specials

www.zittingszaal14.nl

rob zijlstra — Tue, 30 Dec 2008 00:55:00 GMT

Ik stop.

Ik stop met het publiceren van mijn weblogs op dit podium.

In het voorbije jaar ben ik vreemdgegaan.

Zoals dat gaat.

Bloggen bij XS4all is niet meer je van 't het.

Uit elkaar gegroeid.

Singalen dat dat zo was, zijn bot genegeerd. Misschien was XS4all ook wel een beetje uitgekeken op mij. Misschien vindt XS4all wel dat wij bloggers maar sukkels zijn.

Heel jammer, maar het zij zo.

Ik ga wel door met mijn blogs. Ik hoop dat mijn verhalen op dit podium nog lang leesbaar zullen blijven.

Trouwe bezoekers verzoek ik mij in mijn ontrouw te volgen, op www.zittingszaal14.nl

rob zijlstra

^{(xs4all-blogger sinds januari 2005)}

en dan nog wat: onder veel artikelen worden reacties gelaatst met alleen dubieuze links. Ik kan dat niet tegenhouden. Die dingen zijn ook alleen handmatig te verwijderen. Een filter die dit soort onzin zou moeten wegfilteren ontbreekt kennelijk. Mijn advies: klik niet op die url's. r.z.

Explosie

rob zijlstra — Sat, 12 Apr 2008 01:21:00 GMT

nrc/handelsblad - vrijdag 11 april 2008

Donderdag stond in de krant dat één op de drie kinderen crimineel is.

In Nederland.

Onderzoekers beweren dat.

De minister van justitie – toch een bedachtzaam man – sprak onmiddellijk zijn grote bezorgdheid uit.

Nu ingrijpen is vreselijk noodzakelijk, want de kindercrimineel van nu, is de grote, zware crimineel van later.

Ik vond zo'n aantal, ook als rechtbankverslaggever in Groningen, wel heel veel.

Beetje te veel, was ik geneigd te denken.

Ik dacht, weet je wat, daar ga ik een weblog over schrijven.

En dan maak ik, ter illustratie, maandagochtend een foto van een groep wachtende scholieren bij de ingang van het gerechtsgebouw.

Er staan daar op maandagochtend vaak wachtende scholieren.

Ze staan daar omdat ze in het kader van het een en ander – maatschappijleer of zo – een strafzaak bij moeten wonen.

Vrijdag las ik naar aanleiding van dat onderzoek weer iets in de krant.

Er stond:

'Aantal jonge criminelen opgeblazen'.

Dat vind ik een wel erg rigoureuze aanpak.

r.z.

Boven de wet

rob zijlstra — Fri, 22 Feb 2008 01:58:00 GMT

SPECIAL

Het is zeker 25 jaar geleden dat ik haar voor het eerst zag.

Je keek haar na.

Gekke Jeannetje werd ze toen al genoemd.

Een knettergekke junk in altijd die roze ribbroek, dacht ik toen.

En verder niet zo heel veel meer.

Zoiets hoort nu eenmaal bij een echte stad.

Later woonde ik dertien jaar aan de Grote Markt.

Ik zag bijna iedere dag dat ze eigenlijk nooit veranderde.

Altijd die ouwe en lelijke kop.

Nu gekke Jeannette dood is, zou je haast opschrijven dat je in de loop der jaren bent gaan houden van dat verwilderde stadshoofd.

Maar dat is natuurlijk niet zo.

Wel spraken we af en toen met bewondering over haar.

Of was het verwondering omdat het ons beter uitkwam?

Dat ze maar bleef leven.

Dan zeiden we, je kunt dus elke dag gewoon dronken wezen zonder dat je daaraan na jaren doodgaat.

Kijk maar naar gekke Jeannette.

Jeannette was geen junk.

Ze was wel altijd in de war van de drank.

Woensdagmiddag nog kocht ze haar fles bij de Albert Heijn aan de Vismarkt.

De medische wetten kregen ook toen weer geen vat op haar.

Zo af en toe moest ze op de rechtbank verschijnen.

Meestal vanwege lokaalvredebreuk.

Dan was ze weer ergens in een dagcafe geweest waar ze nooit meer mocht komen.

Bij de politierechter spelde ze altijd uitvoerig haar naam.

Alsof ze nog iets had om trots op te zijn.

De politierechter achtte haar meestal wel schuldig, maar legde dan mooi geen straf op.

Ook in die zin mocht ze boven onze wetten leven.

In januari 2002 trof ik haar in het Stadspark.

Het was koud die dag, er lag een dun laagje ijs op de vijver, weet ik nog wel.

Ze vroeg of ik een foto, maar dan wel een mooie, van haar wilde maken.

En of ik die dan wilde opsturen naar de Bruilweering.

Daar woonde ze, met postcode, maar zonder overlast.

Dat beloof ik, zei ik.

Ze posseerde en ik maakte een foto.

Vanochtend hoorde ik dat Jeannette Lange woensdagavond op haar krakkige krakfiets in een sloot is gekukkeld.

En dat ze het - misschien - toen maar heeft laten zitten.

Uiteindelijk verdronken in een sloot.

Ik zei op krant, ik heb nog een foto van haar gemaakt.

En realiseerde ineens dat ik die nimmer heb opgestuurd, ondanks adres, postcode en belofte.

Kennelijk vond ik het de moeite niet waard.

En dat voelt nu ongemakkelijk.

Dag knettergek.

Rob Zijlstra

Philip Brouwer

rob zijlstra — Sun, 21 Oct 2007 23:16:00 GMT

Zijn grootste ambitie was om vooral een beetje een leuk leven te leiden (...)

Daar is hij tot zondag in geslaagd.

Dag Philip, dag journalist.

r.z.

Seksueel misbruik

rob zijlstra — Mon, 28 May 2007 18:20:00 GMT

In februari schreef ik een blog onder de titel Ik zie ik zie wat jij niet ziet.

Dat verhaal leidde tot veel reacties.

Zo meldde de website van NRC Handelsblad dat ik op verzoek van de rechtbank had afgezien verslag te doen van een openbare zitting.

Maar zo zat het niet, zo was het niet gegaan.

De meest bijzondere reactie kreeg ik van Chantal (niet haar echte naam).

Ze herkende zichzelf in mijn verhaal, wat ook niet zo moeilijk was.

We maakten een afspraak en na een aantal gesprekken besloot ik haar verhaal te publiceren.

Ik heb geen hoor en wederhoor toegepast.

De ouders van Chantal – verdachten en door de rechtbank veroordeeld – reageerden ook.

Hun verhaal is anders.

Maar ik geloof Chantal.

Recent onderzoek wijst uit dat in Nederland jaarlijks (misschien wel) 200.000 kinderen worden mishandeld. Daarvan worden bijna 50.000 kinderen seksueel misbruikt.

Dat zijn smerige cijfers.

Nog smeriger zijn de droeve verhalen die achter die cijfers schuilgaan.

Akelig is te beseffen dat de kans aanwezig is dat bij u in het dorp, de buurt, in uw straat, in uw kennissenkring of binnen de eigen familie kinderen worden mishandeld en misbruikt.

Misschien wel nu.

Er gaat zelden een week voorbij of in zittingszaal 14 van de rechtbank Groningen staat wel een man terecht die zich moet verantwoorden omdat hij seksueel is binnengedrongen bij iemand die de leeftijd van 16 nog niet heeft bereikt.

Soms een paar keer, soms jaren achtereen.

En het is ook waarschijnlijk dat u, huisarts, leraar, loodgieter, journalist, dorps-, buurt- of straatgenoot, als kennis of als familielid tegen beter weten in zwijgt.

Ook daarom heb ik het verhaal van Chantal willen vertellen.

Haar en mijn verhaal stond vorige week in Dagblad van het Noorden – de krant waarvoor ik werk.

Wie zou dat nou geloven?

Ze droomt van een eigen croissanterie.

Van zo'n zaakje als naast de Zeeman in de Langestraat in Winschoten.

'Vind ik helemaal geweldig, die zaak is mijn voorbeeld.'

Als ze dat zegt, klinkt ze vrolijk en enthousiast.

Maar dit is geen vrolijk verhaal.

Chantal is 23 jaar. Toen ze 6 jaar oud was deed hij het voor de eerste keer. Toen het voorbij was kroop ze bij haar moeder in bed en kwam hij er bij liggen.

Ze bloedde.

De volgende dag werd er met geen woord over gesproken.

Zo begon het en zo zou het dertien jaar lang doorgaan.

Dertien jaar lang is Chantal seksueel misbruikt door haar stiefvader. En later, vanaf haar vijftiende, ook door haar moeder.

Met beide handen houdt ze haar kop thee vast.

Chantal is een jonge vrouw van deze tijd. Ze praat als iemand die weet wat ze wil. Ik ben best wel een bekkertje, zegt ze een paar keer.

Maar die zelfverzekerdheid, dat is de buitenkant.

In haar hoofd stormt het, het is daar binnen één grote chaos.

Ze leeft, dat wel.

Maar dat leven lukt alleen als alles volgens een vast ritme verloopt. Anders komt ze de dag niet door.

'Ik ben een moeder van drie kinderen en ik run een huishouding. Ik ben vreselijk blij met mijn kinderen en met Albert, mijn vriend. Voor mijn kinderen doe ik alles, ik zal hen nooit verwaarlozen. Maar ik ben 23 jaar. Ik had op deze leeftijd heel andere dingen moeten doen.'

Ze weet dat wat ze zo graag wil er voorlopig niet in zit. 'Overdag, als de kinderen er zijn, dan gaat het wel, dan is er afleiding. Maar als ik alleen ben, de kinderen naar bed, dan begint het weer. Dan zit ik als en dood vogeltje op de bank.'

Ze raakt zwanger als ze 16 jaar is. Haar ouders vertellen aan de familie, in het café en in het dorp dat Chantal zwanger is van een Spaanse vakantieliefde. De familie, de cafébezoekers en de mensen in het dorp geloven dat. Twee jaar later geloven ze hetzelfde verhaal nog een keer. Weer zwanger, weer een Spanjool. Zie je wel, zeggen ze in het dorp, die Chantal, die deugt niet. Ze zit niet voor niets al sinds haar veertiende niet meer op school, toch? Nou dan.

Maar Chantal deugde wel. Ze durfde alleen de waarheid, die smerige rotwaarheid, niet te vertellen. Dat hij haar misbruikte? En dat hij dat niet alleen deed, maar dat ze ook werd misbruikt door haar bloedeigen moeder? En dat hij de vader is van haar eerste twee kinderen?

Wie zou dat nou geloven?

Ze weet zeker dat veel mensen uit haar omgeving er weet van hebben gehad, of op z'n minst vermoedens. Kan niet anders. Maar er werd gezwegen. Ook door haar huisarts aan wie ze alles een keer had verteld. De dokter hoorde het aan en riep de volgende patiënt binnen.

In februari is haar stiefvader door de rechtbank van Groningen veroordeeld tot 24 maanden gevangenisstraf. Haar moeder kreeg tien maanden celstraf.

Chantal: 'Alsof mijn moeder minder slecht is geweest. Dat is niet zo.'

Ze was aanwezig bij de rechtszaak. Het was de eerste keer na drie jaar dat ze haar ouders weer zag. 'Diep in mijn hart mis ik mijn moeder, wat ze me ook heeft aangedaan. Ik miste haar toen ik moest bevallen van mijn eerste kind. Die bevalling, in het ziekenhuis, duurde twee dagen. Ik was 16 jaar en alleen en zo vreselijk bang en ongelukkig.'

'Toen ik mijn moeder daar in de rechtszaal zag staan, had ik weer even dat gevoel, het gevoel van het kleine meisje dat verlangt om door haar moeder in de armen te worden genomen. Mijn hart smeekte, kies toch voor mij, voor je eigen dochter. Kies niet voor hem. Er was even een moment dat we oogcontact hadden. Ze keek zo harteloos, zou koud. Ik dacht toen, ze mag de naam moeder niet hebben.'

In het vonnis schrijft de rechtbank dat 'er een onwenselijk lange tijd heeft gelegen tussen de aangifte in mei 2004, de daarop volgende aanhouding (van haar ouders) in september van dat jaar en de berechting in februari 2007'. De rechtbank zegt daarmee in keurige bewoordingen dat het schandalig is hoe politie en justitie in deze zaak hebben gehandeld.

Het was Albert, haar huidige vriend, die tegen haar zei dat ze aangifte moest doen. Je belt of ik ga bij je weg, had hij gezegd. 'Ik was toen 19. Ik heb de politie in Winschoten gebeld. De volgende dag zat ik op het politiebureau en heb het hele verhaal verteld. Alles. Toen ik later mijn verhaal op papier terug las, was ik zo van slag, zo beroerd. Het was alsof het toen pas allemaal tot mij doordrong.'

'Voor een buitenstaander klinkt dat misschien raar, maar ik wist van kleins af aan niet dat het fout was wat er gebeurde. Ik besefte niet dat het abnormaal was. Ik wist niet beter. Je wilt ook niet geloven dat jou zoiets is overkomen.'

Een half jaar na de aangifte werden haar ouders aangehouden. Ze zaten drie dagen vast en werden daarna vrijgelaten. Op advies van een hulpverleenster nam Chantal een advocaat in de arm. 'Ik had zoveel vragen. Maar die advocaat liet nooit iets van zich horen, belde nooit terug.

Ook van de politie hoorde ik na die aangifte niets meer. De drie jaar tussen de aangifte en de rechtszaak is een hel geweest. Zo absurd. Soms kreeg ik een datum waarop de rechtszaak zou dienen. De zenuwen gierden dan een week lang door mijn keel. Nog erger was dat de zitting keer op keer werd uitgesteld. Een keer heb ik een gesprek gehad met een officier van justitie. Dat was zo'n akelig mens, een gemene schooljuf met een knoetje. Ze was zo zakelijk en afstandelijk. Ik heb toen heel erg moeten huilen.'

Chantal heeft het boek gelezen van Natascha Kampusch, het meisje uit Oostenrijk dat acht jaar lang in een kelder gevangen werd gehouden en vorig jaar augustus wist te ontsnappen aan haar kidnapper. 'Haar verhaal is voor mij heel erg herkenbaar. Ik zat niet opgesloten, maar ik mocht niks. Ik mocht geen vriendinnetjes hebben, laat staan vriendjes. Ik mocht nooit ergens naar toe. Toen ik 14 jaar was zei mijn vader dat ik van school moest, dat ik moest gaan werken. Dan was ik tenminste nuttig.'

Ze herkent vooral het feit dat Kampusch haar situatie accepteerde. 'Dat deed ik ook. Ik wist niet beter. Ik had niets, niemand, ik kon nergens heen. Dan blijf je waar je bent, je neemt het zoals het is.'

'Toen ik de eerste keer zwanger was, kwam ik voor het eerst bij een huisarts. Mijn vader deed het woord, hij deed altijd het woord. Wij woonden nooit ergens langer dan een jaar. We stonden nergens ingeschreven. Ik heb nooit ergens een klas volledig uitgezeten. Van school herinner ik mij vooral dat ik veel werd gepest.'

'Op mijn vijftiende ben ik weggelopen van huis. Ik was in die tijd best wel opstandig. Na drie dagen vonden ze me. Een agent vroeg aan mij, wat wil je, met je ouders mee of met ons naar het politiebureau? Ik wilde niet terug, maar omdat die agent dat vroeg waar mijn ouders bijstonden, durfde ik dat niet te zeggen. Van dat moment heb ik nog altijd heel veel spijt.'

'Tijdens de rechtszaak zei de advocaat van mijn ouders dat ik een meisje ben met een grote fantasie. Ik dacht, kerel waar bemoei jij je mee, je bent een buitenstaander. Jij weet niet waar je het over hebt, je hebt geen flauw benul.'

Met de veroordeling van haar ouders, had ze gehoopt haar verleden te kunnen afsluiten. 'De uitspraak voelde als een erkenning van mijn verhaal. Van familieleden heb ik alleen maar vervelende reacties gekregen, van mijn stiefzusje een haatmail. De familie is altijd achter mijn ouders blijven staan. Ik weet niet waarom. Mijn stiefvader is een man van mooie praatjes die iedereen om de vingers kan winden. Soms voel ik de behoefte brieven te schrijven, om iedereen duidelijk te maken dat ik gelijk heb, om hen duidelijk te maken wat er echt is gebeurd.'

'Ik word er nog steeds op aangekeken, hoewel steeds meer mensen het echte verhaal kennen. Maar nooit is iemand op mij afgestapt, nooit een hart onder de riem. Mensen blijven zwijgen, hebben niet het lef.'

Met Albert, die haar altijd trouw is gebleven en heeft gesteund, probeert ze haar leven invulling te geven. 'Ook voor hem is het niet makkelijk. Ik ben de laatste vier jaar geestelijk veel afwezig geweest. De kinderen krijgen daar iets van mee. Ik probeer ze zoveel mogelijk te beschermen tegen het verdriet in huis.'

Haar ouders zijn tegen de uitspraak in hoger beroep gegaan. 'Toen ik dat hoorde, kon ik wel door de grond zakken. Ik was zo ontzettend boos. Nu komt alles nog een keer en ik kan er niks tegen doen. Weer die onzekerheid. Ik ben moegestreden, voel me machteloos.'

Ze heeft geen slok van haar thee genomen.

Een paar keer vecht ze, als ze haar verhaal vertelt, tegen de tranen.

Ze zegt dan: 'Ik heb de keel even vol.'

Met een droeve glimlach: 'Eigenlijk ben ik best wel een positief ingesteld mens. Ik wil niet de rest van mijn leven slachtoffer blijven.

Weet je, ik wil zo graag genieten van het leven.'

Rob Zijlstra

ik zie ik zie wat jij niet ziet

UPDATE - uitspraak hoger beroep - 8 april 2008

Het gerechtshof heeft hem in hoger beroep veroordeeld tot 18 maanden (was 24) en haar tot 6 maanden (was 10).

Wim Anker

rob zijlstra — Mon, 03 Jul 2006 02:03:00 GMT

In Dagblad van het Noorden – de krant waarvoor ik werk – stond zaterdag een interview met Wim Anker, de Friese strafpleiter die eerder dit jaar door zijn collega's werd uitgeroepen tot de beste van het land. Vorige week bezocht ik de advocaat in zijn kantoor aan de Ossekop in Leeuwarden. Directe aanleiding voor dat bezoek was het pleidooi dat hij hield tijdens de rechtszaak van Daniel S., de Engelsman die er van wordt verdacht de Groninger onderwijzer Gerard Meesters te hebben doodgeschoten.

De Engelsman is door de rechtbank Groningen veroordeeld tot levenslang. Wim Anker probeert – met kantoorgenoot Tjalling van der Goot – dat in hoger beroep te voorkomen.

Anker's pleidooi, in de Bunker in Amsterdam, was een tegengeluid.

In een tijd dat er hard wordt geschreeuwd en slecht geluisterd, zijn tegengeluiden noodzakelijk. Anders valt de boel om.

Hieronder de tekst van het interview, inclusief de 'lijst van Anker'.

Wel wat lang voor een weblog, maar enfin…

Boven het verhaal in de krant staat:

Wim Anker, stem van de uitzichtlozen

Tussen 1945 en 1990 werd in Nederland zes keer een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Nu gebeurt dat zo'n zes keer per jaar. De hand van justitie schiet uit, zegt de Friese strafpleiter Wim Anker. Laat duidelijk zijn, zegt hij, Wim Anker is niet tegen de levenslange gevangenisstraf. Soms, bij hoge uitzondering, dan kan het niet anders. "Ik ben een realist. De roep in de samenleving om harder te straffen, die roep hoor ik ook. Maar een tegengeluid is noodzakelijk."

Door Rob Zijlstra

Sinds een jaar of twee duikt in de media met enige regelmaat 'de lijst van Anker' op. Het is een groeiende lijst met daarop de namen van 32 mensen die in het na-oorlogse Nederland zijn veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. "Twee jaar geleden belde een journalist met het ministerie van justitie met de vraag of hij een overzicht kon krijgen van alle veroordelingen tot levenslang. Hadden ze niet. De journalist kreeg te horen, bel Anker. Die houdt het bij in een database. Hebben we hier wel even om moeten gniffelen. De database van Anker, ik heb niet eens een computer."

Wim Anker heeft een overzicht op papier. Zeventien velletjes met de namen van 31 mannen en Lucia de B. als enige vrouw. Vier zijn niet meer in leven. De overigen, zo is de bedoeling van de wet, zullen eens in hun cel komen te overlijden. Want ook dat moet duidelijk zijn, zegt Wim Anker, in Nederland is levenslang, een leven lang, tot de dood er op volgt. "Het is een levend-doodverklaring."

Wim Anker staat zeven levenslang gestraften bij, onder wie de Haagse seriemoordenaar Koos H. die 26 jaar geleden achter de tralies verdween. Koos H. is daarmee de langst zittende levenslang gestrafte van het land. Anker bezoekt met enige regelmaat 'zijn' levenslangen. "Een van hen zei laatst tegen me, wij worden niet gehoord. Jij bent ons gezicht, onze stem. Ja, dat voelt als een zware last. Maar iemand moet het doen. Ook deze mensen hebben juridische steun nodig, wat voor erge dingen ze ook hebben gedaan."

"Ik voel mij betrokken bij mijn cliënten. Wij zijn een sociaal advocatenkantoor, zo zijn we 25 jaar geleden begonnen en dat zijn we nog steeds. Ik sta ook twintig, dertig TBS'ers bij die waarschijnlijk nooit meer vrij zullen komen. Soms denk ik wel eens, mijn praktijk is trekken aan een dood paard. Maar het past bij mijn persoon, ik zie de dingen graag in een breder perspectief. Ik wil niet veertig jaar van rechtbank naar rechtbank hollen. Maar Hans, mijn broer, zei, je moet ook weer een keertje een gewone politierechterzitting doen. Dan heb je direct een uitspraak en kun je daarna met je cliënt naar 't café een borrel drinken. Met mijn cliënten kan ik nooit naar het café."

Wim Anker heeft een streep getrokken. Hij zou er dit jaar nog drie levenslang gestraften bij krijgen. Op advies van broer Hans zei hij nee, eventjes niet. Ook geen TBS'ers meer. Twee jaar geleden werd het hem te veel. "Ik was bezweken onder mijn eigen dossierkast. Ik lag er onder, zonder dat ik dat in de gaten had. Ik heb een jaar thuisgezeten. Nu krabbel ik langzaam overeind."

Achter de lijst van Anker gaan uitsluitend drama's schuil. Koos H. verdween in 1982 voorgoed achter de tralies wegens de marteling, verkrachting en moord op drie jonge meisjes. Na hem kwam Cevdet Y. die in april 1983 in de Delftse bar 't Koetsiertje zes willekeurige mensen doodschoot en vier zwaar verwondde. Een drama speelde zich ook af in het Albert Heijn-filiaal in Ooster beek waar Appie A. in mei 1990 twee personeelsleden koelbloedig doodschoot omdat ze niet over de sleutel van de kluis beschikten. Ook Jan S. uit Assen staat op de lijst. Hij verkrachtte en vermoordde in juli 1999 zijn toen 7-jarige buurmeisje Chanel Naomi Eleveld. En Willem van E. uit Harkstede, de seriemoordenaar die vijf vrouwen om het leven bracht, onder wie drie Groninger tippelaarsters.

Hoe de levend-doodverklaarden hun straf ondergaan? "Sommigen hebben de strijd opgegeven. Die berusten in hun lot. Er zijn er die tot niets komen, zelfs opstaan is een probleem. Eentje zei, ik ben voortdurend bezig de dag om te duwen. En als dat is gelukt, volgt er weer een dag die een kopie is van de dag ervoor. Jaar in, jaar uit. Ze nemen niet deel aan activiteiten die zijn gericht op de terugkeer in de samenleving. Een verlofje zit er niet in. Het bezoek dat ze krijgen is weinig tot nihil. En ze zitten naast gedetineerden die op enig moment de koffier pakken. Mijn cliënten zetten geen streepjes op de deur. In hun leven ontbreekt perspectief."

Wim Anker weet wat hij zegt. "Ik heb geen populair verhaal. Nabestaanden zeggen, wij hebben ook levenslang. En terecht, dat hebben ze ook. Dat realiseer ik mij heel goed, ook als ik in de zittingszaal sta te pleiten en er nabestaanden op de publieke tribune zitten. Maar dat kan mij er niet van weerhouden een tegengeluid te laten horen. Dat is noodzakelijk, want de hand van justitie schiet uit."

Zijn ervaring leert dat na zo'n verhaal, of hij dat nou in de krant doet, of op de televisie, de reacties op het kantoor binnen zullen stromen. "De inhoud laat zich raden. Vroeger moest je een postzegel en een ansichtkaart kopen en dan schreven ze op de achterkant 'schande'. Tegenwoordig kruipt de mens achter de computer en dan is een boze reactie zo verstuurd. Impulsief. Vorig jaar zat ik in het televisieprogramma Zomergasten. Ik kreeg 1400 reacties in de vorm van e- mails en faxen. Daar zaten gelukkig ook heel positieve bij, bijvoorbeeld van mensen die wel wilden corresponderen met mijn cliënten. Die heb ik doorgestuurd."

Hij zegt het een paar keer: "Wim Anker is geen, is geen tegenstander van de levenslange gevangenisstraf." Zijn stelling is: de zwaarste straf die het Nederlandse rechtssysteem kent, moet alleen in uitzonderlijke gevallen worden opgelegd. "Levenslang is in de wet gekomen omdat de doodstraf werd afgeschaft. Levenslang is het mildere alternatief van de doodstraf. In sommige gevallen ontkom je er niet aan. Als het gaat om een seriemoordenaar is het afgelopen. Maar voor een enkelvoudige moord past geen levenslang. Het uitgangspunt van ons strafrechtsysteem is in beginsel dat iemand terugkeert in de samenleving. Dat beginsel moeten we in ons beschaafde land hoog houden, zo hoog mogelijk."

Wanneer de lijn die de lijst van Anker aangeeft, wordt doorgetrokken, telt Nederland in 2010 vijftig levenslang gestraften. En daarom moet er iets gebeuren aan hun situatie. "Tot voor kort was het een vergeten groep, de samenleving wist niet dat die bestond, hoeveel het er waren en waar ze zaten. Dat verwijt heb ik het ministerie van justitie gemaakt. Iemand krijgt levenslang en dat is het dan. Punt. In 2003 heb ik voor het eerst geroepen dat deze groeiende groep een bijzondere positie inneemt in onze gevangenissen. Je moet je afvragen waar je deze mensen plaatst, onder welke omstandigheden en hoe je hun leven nog een klein beetje zin kunt geven."

"Er gaan stemmen op om voor deze mensen een speciale gevangenis te bouwen en ze allemaal bij elkaar te zetten. Dat heeft niet mijn voorkeur. Het zijn niet alleen uitzichtlozen, maar ook hopelozen. Menselijk gedrag laat zich niet voorspellen. Zet je alle levenslang ge straften bij elkaar dan geeft dat een beheersprobleem. En dan zeg ik het nog mooi. Mijn idee is: verspreid deze mensen over een paar inrichtingen in het land en bouw daar een extra vleugel aan voor maximaal zes personen. Geef hen een iets grotere cel. We moeten beseffen dat deze groep steeds ouder wordt. Bij gedetineerden van 60, 70 jaar mag het veiligheidsaspect iets minder zwaar tellen. Voor hen hoef je ook geen krachthonken te bouwen. En zorg voor speciaal opgeleid personeel."

Wim Anker wil nog wel een stap verder gaan. Een levenslang opgelegde gevangenisstraf zou na bijvoorbeeld vijftien jaar zitten, moeten worden getoetst. "Na vijftien jaar zou een college van juristen en gedragswetenschappers moeten oordelen of het levenslang gehandhaafd moet blijven of te zijner tijd kan worden omgezet in een tijdelijke gevangenisstraf. Ik vind dat een creatief idee, in Duitsland doen ze het ook."

Hij maakt zich geen illusies. "Onze ideeën zijn op dit moment politiek niet haalbaar, geen politicus zal het omarmen. Het klimaat is verhard. Ik ben een realist. De roep in de samenleving om harder te straffen, die roep horen wij ook. Het zij zo. Maar wij blijven op de trommel slaan."

Advocaten, weest alert
Sinds 1 februari dit jaar kan voor moord levenslang of maximaal dertig jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Dat was maximaal 20 jaar. Dat betekende in de praktijk ruim dertien jaar zitten, omdat 'slechts' tweedederde van de straf moet worden uitgezeten. Anker heeft er altijd voor gepleit - "wat raar is voor een advocaat" - om de strafmaat te verhogen. Een rechter die vindt dat dertien jaar zitten voor een moord geen recht doet aan de ernst van het delict, heeft maar een alternatief: levenslang.

Wim Anker: "Door die verhoging tot maximaal dertig jaar verwacht ik dat er minder levenslang zal worden opgelegd. Dat vind ik een goede zaak. Het grote gevaar van deze wijziging van de wet is dat een moord nu zwaarder bestraft kan worden. Advocaten, zeg ik dan, weest alert, een moord is door die wetswijziging niet ineens ernstiger geworden."

De lijst van Anker

De volgende 22 personen zijn onherroepelijk (definitief) tot levenslang veroordeeld.

John O. (1954, 1958), 'gifmenger van Berkel', gifmoord op echtgenote en celgenoot Arie L., gratie in 1975 (kort daarna overleden)

Arie L. (1957), gifmoord op echtgenote (vermoord in cel)

Hans van Z. (1969), drie roofmoorden, gratie in 1986 (overleden in 1998 in Delfzijl)

Koos H. (1982), seksueel misbruik en moord op drie jonge meisjes in Den Haag.

Cevdet Y. (1984), moord op zes bezoekers bar 't Koetsiertje, Delft.

Loi W.C. (1989), viervoudige moord op Chinees gezin in Rotterdam

Errol K. (1993), moord op politieman in Wilnis (vermoord in Turkse gevangenis)

E.S. (1994), roofmoord op bejaarde man in Badhoeverdorp.

Appie A. (1995), dubbele roofmoord op twee medewerkers Albert Heijn in Oosterbeek

Frenkie P. (1996), leider bende van Venlo, dubbele moord op bejaard echtpaar en op drie (onbekende gebleven) Turkse mannen.

Hong H. (1998), moord op vriendin in Amsterdam

Benny S. (1998), moord op politieagente Allegonda Gremmer uit Farmsum, tijdens arrestatie in Den Haag.

Juan N. (1998), moord op ex-vrouw in Gilze-Rijen (na eerder zijn broer te hebben vermoord)

Khalid S. (1998), ontvoering, verkrachting en moord op twee Franse meisjes in Breda

Jan S. (2000), verkrachting en moord op Chanel Naomi Eleveld uit Assen.

Húseyin B. (2003), huurmoorden en gijzelingen in drugscircuit.

Ugur U. en Edwin Z. (2004), Dordrechtse playstationszaak, driedubbele roofmoord

Willem van E. (2005), moord op drie prostituees uit Groningen. Van E. uit Harkstede is in 1975 veroordeeld voor de moord op twee vrouwen.

Birol C. (2005), executie van twee mannen in Den Haag

Mohammed B. (2005), moord op Theo van Gogh, Amsterdam

Rudolf K. (2006), Beul van Twente, moord op zwerver in Enschede

In de volgende zaken is levenslang opgelegd door een rechtbank en loopt de procedure nog in hoger beroep (of cassatie).

I.M. (2004), driedubbele moord op drie mannen in Helmond na mislukte drugsdeal

Lucy de B. (2004), Zuster Dood, moord op zeven ziekenhuispatiënten in Den Haag

F.B. (2005), TBS'er, moord op mede TBS'er in kliniek in Nijmegen

Roedolf B. (2005), moord op politieman in Enschede

Daniel S. (2005), moord op de Groninger onderwijzer Gerard Meesters

Olaf H. (2005), dubbele roofmoord op echtpaar in Sittard

Louis H. (2005), dubbele moord op kinderen van zijn ex-vriendin

Daiwan S. (2005), TBS'er, moord op 80-jarige man in Den Haag

Manodj H. (2006), dubbele roofmoord op 72-jarige vrouw en haar 52-jarige zwakbegaafde zoon in Den Haag

R.M.M. (2006), brandstichting in Eindhoven waarbij twee Turkse kinderen om het leven komen

Rob Zijlstra

SPECIAL

rob zijlstra — Sun, 24 Apr 2005 03:03:00 GMT

katinka Lahuis

Voor Dagblad van het Noorden interviewde ik rechter Katinka Lahuis. Het interview is zaterdag (23 april) gepubliceerd.

Rechters worden zelden met naam en toenaam genoemd. Rechters zijn anoniem; rechters vormen een gesloten gilde. Ze oordelen en zwijgen vervolgens. Maar een beslissing van de rechtbank, een uitspraak, is mensenwerk. Wie zijn de mensen die schuil gaan achter het rechterschap? Als rechtbankverslaggever houdt mij die vraag bezig.

Kort nadat Willem van E., een van de weinige seriemoordenaars die Nederland kent, tot levenslang was veroordeeld, trof ik rechter Katinka Lahuis op een receptie. Zij besliste over het levenslang van Van E. Op de receptie greep ik mijn kans en vroeg haar hoe het is, hoe het voelt, om een mens te (moeten) veroordelen. Haar antwoord toen, was de aanleiding voor het interview van zaterdag.

Het interview / Dagblad van het Noorden / 23april 2005.

Rechter Katinka Lahuis (1959) verruilde, als vice-president van de strafsector, de rechtbank van Groningen voor het Gerechtshof in Leeuwarden. Zij is nu raadsheer. Sinds haar installatie als rechter in 1990 heeft ze honderden mensen veroordeeld. Een van hen was seriemoordenaar Willem van E. Hij kreeg levenslang. "Hoe dat was? Het uitspreken was beklemmend, maar de beslissing is in volle overtuiging genomen."

Is een rechter anno 2005 een professional die onder druk van de organisatie moet presteren en efficiënt moet werken of is de rechter nog steeds een notabele, is een van de vragen aan Katinka Lahuis. Ze zegt te twijfelen. "Ik ken collega's die niet zeggen dat ze rechter zijn. Als ik aan een onbekende vertel wat ik doe, merk ik dat er afstand ontstaat. Mensen gaan je ineens anders zien. Gaan een beetje tegen je opkijken. In die zin denk ik dat veel mensen ons nog altijd als notabelen beschouwen."

Op een stoel in haar nieuwe werkkamer in het statige gerechtsgebouw aan het Zaailand in Leeuwarden zit, in elkaar gezakt, een grote pluchen aap. Dat beest houdt haar al zes jaar gezelschap. Lahuis moet wennen aan haar nieuwe werkomgeving. Als vice-president van de strafsector van de rechtbank Groningen hield een secretaresse haar agenda bij. Nu, als raadsheer bij het Gerechtshof, moet ze dat zelf doen.

Ze vraagt of het 'ge-u' achterwege kan blijven. "Gewoon je en jij. Anders geen interview." Rechters zijn, zo zal ze een paar keer herhalen, gewone mensen.

Dat mag zo zijn. Maar het rechterschap kenmerkt zich door distantie. Rechters laten zich zelden publiekelijk uit over kwesties die in de maatschappij voor beroering zorgen. Over veiligheid, criminaliteit, over de in de ogen van het grote publiek veel te lage gevangenisstraffen. Rechters oordelen om er vervolgens het zwijgen toe te doen. Een gesloten gilde. Anderhalf jaar geleden hield het weekblad Vrij Nederland in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak een enquête onder Nederlandse rechters. De stelling 'rechters moeten uit de publiciteit blijven' werd door 86 procent onderschreven.

Ook Katinka Lahuis is het eens met die stelling. Rechters moeten niet via de media een rol willen spelen in het publieke debat. Het verzoek tot dit interview werd aanvankelijk met terughoudendheid begroet. "Wat wil je weten dan?"

Op 7 november 2002 werd Willem van E., de man die drie Groninger prostituees vermoordde, veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Van E. had gehoopt op twintig jaar. Jij was een van de drie rechters. Hoe is het om, als gewoon mens, iemand voor de rest van zijn leven op te sluiten?

"De beslissing tot levenslang is in volle overtuiging genomen. Toch was het beklemmend. Toen ik het vonnis voorlas, voelde ik een enorme spanning. Als een strop om mijn keel die steeds strakker wordt aangetrokken. Ik zeg wel tegen iemand, recht in het gezicht, in het aangezicht, dat hij nooit meer vrijkomt. Nadat ik het vonnis had uitgesproken, heb ik mij even teruggetrokken. Ik stond te trillen op mijn benen. Dat was de ontlading." "De avond voorafgaand aan de dag van de uitspraak heb ik thuis geoefend. Alles nog een keertje doorgenomen. Ik wil dat het uitspreken van het vonnis vlekkeloos gaat. Er is pers, er staan camera's op je gericht. Dat voelt soms onhandig. En toch moet het er, vind ik, vlot uitkomen. Zonder haperingen."

Hoe bereid je je voor op zo'n zaak?

"Zodra ik weet wanneer de zaak, een grote zaak, inhoudelijk wordt behandeld, wordt het een punt in mijn agenda. Vier weken voor aanvang komen de kratten met de dossiers op je kamer. Duizenden pagina's. Je begint te lezen. Lezen en filteren. Twee weken voor de zaak op de zitting komt, heb ik op grote lijnen een beeld."

"Ik leef naar zo'n zaak toe. Vergelijkbaar met de topsporter die naar een grote wedstrijd toeleeft. In de aanloop moet ik er niet te veel gedoe bij hebben. Dat gaat ten koste van mijn concentratie. Ik zou bijvoorbeeld in zo'n periode nooit een feest organiseren."

"Ik stel veel vragen aan mezelf. Hoe stelt de verdachte zich op? Ontkent hij? Waar liggen de emoties? Wie zijn de slachtoffers, de nabestaanden? Dit klinkt misschien wat rationeel. Maar zaken waarbij veel geweld aan de orde is, doen wel wat met mij. Een mens heeft een beperkt vermogen om geweld tot zich te kunnen nemen."

Er werd levenslang geëist.

"Tijdens de voorbereidingen ben ik niet bezig met de eis, laat staan met de strafmaat. Direct na de zitting ga je met de twee bijrechters en de griffier 'raadkameren'. Samen proberen we opnieuw de hoofdlijnen helder te krijgen. We hakken knopen door. Delen van het dossier moeten worden herlezen. Vervolgens begint de griffier met het schrijven van het concept-vonnis. In de fase van het raadkamerproces laten collega's je met rust."

Je praat er met niemand over?

"Nee. Zelfs advocaten verbazen zich er nog wel eens over dat dat zo is, dat het zo werkt. Het geheim van de raadkamer is heilig. Ik praat er ook thuis niet met mijn partner over. Een vonnis moet een beslissing zijn van de rechtbank en die beslissing wordt zonder ruggespraak genomen."

Heeft maatschappelijke druk invloed op een vonnis?

"Als rechter heb je naast een juridisch geweten ook een maatschappelijk geweten. De maatschappelijke impact van een juridische keuze kan heel groot zijn. Als rechter moet je in staat zijn besluiten te nemen waarvan je weet of kunt weten dat niemand het ermee eens is. De verdachte niet omdat de straf te hoog is, de slachtoffers of nabestaanden niet omdat de opgelegde straf in hun ogen te laag is."

Nooit twijfels?

"Rechters zijn twijfelaars bij uitstek. Ik dus ook. Maar als ik een beslissing neem, dan vind ik op dat moment dat het zo is. Onbewust speelt misschien de wetenschap mee dat iemand die je veroordeelt in hoger beroep kan gaan. In de raadkamer is dat niet aan de orde."

Rechters worden voor het leven benoemd. Ben je 24 uur per dag rechter?

"Het rechterschap speelt in je privé-leven een grote rol. Als ik iets doe, wordt er anders tegenaan gekeken. Het is als je in de auto stapt wettelijk geoorloofd een glaasje wijn te drinken. Maar ik zou dat nooit doen. Niet één glaasje. Als ik betrokken raak bij een aanrijding, dan mag ik niet naar alcohol ruiken. Ook bij het kiezen van vrienden speelt het een rol. Ik kan bijvoorbeeld niet omgaan met de maffiabaas. Ik beweer hier niet dat al mijn vrienden heilige boontjes zijn"

"Ik heb een sterk gevoel voor normen en waarden. Voor ethiek. Daarom heb ik ook voor het rechterschap gekozen. Ik heb in mijn leven tweemaal een bekeuring gehad voor een snelheidsovertreding. Ik weet nog precies waar en wanneer dat was. Maar een parkeerbon, nog nooit. Ik waag het er niet op. Bij alles wat ik doe, ben ik extra alert. Er zijn rechters actief binnen non-profitorganisaties. Bij vluchtelingenwerk bijvoorbeeld. Ik zou dat zelf niet zo snel doen. Maar hier ligt wel een spanning. Ik voel mij erg betrokken bij wat er in de maatschappij gebeurt. Tegelijkertijd moet ik als rechter onder alle omstandigheden onafhankelijk kunnen zijn. Ik zeg wel eens, rechters hebben in zekere zin levenslang. Wij zijn beperkt in onze vrijheid."

En zonder zonden.

"Zonder zonden, schrijf dat maar op." Lacht. "Onder collega's wordt vaak de vraag gesteld: vind je dat ik dit en dit kan doen? We toetsen elkaar voortdurend."

Het bestrijden van de criminaliteit staat hoog op de agenda. Zijn we op

de goede weg?

"Daar kan ik niets over zeggen. Dat zou een politieke uitspraak zijn. En dat doe ik niet. Ik word geïnterviewd als rechter Lahuis, niet als Katinka Lahuis. Die laatste is ook niet interessant voor dit interview."

Op welke partij stem je?

"Partij van de Arbeid."

Dat is geen politieke uitspraak?

“Nee. Dat is een persoonlijke opvatting."

Doodstraf?

"Ik heb trouw beloofd aan de grondwet. Zou de doodstraf worden ingevoerd, dan moet ik bereid zijn die straf op te leggen. Die bereidheid heb ik niet. Ik zou dus stoppen als rechter."

Er is veel ophef geweest over de 'doodschop' van minister Johan Remkes. Politici bemoeien zich wel vaker met zaken die nog onder de rechter zijn. Rechters houden daar niet van.

"Remkes zou zo'n uitlating niet moeten doen. We kennen de scheiding der machten, de trias politica. Iedereen heeft binnen dit systeem een eigen rol. Daarbij past dat je respect hebt voor de rol van die ander. Wanneer je dat respect niet toont, tast je het vertrouwen in het systeem en daarmee het vertrouwen in de rechtspraak aan."

Remkes refereerde aan het onbehagen. Veel mensen vinden dat er te laag

wordt gestraft.

"Wij zouden strenger moeten straffen om de misdaad te beteugelen. Maar het strafrecht is geen oplossing voor het criminaliteitsprobleem. Veel mensen zien dat wel zo. De verwachting is, anders dan vroeger, dat strenger straffen tot meer veiligheid leidt. Maar iedereen weet, ook rechters, dat een gevangenisstraf de mens niet beter maakt."

"Het strafrecht heeft meer doelen dan alleen vergelding en het opsluiten van criminelen. Strafrecht gaat ook over normbevestiging en preventie. En over rechtsbescherming, het beschermen van de burger tegen de overheid. Ik heb in Oekraïne en Letland geholpen bij de opbouw van een onafhankelijke rechtspraak. In die landen zie je hoe bang mensen zijn voor willekeurige politie-invallen in hun woning, van machtsmisbruik door de overheid. Wij zeggen hier heel gemakkelijk: als je niets gedaan hebt, heb je ook niets te vrezen. Dat is dus niet zo. Ik zeg niet dat ons strafrechtsysteem perfect is. Maar het functioneert."

Enig idee hoe het is om zes maanden in een cel te moeten zitten?

"Mijn perceptie is vrijheid. Ik weet wat vrijheid is en ik heb slechts een beeld van hoe het moet zijn om daarvan beroofd te zijn. Ik heb mij nog nooit een weekeinde laten opsluiten of zo. Dat benadert niet wat het echt betekent, denk ik. Elke keer als ik in een gevangenis kom, voel ik mij akelig."

dagblad van het noorden, 23 april 2005

Rob Zijlstra