Aanvankelijk werd gedacht aan kortsluiting, maar daags na de brand gonsde het al van de geruchten in het dorp.

De buurtagent besloot op onderzoek uit te gaan. Twee maanden later werden Kees en zijn vriend Jaap gearresteerd.

Op het politiebureau vertelt Jaap dat het een soort wraakactie is geweest.

’In het dorp mochten ze ons niet. We vielen buiten de groep en we werden met de nek aangekeken. We wilden ze terugpakken’, vertelt hij in de verhoorkamer.

Jan de huisgenoot van Jaap was jarig die dag en Kees kwam tegen elf uur ’s avonds op bezoek. Na verloop van tijd en wat bier ging de jarige slapen en namen Kees en Jaap een pilletje xtc.

Daarna gingen de twee vrienden een ’rondje dorp’ doen.

Deden ze wel vaker.

Ze stonden een tijdje in een bushokje en even later voor het Jeugdhonk aan de Hoofdweg.

Het was geen plan.

Ze vinden een pot rode verf en smijten die door een raam.

Zo komen ze binnen.

Voor geld dat er niet is.

Dan maar de bank. Met een aansteker steken ze het jeugdhonkmeubelstuk aan.

Wie, vragen de rechters?

Beide, zeggen Kees en Jaap.

Het vuur verspreidt zich verrekte snel, constateert Kees nog en met Jaap neemt hij de benen.

Nee, antwoorden ze, we hebben er niet aan gedacht de brandweer te bellen.

’We waren onder invloed, dan denk je niet aan de brandweer.’

Eenmaal weer thuis zien ze in de donkerte een oranje gloed.

Jaap: ’Ik dacht nog, hé dat kan toch niet.’

Kees: ’Het was niet de bedoeling het hele gebouw in brand te steken.’

Tegen elkaar zeggen ze: ’Dit had niet moeten gebeuren.’

Van het jeugdhonk blijft niets over.

Hoezo wraak, willen de rechters weten.

Jaap: ’Nou ja, wraak. Wraak is niet het woord. Sinds ik in dat dorp woon, kijken ze raar naar me. Alsof ik een crimineel ben. En als je op een bepaalde manier wordt behandeld, ga je je ook zo gedragen.’

In Kees vindt Jaap wel een goede vriend.

Kees is niet populair in het dorp.

Regelmatig heeft Kees het aan de stok, met de vrijwilligers van het Jeugdhonk bijvoorbeeld.

Er is een incident met een stanleymes dat Kees ontkent.

’De getuigen liegen. Ze spannen tegen me samen.’

Er is gedoe met zijn ex-en. Er wordt bedreigd en mishandeld.

Sommigen zijn doodsbenauwd voor Kees.

Een van de ex-en krijgt tijdens de kinderspelweek politiebeveiliging.

Kees zelf ziet dat anders.

Het is allemaal aanstelleritis, vindt hij.

Drank en drugs speelden wel een rol, zeggen ze.

Maar later niet meer. Ze hadden een keer op een zondagavond een documentaire gezien over de gevolgen van regelmatig drugsgebruik. Toen ze de televisie uitdeden, gingen de ogen open.

’We zijn toen gekapt met drugs.’

Jaap: ”Ik leefde in twee werelden, in die van mijn opleiding en in de wereld van de drugs. De een heeft toekomst, de ander niet. Ik heb gekozen voor de toekomst.’

Jaap studeert voor beveiliger.

De officier van justitie zal later zeggen dat hij dat geen prettige gedachte vindt, Jaap als toekomstig beveiliger.

’Volgens mij kun je beter een andere opleiding zoeken.’

Maar als hij zijn eis formuleert, is hij toch mild.

Bij brandstichting hoort een gevangenisstraf, maar ’met enige schroom’ eist de aanklager een werkstraf van 240 uur en zes maanden voorwaardelijke celstraf.

Voor Kees geldt een ander verhaal.

Op 8 december vorig jaar - het Jeugdhonk bestaat nog – was hij weer eens flink kwaad op heel het dorp. Met een spuitbus met goudgekleurde verf was hij een ’rondje dorp’ gaan doen. Bij het ontwaken telden de dorpelingen 23 hakenkruizen.

De officier van justitie ziet een parallel: net als bij de brandstichting nam hij met die spuitactie opnieuw wraak op de bevolking.

Kees ontkent.

Het waren geen hakenkruizen, zegt hij, maar tekens die hij van het internet had gehaald.

’Die tekens staan ook op boeddha-beelden en zijn al duizend jaar oud. Het zijn zonnestralen.’

De officier van justitie: ’Het waren op hakenkruizen gelijkende tekens. En zeer zeker geen zonnestralen.’

De aanklager vervolgt: ’We hebben hier te maken met de schrik van Holwierde. Het goede nieuws is dat hij nog steeds vastzit. Het slechte nieuws dat hij geen enkel inzicht heeft in zichzelf en dat de kans op herhaling groot is. Twee jaar gevangenisstraf waarvan zes maanden voorwaardelijk.’

Rob Zijlstra

UPDATE - uitspraken - 22 november 2007

Kees en Jaap zijn conform de eisen van de officier van justitie veroordeeld.

Iemand – zeg maar een taxichauffeur – merkte op dat ik hier zelden schrijf over fraude.

Over de witte boorden.

Best wel jammer, vond de bestuurder, want fraude zei hij, is eigenlijk wel een mooie vorm van criminaliteit.

Er komt geen geweld aan te pas, geen bloed, geen ontucht, het spreekt tot op zekere hoogte tot de verbeelding en het levert wat op.

Zeg maar.

Klopt.

In die zin dat ik zelden schrijf over fraude.

In zittingszaal 14 komt wel eens een bijstandsfraudeur voorbij, maar dat zijn uitzonderingen.

Zoals, maar dat terzijde, ook woninginbrekers dun zijn gezaaid in 14.

Dat is eigenlijk heel gek.

In Groningen worden jaarlijks zo’n 2500 woninginbraken bij de politie geregistreerd.

Tel daarbij op dat uw bereidheid aangifte te doen van woninginbraak klein is. Want u heeft het te druk daarvoor en denkt dat ‘het toch niet helpt’.

Bij een bescheiden oplossingspercentage van twintig procent, 500 opgeloste inbraken, zou je toch zo eens in de maand een woninginbreker in zittingszaal 14 verwachten.

Is niet zo.

Waar blijven ze?

Terug naar fraude.

Fraudezaken worden in de regel behandeld door de noordelijke fraudekamer, die afwisselend in Groningen, Assen en Leeuwarden zitting houdt.

Nu fraude sinds een jaartje de status geniet van hoge prioriteit bij justitie, is de frequentie van de zittingen in Groningen iets vaker dan eens in het kwartaal.

Typerend voor fraudezaken is echter dat fraudezaken worden aangehouden.

Ze worden uitgesteld.

Keer op keer.

Naar verluidt zijn fraudezaken binnen justitie niet bijster populair.

Het zijn vaak complexe en tijdrovende onderzoeken, terwijl het resultaat van strafvervolging nou niet altijd tot de verbeelding spreekt.

Fraude scoort, maar de vervolging niet.

En dat terwijl er volop werk aan de winkel is.

Nu al is bekend welke verdachten van fraude in december 2008 (2008!) in Groningen terecht moeten staan.

Echt waar.

Zij zijn er dus wel.

In september 2005 (!) maakte het functioneel parket melding van grootschalige fraude in de Nederlandse betonsector.

Het functioneel parket – wie o wie heeft ooit die vreselijk rare naam bedacht - is de afdeling binnen het openbaar ministerie dat aan fraudebestrijding doet.

Betonfraude.

Miljoenenfraude.

Dat spreekt.

De verdachten, het zijn er vijf, zijn voormalig topmanagers en bouwbaronnen in de betonbouwsector.

Deze betonbende van vijf zou zo’n 100 miljoen euro in eigen zak hebben gestoken.

Honderd miljoen.

In een jaar of tien bijeen gegraaid.

Een reguliere boekencontrole door de belastingdienst gooide roet in het eten.

De slachtoffers zijn ditmaal geen opdrachtgevende overheden – zoals bij de roemruchte bouwfraude – maar de bouwers zelf.

Ballast Nedam zou er zijn aangegaan voor 60 miljoen euro.

De Nederlandse Cement Deelnemingsmaatschappij (NCD) voor 45 miljoen.

Een van de verdachten was tot aan zijn pensionering in 2003 divisiedirecteur bij Ballast Nedam.

Peter F.: Godsvruchtig, pronkend koninklijk onderscheiden en volgens justitie topgraaier.

Vier leden van de bende van vijf staan donderdag terecht in een zittingszaal van de rechtbank in Groningen.

De vijfde verdachte, bouwbaron Ton de G., ontspringt de vervolgingsdans dankzij zijn slechte gezondheid.

Zijn zoon niet.

Hoewel de miljoenenzaak al bijna een jaar op de rol staat en dat rare functioneel parket ruim twee jaar geleden middels een persbericht wereldkundig maakte dat er invallen plaatshadden gehad in onder meer Emmen, Veenoord, Nieuwegein en in het Spaanse Marbella wordt de fraudezaak vandaag niet inhoudelijk behandeld.

Er moeten nog getuigen worden gehoord.

Eind maart is de dan inmiddels bejaarde betonbende echt aan de beurt.

Honderd miljoen euro.

Met z’n vijfjes!

En die taxichauffeur maar wachten.

Rob Zijlstra