Fundamentalistische reacties met een liberaal tintje

Vandaag heb ik de Volkskrant gelezen en met verbazing gezien hoe naast elkaar op tweeërlei wijze wordt gereageerd op een bepaalde uitingsvorm.

De reacties van moslims op Deense spotprenten hebben in de westerse wereld alom verbazing gewekt. Meewarig menen we dat deze toch wat achterlijke groep nu eens moet gaan leren dat spot en satire bij de westerse samenleving hoort, waarin niets meer zeker is en alles onder het mom van “vrijheid van meningsuiting” onder het satirische mes mag worden gelegd.

In het Volkskrant Magazine lees ik tot mijn verbazing hoe de laatste tijd door onze verdediger van de samenleving wordt gereageerd op ludieke acties als het gooien van ketchup, zich uitdossen als konijntjes en vervolgens vastketenen aan een balustrade van een bontwarenhuis of het plaatsen van een spandoek tegen een van de ministers. Werkelijk walgelijk is de manier waarop de politie tegenwoordig blijkbaar wordt geacht te reageren op dit soort acties.

En terwijl ik deze twee artikelen naast elkaar lees, beginnen mij enkele overeenkomsten op te vallen. Uit oogpunt van vrijheid van meningsuiting worden de inmiddels beruchte spotprenten door de westerse regeringen met hand en tand verdedigd. Het is volgens mij ook een vorm van vrijheid van meningsuiting om op een ludieke manier een bepaalde misstand in onze liberale rechtsstaat aan te kaarten.

De moslims reageren furieus op de in hun ogen heiligschennis van de spotprenten. Dat wat voor hen heilig is, wordt in die paar pennenstreken volledig belachelijk gemaakt. En dat geeft hen in hun eigen ogen het recht om de straat op te gaan, Deense vlaggen te vertrappen of te verbranden en westerse consulaten in brand te steken.
Niet anders is de reactie van de politie en ME op de in de ogen van hun bazen heiligschennis van de verworvenheden van de liberale rechtsstaat. Een spandoek tegen Verdonk wordt niet alleen maar neergehaald. Deze kwalijke actie tegen de hoeder van de moderne liberale democratie geeft de politie blijkbaar het recht furieus jegens de makers van het spandoek op te treden. Van een kalm optreden kan niet meer worden gesproken. De fanatieke manier waarop een betoogster naar de grond wordt gesmeten en de vervaardigers worden bejegend komt wel heel dicht bij de manier waarop de moslims reageren.

De reactie op beide aangelegenheden is interessant. Enerzijds vinden we dat moslims zich toch maar moeten aanpassen aan de westerse moraal waarbij niets meer heilig is. Anderzijds verwacht de samenleving blijkbaar dat op bepaalde gebieden fanatiek optreden tot het geweldsmonopolie van de staat behoort, zeker waar de fundamentele waarden van de liberale democratie worden aangetast.

En juist hierin zal de samenleving consequenter moeten gaan worden. Als vrijheid van meningsuiting de norm is voor ons optreden jegens groepen in de samenleving, zal die samenleving daar ook jegens actievoerders op eenzelfde manier moeten omgaan. Waar Theo van Gogh wordt genoemd als voorvechter van die vrijheid, zie ik weinig verschil met de eerder genoemde ludieke acties. Moslims in columns “geitenneukers” noemen en de persoon van Jezus ronduit belachelijk maken is in mijn ogen niet anders dan op een spandoek een minister tot de orde roepen met de tekst: “Verdonk, nog steeds geen bloed aan de handen?” Bij mijn weten is meneer van Gogh bij leven en welzijn nooit door de politie tegen de grond geduwd en is hem nooit verweten dat hij tuig is en geen knip voor de neus waard is. Als wij dan vrijheid van meningsuiting als hoogste goed zien, mogen ministers hun verbijstering ook niet uiten door de politie in hun naam hard te laten optreden.

Als we van mening zijn dat ons liberale geloof bij wijze van spreken te vuur en te zwaard moet worden verdedigd, hebben we geen recht om andere groepen belachelijk te maken of te minachten, omdat ze op eenzelfde manier hun waarden verdedigen. De aanleidingen zijn hetzelfde: kleine, lachwekkende prenten of spandoeken die tot doel hebben mensen aan het nadenken te zetten. Als we die te lijf gaan met middelen die onvergelijkbaar zijn met het betreffende voorwerp, maken we onszelf tot spot en moeten we ons afvragen of er iets over is gebleven van de rechtsstaat waarin iedere kleine minderheid het recht heeft zijn mening te geven vanuit de eigen optiek.

Natuurlijk, niemand is gelukkig als een geliefde onder vuur wordt genomen. Vanuit respect voor de een of de ander zullen we daarom naar mijn mening te werk moeten gaan. Laten we alsjeblieft rekening houden met de gevoelens van de ander in onze samenleving. Cartoonisten jegens de minderheden in het land. Spandoekschrijvers jegens de machtigen in het land. En mocht het dan af en toe toch voorkomen dat we de spot met de ander drijven, laten we dan met elkaar in gesprek gaan in plaats van elkaar te lijf gaan. En wat mij betreft: liever spotprenten en spandoeken dan vuur en zwaard.