science

Pindakaasvrees

liesbeth jongkind — Wed, 16 Jul 2008 13:59:00 GMT

Ik ben voor heel veel dingen bang gemaakt als kind (auto's, vreemde honden, gaatjes in je oren) maar het aller-aller-gevaarlijkste bij ons thuis waren pinda's. Pinda's konden namelijk in je keel schieten en dan stikte je. Daarom was de enige van ons gezin die pinda's mocht eten mijn vader. Die deed dat waarschijnlijk heel voorzichtig. Ikzelf at - en eet - pindakaas. Dat plakt wel aan je verhemelte maar het schiet echt never nooit niet in je keel. En het is eigenlijk veel lekkerder.
Pas jaren na de leeftijd waarop ik aan alles ging twijfelen wat ik thuis geleerd had, las ik een proefschrift van een anaesthesist die gespecialiseerd was in het verwijderen van pinda's en andere kleine rotdingetjes uit kelen van kinderen. Gruwelijke lectuur en mijn ouders hadden natuurlijk toch weer eens gelijk gehad.
Maar nu het blijkt het nog erger te zijn: ook als zwangere vrouwen pinda's eten, heeft het ongeboren babytje later meer kans op asthma en andere luchtwegproblemen. En het allerergste is: voor pindakáás geldt het ook!

Meer Science >>

Bron: Maternal Food Consumption during Pregnancy and the Longitudinal Development of Childhood Asthma; American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine Vol 178. pp. 124-131, (2008). DOI:10.1164/rccm.200710-1544OC

Het Oude Leren

liesbeth jongkind — Mon, 19 Feb 2007 23:20:00 GMT

Zag vandaag een vogeltje omhoog lopen tegen een muur op, heel knap, met twee van die kleine pootjes en met zijn vleugeltjes op zijn rug. En moest ineens denken aan het boomkleverprakticum. Wat is dat alweer lang geleden. Je moest met een groepje medestudenten het bos in. Het bos, daar kwam ik toen zelden. Gelukkig wisten die medestudenten het te vinden. Die wisten ook wat we moesten doen. Op de een of andere manier had ik niet begrepen dat je zo'n prakticum eerst moest voorbereiden. Dat ik ooit mijn bul gehaald heb! En dan zeggen ze dat het niveau gedaald is.
Eenmaal in het bos pakte iedereen zijn verrekijker. Ja, biologen, hè. Alleen ik had een microscoop. (Niet bij me natuurlijk.) Dus ik mocht turven. Een pen had ik ook niet, maar er was iemand die een potlood bij zich had. Ik moest de boomklevers en de boomkruipers turven die de anderen zeiden dat ze zagen. Ik heb er zelf geeneen gezien maar het scheen dat de ene van beneden naar boven tegen de stam op liep en de andere van boven naar beneden. Ik weet niet meer welke wat deed, dat zal ook wel in de prakticumhandleiding gestaan hebben.
Vroeger leerde je een heleboel waar je niet om gevraagd had en nooit iets aan zou hebben. Dat wist je en dat gaf niet. Op een dag zou je je diploma halen en daarna hoefde je nooit meer boomklevers te turven als je dat niet wilde. En ondertussen deed je na schooltijd, na college, de dingen waar het later in je leven om zou gaan draaien. In mijn geval: stukjes schrijven en stencilmachines bedienen.
Al dat soort dingen, die je vroeger voor je lol ernaast deed, proberen ze bij het Nieuwe Leren in het curriculum te proppen. Zonde eigenlijk.

Meer Waan v/d Dag >>
Meer Beestjes >>

Morgen champagne!

liesbeth jongkind — Mon, 13 Nov 2006 22:25:00 GMT

Tijd om eindelijk eens op te biechten waarom ik de laatste maanden niet alleen mijn weblog en mijn literaire aspiraties maar ook man, kat, en kroost zo schromelijk verwaarloosd heb. Ze heet ZSANA en morgen komt ze van de drukker en gaan we met zijn allen ooooh en aaaah roepen en bubbeltjeswijn drinken. Nog twee nachtjes slapen, dan ligt ze in de winkel, 84 pagina's dik, met een glossy kaftje en boordevol mooie, interessante artikelen.
Een must voor wie op de hoogte wil blijven van de nieuwste wetenschappelijke ontwikkelingen op medisch gebied, maar vooral voor wie niet alleen wil weten hoe we weten wat we weten, maar ook (juíst!) waarom die kennis er eigenlijk toe doet. Zei de trotse hoofdredacteur.
(Een voorproefje van ZSANA kun je nu al krijgen op www.zsana.nl en als je daar dan toch bent, neem dan gewoon meteen een drie-nummer abonnement, dat kost maar 9 euro...!)

Meer Leesvoer >>
Meer Science >>
Meer Lijfsbehoud >>

Bijgeloof

liesbeth jongkind — Sun, 10 Sep 2006 20:45:00 GMT

Stop een ondervoede duif een paar minuten per dag in een hokje met een apparaat waar af en toe een graankorrel uitvalt. Zomaar, zonder dat er enig verband bestaat met wat de duif op dat moment doet.
B.F. Skinner deed het in 1947 en zag dat zulke duiven na verloop van tijd hele gekke beweginkjes gingen maken. Steeds op de zelfde plek in de kooi raar heen en weer hippen, met hun kop draaien, of steeds dezelfde vreemde vleugel-flap-beweging uitvoeren. En ze deden allemaal iets anders.
Skinner noemder zijn proef-duiven bijgelovig: het leek wel of ze meenden een verband ontdekt te hebben tussen het verschijnen van een graankorrel en de beweging die ze nèt toevallig aan het maken waren toen die graankorrel verscheen. Omdat ze nóg wel een graankorrel wilden hebben, bleven ze dat rare hopje maar eindeloos herhalen en herhalen, tot - jawel hoor, alweer een graankorrel! Het werkte!
Vanmiddag zat ik in kleermakerszit op een handdoek in het zonnetje de krant te lezen, toen ik ineens het gevoel kreeg dat ik iets miste. Er was iets anders dan anders. Maar wat? Ik sloeg de bladzij van de krant om zonder enige moeite, ging eens een beetje verzitten zonder een centje pijn - en ineens wist ik het: mijn rugpijn was weg! En al een poosje ook, realiseerde ik me. Waar zou dat nou door gekomen zijn? In gedachten liep ik alle dingen af die ik gedaan had sinds het moment waarvan ik me nog met zekerheid herinnerde rugpijn te hebben gehad. Ik had een boswandeling gemaakt op blote voeten. Ik had een beker sinaasappelsap gedronken. Ik was in de sauna geweest. Ik was kopje onder geweest in héél koud water. Ik had in kleermakerszit in het zonnetje de krant zitten lezen. Aan mij nu de keus aan welk van deze handelingen met terugwerkende kracht magische krachten toe te kennen. Waarom had ik nou niet beter opgelet?
Maar ik vermoed dus dat het door de sauna kwam.

Meer Science >>
Meer Lijfsbehoud >>

Paarse handschoenen

liesbeth jongkind — Sat, 02 Sep 2006 08:30:00 GMT

Lucy wil nog steeds weten hoe dat nou zit met die paarse handschoenen. Jemig. Dat is wel een heel verhaal hoor. En eigenlijk wilde ik iets over de flitspalen schrijven vandaag. Maar dat kunnen andere mensen vast ook heel goed, dus hier komt-ie:
Vroeger, heel lang geleden, toen de mensen allerlei dingen nog niet wisten die ze nu wel weten, werkte ik op een lab. Om die dingen te helpen uitzoeken, zeg maar.
Toen dacht ik nog dat dat heel saai was, omdat mensen op feestjes nooit zo lang bleven luisteren naar wat ik erover vertelde, maar eigenlijk was het op zo'n lab heel gevaarlijk. Maar ik kreeg natuurlijk pas door hoe dapper ik geweest was, toen ik allang ergens anders werkte.
Andere mensen mogen tijdens hun werk gewoon koffiedrinken en hun brood aan hun bureau opeten en in hun neus peuteren enzo. Als je op een lab werkt mag dat allemaal niet, omdat je vergif aan je vingers kunt hebben. Heel veel stofjes waar we mee werkten op het lab waren namelijk giftig of kankerverwekkend. Of allebei.
In ons lab stond natuurlijk wel gewoon een koffiezetapparaat en op de koude kamer stond een kratje bier. Maar als we niet aten of dronken of in ons neus peuterden hadden we meestal wel handschoenen aan. Van die dunne rubberen gelig-witte doktershandschoenen, waar je handen ontzettend in ging zweten. Als je ze even had uitgetrokken om in je neus te peuteren kon je ze bijna niet meer aankrijgen omdat ze van binnen zo nat waren. Dan pakte je maar weer nieuwe.
In oktober ofzo was het geld van het lab op. Dan moesten we ineens potjes met giftige stofjes van andere labs gaan lenen en dan kregen we nog maar één doos handschoenen in de week. En op was op.
Toen ik op bezoek was in het wormenlab, moest ik daar ineens allemaal weer aan denken. Het rook er nog net zo als vroeger op ons lab, maar hun handschoenen waren paars.
“Waarom zijn jullie handschoenen paars?” vroeg ik.
“We hebben nog allemaal andere kleuren ook,” zei die jongen. Sommige handschoenen waren niet van rubber (‘latex’ zei hij trouwens) want daar waren wel eens mensen allergisch voor, maar van nitrile. Ik wist ook niet wat dat was, maar volgens de Wikipedia is het een soort synthetisch rubber, gemaakt van acrylonitrile en butadieen. Het voelt wel lekker, niet zo stroef en plakkerig als rubber.
Sommige handschoenen waren extra dik. Die zaten minder lekker, maar als je met hele giftige stofjes werkte of je was bijvoorbeeld zwanger, dan deed je die voor de zekerheid toch maar aan, zei die jongen.
Die kleuren waren gewoon om het verschil tussen de handschoenen sneller te kunnen zien. Zodat je niet steeds de lettertjes op het doosje hoefde te lezen. Het was dus niet voor het mooi ofzo, Lucy. Of om de wormen beter te kunnen zien als je ze beet had. Die zijn daar trouwens veel te priegelig voor.

Meer Science >>
Meer Lijfsbehoud >>

Ontbijt op bed

liesbeth jongkind — Thu, 31 Aug 2006 10:35:00 GMT

Er is er een jarig hoerahoera. Dat betekent eten in bed, liefst met iets dat kruimelt en kleeft tegelijk. Croissants met marmelade? Croissants met marmelade. Afbakcroissants, want het is een doordeweeksedag dus het moet nog snelsnel ook. Albert Heijn had twee soorten afbakcroissants-met-roomboter-bereid: gewone en biologische. Leuk, alweer een test. Je ziet het verschil meteen, de mooiste zijn de biologische, de gewone zijn platter en verkreukelder en egaler bruin.
Maar hee, wat gek, ze smaken exact hetzelfde! Ook zonder marmelade. Allebei even lekker!

Meer Leuke dag>>

De vissticktest

liesbeth jongkind — Mon, 28 Aug 2006 19:29:00 GMT

Maandag visstickdag. Maar welke visstick? Wat een keus in de winkel!
Drie doosjes gekocht: Iglo, Albertheijn en Euroshopper. Buurjongen uitgenodigd voor een grotere N. Vissticks op rijtjes op ovenpapier op het ovenrooster gelegd. Rijtje 1 kreeg één scheurtje in het papier, rijtje 2 twee, rijtje 3 drie. Want ik ben zo iemand die tegen de tijd dat ze de vissticks uit de oven haalt niet meer weet of Iglo nou links of rechts lag.
Zes minuten op de ene kant, omdraaien, zes minuten op de andere kant, klaar. Frituren is lekkerder, maar onze frituurpan is te klein voor 15 vissticks, en ze moesten natuurlijk allemaal precies even lang en heet gebakken worden, anders was het niet eerlijk.
Iedereen kreeg drie vissticks en moest goed proeven.
De resultaten: visstick 3 (Euroshopper) smaakte naar karton, visstick 2 (Albertheijn) smaakte naar oud brood en visstick 1 (Iglo) smaakte wel enigszins naar vis en was in elk geval íets malser dan de andere twee maar eigenlijk ook heel vies.
Ik proef het nog steeds.
Ik eet nooit meer visstick.

Meer Science>>

Plotseling inzicht!

liesbeth jongkind — Sat, 26 Aug 2006 08:17:00 GMT

Soms zet ik 's sochtens twee radio's tegelijk aan. Die in de keuken en die in de kamer. Omdat ik dan steeds heen en weer loop met ontbijtbordjes enzo en geen woord van radio 1 wil missen. Soms heeft de werkster de keukenradio afgestoft en dan staat hij daarna op een andere zender (of tussen twee zenders in) en dan duurt het wel een week voor ik radio 1 weer teruggevonden heb.
Maar goed, dat werkt dus niet echt, twee radio's tegelijk, want de ene loopt een beetje voor op de andere. Ik dacht altijd (met mijn suffe ochtendkop) dat dat door de snelheid (traagheid? hee!) van het geluid kwam, maar vanmorgen (zaterdag, beetje uitgeslapen) realiseerde ik me ineens dat ons huis daar bij lange na niet groot genoeg voor is. Maar wat dan wel? En nog een keer ineens wist ik het (denk ik): de keukenradio is met een antenne (“Mag ik van u een transistorradio,“ vroeg ik bij de radio-winkel, de meneer van de radio-winkel moest hard lachen want die hadden ze al jááááren niet meer.) De kamerradio zit op de kabel (als de werkster achter de bank gestofzuigd heeft doet hij het ineens niet meer, dan moet er iemand op zijn buik achter de bank kruipen om de kabel er weer in te prikken.) De kabel loopt achter bij de antenne of andersom, dat moet ik nog eens uitzoeken want inmiddels is het acht uur geweest en dan mag bij ons Nickleodeon aan en dan doe ik de radio's maar uit anders word ik echt gek.

Meer science>>

Nou, nog eentje dan

liesbeth jongkind — Sat, 08 Jul 2006 12:14:00 GMT

Om het af te leren. En zonder plaatje. Over het vaatdoekjesonderzoek van het Voedingscentrum, want dat zit me erg hoog. Terwijl ik universiteit heb en soms wel drie keer per dag een schoon vaatdoekje neem. Ja, kan mij het schelen! Er kunnen heel veel vaatdoekjes in een wasmachinelading en ze kosten haast niks (bij de Zeeman, ja). Ik hóud gewoon van het aanrecht schoonmaken met een schoon lapje en ik vind het uitspoelen en uitwringen van zo'n in elkaar gefrommeld plakkerig hoopje altijd een beetje vies. Ik zal toch de enige hoogopgeleide niet zijn?
Ik ben erg benieuwd naar het originele onderzoeksverslag, met de werkelijk gestelde vragen en de werkelijk gegeven antwoorden.
Nu zegt het voedingscentrum: “hoger opgeleiden blijken de vaatdoek twee keer zo vaak te gebruiken voor het verwijderen van vlekken op de vloer (35%, tegenover 17% van de lager opgeleiden)”.
Maar misschien maken die lager opgeleiden die vlekken op de vloer wel helemaal niet schoon, denk ik dan. Of misschien zijn hoger opgeleiden eerlijker tegen enqueteurs. Of misschien vinden hoger opgeleiden het vanzelfsprekend dat je daar een ander doekje voor neemt, maar noemen ze dat ook 'vaatdoek'. Of misschien gebruiken ze voor de vloer het vaatdoekje dat ze gisteren voor het aanrecht gebruikt hebben, en zijn hoger opgeleiden dus zuiniger.
Hoe vaak zouden hoger opgeleiden trouwens een nieuw washandje nemen? En een schone onderbroek aantrekken? Waarom onderzoeken ze dat ook niet meteen even?
En nu ik dit toch schrijf: ik heb een jaar of twintig geleden in een museum voor moderne kunst in Stockholm een fantastisch kunstwerk gezien, het bestond uit (denk ik) wel 100 uitgewrongen vaatdoekjes (van die blauw-wit gestreepte als ik me goed herinner, kan ook rood-wit gestreept geweest zijn, die dunne doekjes met van die dunne streepjes die heel fijn schoonmaken maar wel snel slijten), steeds twee-aan-twee gerangschikt in de vorm van twee copulerende lichamen, steeds in andere standjes, echt prachtig. Maar ik kan nergens meer vinden hoe het heette of wie het gemaakt heeft.
Wie weet het toevallig of kan het voor me uitvinden? Dan kan ik daar een plaatje van bij dit stukje plakken, ziet het er niet zo saai uit.

De slang die van kleur veranderde

liesbeth jongkind — Thu, 29 Jun 2006 07:07:00 GMT

Het was deze week in het Jeugdjournaal (en heel veel kranten hadden het grote nieuws ook): er is een nieuwe slang ontdekt die van kleur kan veranderen als een kameleon. Als je hem in een witte emmer stopt verandert hij van zwart naar wit, zei het Jeugdjournaal.
Leuk nieuws! Maar het is niet waar, hoor.
De slang heet enhydris gyii (en het is niet de slang die op dit plaatje staat. Dat is de candoia carinata, die ook van kleur verandert. Maar niet zo mooi als ik hem heb ingekleurd natuurlijk, hè.). Enhydris gyii is vernoemd naar de bij insiders zeer bekende slangendeskundige Ko Ko Gyii. En hij is al een flink aantal jaar geleden voor het eerst ontdekt. Door ene A.E. Brown. In 1897 (ja, áchttienzeuvenennegentig) om precies te zijn. Ko Ko Gyii heeft het exemplaar van Brown later zelf ook nog bekeken, want slangenonderzoekers bewaren de slangen die ze vangen en doodmaken heel goed en heel lang. Maar net als Brown dacht Gyii dat het beest de Enhydris doriae was. Die lijken trouwens ook heel erg op elkaar.
Maar goed, je zou kunnen zeggen dat Enhydris gyii ontdekt is in december 2005, toen in het winternummer van The Raffles Bulletin of Zoology een artikel verscheen over het feit dat deze slang toch echt anders was dan de andere 22 enhydris soorten. Als je heel goed keek. En als je een vers exemplaar ving.
In dat artikel staat ook dat van het emmertje: “…when placed in a dark bucket for a period of time, the snake turned almost white.” Precies andersom dan het Jeugdjournaal zei dus!
Er zijn trouwens wel meer slangen (en zelfs een schildpad, maar daarover heb ik verder niks kunnen vinden) die lichter van kleur worden als het donker wordt en donkerder van kleur als het licht wordt (dat staat in dit artikel). Dat heeft dan ook niks te maken het aannemen van een schutkleur, maar met hun dag-nacht ritme.
Wat eigenlijk net zo interessant is, en het is nog waar ook.
Het bericht over de slang komt trouwens uit een persbericht van het Wereldnatuurfonds , dat natuurlijk vindt dat een gebied waarin ongeveer drie nieuwe diersoorten per maand ontdekt worden heel goed beschermd moet worden. Best een goed idee.
En op hun site staat dat van het emmertje gewoon goed. Het Jeugdjournaal kan niet lezen.

Meer Beestjes >>
Meer Science >>
Meer Waan van de Dag >>