Deze keer heeft Francis Fukuyama niet de geschiedenis ten einde verklaard,
maar slechs het neo-conservatisme. Hij doet dat in een stuk in de NYTimes,
dat helaas achter een betaal-barriere zit. Ik zal het daarom in grove
trekken samenvatten.
Fukuyama schetst de historische wortels van het neo-conservatisme, en
noemt daarbij 4 belangrijke kenmerken:
- de aandacht voor democratie, mensenrechten en de interne politiek van
staten
- het geloof dat Amrikaanse kracht (ook militaire kracht) kan worden
gebruikt voor het behalen van morele doelen
- scepsis over de mogelijkheden en toepasbaarheid van internationaal recht
en internationale instituties zoals de VN
- de opvatting dat "social engineering" doorgaans leidt tot onverwachte,
onbedoelde en ongewenste resultaten.
Het is duidelijk dat er tussen het tweede en het vierde punt spanning zit.
Volgens Fukuyama verdween bij veel neo=conservatieven na 1989 sloeg het
evenwicht tussen die twee punten door naar het gebruik van (militaire)
macht. Dit werd gevoed door het gemakkelijke ineenzijgen van de
communistische regimes in Oost-Europa. En door de gebeurtenissen van 9/11
werd de neiging om de kracht van de VS te gebruiken acuut. In de State of
the Union van 2002 werd de zgn. Bush-doctrine afgekondigd, waarin de VS
het recht claimt om, met de beste bedoelingen, unilateraal in te grijpen
als de bevordering van de democratie en wereldvrede dat vereist. Dat
leidde tot de inval in Irak, met de bekende gevolgen, en tot een isolatie
van de VS in de wereld.
Fukuyama betreurt dat. Hij constateert verder dat het introduceren van
democratie niet altijd zo makkelijk gaat als het ging in Oost-Europa, en
dat sommige neo-cons dat zwaar hebben onderschat. Opmerkelijk is dat
Fukuyama het neo-conservatieve standpunt dat de Amerikaanse macht moreel
goed is en daarom niet bedreigend is voor andere brave staten,
onderschrijft. (Terecht wat mij betreft, maar dat terzijde.) Maar hij
meent wel dat de "benevolent hegemony" niet werkt en niet zal werken,
onder andere omdat het Amerikaanse volk de inspanningen die daarvoor nodig
zijn, niet blijft opbrengen.
Wat dan? Fukuyama komt hier met een aantal goede maar ook nogal voor de
hand liggende aanbevelingen: meer werken via internationale instellingen
(toch), maar niet uitslutiend de VN, strijden voor de "ziel' van de
molsimes, enzovoort. Hij wil zeker niet terug naar het "realisme" van
voorheen, waarin allerhande dictators werden gesteund, zolang die de VS
maar steunden.
Hoe dan ook: Fukuyama wenst zich geen neo-conservatief meer te noemen. Ik
ben benieuwd hoe Charles Krauthammer, met wie Fukuyama een stevige
polemiek heeft uitgevochten, hierop gaat reageren.