is veel te winnen. Vergeet niet dat meer dan de helft van de personenauto’s op de Nederlandse wegen niet betaald is; dat zijn allemaal lease-auto’s.

Ook met maatregelen aan die kant, zal het auto-gebruik niet snel of noemenswaardig afnemen. Dat kan je beter doen door belonen, en het stimuleren van echte alternatieven, als die er zijn. Ik vraag niet van een loodgieter om op de fiets naar mijn huis te komen als m’n WC verstopt zit. Maar er zijn veel meer mensen die zouden kunnen fietsen, ook over afstanden waar nu vaak lacherig over wordt gedaan.

Zien is geloven, en daarom het volgende proefballonnetje: Ervaren fietsers laten zien dat de afstand woon-werk voor iemand goed te fietsen is. Met de fietsrouteplanner maken we een route, en vervolgens koppel je een vrijwilliger van vergelijkbare leeftijd of wat ouder aan een auto-forens. Nu zijn er een paar opties: beide fietsen samen of je laat het verschil tussen auto en fiets zien. Een dergelijk persoonlijke benadering kan goed helpen om individuen die daarvoor open staan te overtuigen. Het mes snijdt aan meerdere kanten: filebestrijding, klimaatverandering en volksgezondheid. Bedrijven moeten uiteraard wel gestimuleerd worden om douches aan te leggen voor hun medewerkers, anders wordt het nooit wat. Maar daar zijn subsidieregelingen voor.

We komen er wel. Op de fiets, als ik het voor het zeggen heb…

Maarten,
ik vraag me af of het wel zin heeft om de files te willen verminderen. Het is bekend dat het aanleggen van meer wegen, net zo lang verkeer genereert totdat de files weer op het oude niveau zijn. Ik kan geen reden bedenken waarom maatregelen als telewerken, verhuizen, OV of meer fietsen niet hetzelfde effect heeft: Er komt asfalt vrij, anderen nemen die ruimte in totdat het oude niveau van files weer bereikt is. Er is gewoon een zekere fileprijs die mensen bereid zijn te betalen voor een "asfaltslot".

Mijns inziens kun je alleen iets aan die prijs veranderen door hem kunstmatig te verhogen of te verlagen. Rekeningrijden zet een extra heffing in euro's bovenop de prijs in filetijd, en zal daarom zorgen dat mensen minder snel een asfaltslot willen aanschaffen. Zou je bijvoorbeeld invoeren dat reistijd geldt als werktijd, dan staat Nederland binnen de kortste keren meer tijd in de file dan dat er gewerkt wordt.

Waar het om gaat, is hoe je de gunstigste verhouding krijgt tussen de voordelen van mobiliteit en de nadelen. En ja, als de dan milieu- en gezondheidsvoor- en nadelen net zo hard rekent als financieel-economische voordelen, staat de fiets ineens op eenzame hoogte.