Een collega op de krant vroeg of dat nou echt nodig was.
Laatst.
Het was niet zozeer bedoeld als een vraag, eerder als een opmerking waarmee ze duidelijk wilde maken dat zij vond van niet.
Zij vond dat het niet nodig was geweest dat ik in de krant over allerlei privézaken van de verdachte had geschreven.
Over haar relatieproblemen, haar gestoorde geestelijke gesteldheid, over haar ellendige eenzaamheid.
De collega op de krant vond het 'heel eerlijk gezegd' ongepast en rieken naar sensatie.
Ik niet.
Wie wordt verdacht van een misdrijf moet niet alleen rekening houden met straf, maar ook met pers en publiciteit.
Is al heel lang zo.
Rechtbankverslaggevers zoals vandaag de dag bestonden al in de negentiende eeuw. Eerder trokken we zingend door het land om het volk te vermaken met gruwelijke misdaadverhalen.
Het voor iedereen toegankelijke digitale krantenarchief van de Leeuwarder Courant bevat bloemrijke rechtbankverslagen uit een tijd dat de telefoon (1876), gloeilamp (1881) en auto (1886) nog moesten worden uitgevonden.
Tegenwoordig schrijft de politieverslaggever in de krant wat er is gebeurd.
En ook waar.
Jonge vrouw doodt haar pasgeboren baby. In een dorpje in Noord-Groningen. Omwonenden hebben geschokt gereageerd en de politie stelt een onderzoek in.
Zo staat het doorgaans daags nadat het drama zich heeft voltrokken in de krant.
De rechtbankverslaggever doet vervolgens, meestal maanden later, verslag van het hoe en het waarom.
Dit omdat het hoe en waarom tijdens een rechtszaak tot in het detail uit de doeken wordt gedaan.
Tussen het politiebericht en het rechtbankverslag bestaat een wereld van verschil.
Wie alleen politieberichten leest, loopt het gevaar na verloop van tijd vanzelf radicaal te worden en voorstander van verwilderde schijnoplossingen als de invoering van three strikes out, de doodstraf en daarna het land uit.
De werkelijkheid is grilliger en genuanceerder tegelijkertijd.
Want de man die wordt verdacht van jarenlang seksueel misbruik van zijn twee dochters, ('levenslang opsluiten zo'n gast') blijkt uw alleraardigste buurman, de straatrover ('een kamp met dwangarbeid zal 'm leren') de jongste zoon van uw beste vrienden, de brandstichter uw attente krantenbezorger, de moordenaar de buurman van een collega van uw ex.
En de downloader van kinderporno bent u misschien wel zelf.
In zittingszaal 14 van de Groninger rechtbank kom ik niet zo heel veel criminelen tegen die crimineel zijn omdat ze slechte, kwaadaardig mensen zijn.
Wel heel veel mensen die slechte dingen doen.
De meeste boeven plegen hun misdaden zelden om in een grote auto te kunnen rijden of voor het tweede huisje aan de Middellandse Zee.
Misdaden worden vaker gepleegd als gevolg van ziekelijke stoornissen in de bovenkamer, van welhaast onoplosbare privé-ellende, als gevolg van onweerstaanbare verlokkingen de verleidelijke boze buitenwereld of – heel simpel – als gevolg van een erbarmelijke slechte jeugd.
Jawel, verwaarloosde kinderen bestaan echt.
Dit alles zat ik, met die collega in het achterhoofd, deze week te bedenken tijdens de strafzaak in hoger beroep tegen Gerda uit Stadskanaal.
Gerda is 52 jaar en een moordenaar.
Want ze heeft haar moeder van 85 vermoord met een medicijn (de gifmoord, schrijven wij, de pers, voor 't gemak).
Op dezelfde wijze probeerde ze ook haar man van het leven te beroven.
Hebben we hier te maken met een gewetenloze gifmengster? Of met een vrouw die enorm heeft geleden omdat ze gebukt ging onder het juk van haar tirannieke moeder?
Deze vragen legde de advocaat van de vrouw, Tjalling van der Goot, deze week voor aan de raadsheren van het gerechtshof in Leeuwarden. Ook dat waren geen heuse vragen.
De advocaat bracht het op deze manier om duidelijk te maken dat Gerda niet zonder geweten is, maar handelde – in haar beleving – uit nood.
Heel slecht, maar zoals een getuige tegen de politie had gezegd, wel een heel klein beetje te begrijpen met zo'n moeder.
Advocaten willen in soortgelijke heikele zaken wel eens zeggen dat ze de dader verdedigen, niet de daad.
Om te begrijpen – al is het maar een beetje - is het onontkoombaar te schrijven over de gemoedstoestand van de moeder die haar kind heeft vermoord of over de geestelijke gesteldheid van de dochter die haar moeder vergiftigde.
Gerda uit Stadskanaal had een haat-liefde-verhouding met haar moeder en dat was nog mild uitgedrukt, had een familielid gezegd. Om nu allerlei eigenaardige onaardigheden uit het privéleven van het betreurde slachtoffer wereldkundig te maken is wellicht wat ongepast.
Maar wel noodzakelijk om het waarom een beetje te begrijpen wanneer je het wat al wist.
Of om te snappen waarom rechters voor de ene moord drie en voor de andere moord twaalf jaar en tbs met dwangverpleging opleggen.
Rob Zijlstra