Daar zit je dan, met je mooie carrière.
Eerst bij de Shell en nu algemeen directeur van de Nederlandse Aardolie Maatschappij te Assen.
Je bent geen ouderwetse directeur van toen, maar een managing director van anno nu.
Je probeert bijvoorbeeld samen met allerlei andere belanghebbenden goed te doen voor de Waddenzee, want je neemt het milieu serieus.
Je bent voor duurzame ontwikkeling en doet aan social performance.
Trots ben je ook op het feit dat jouw company de naam heeft veiligheid hoog in het vaandel te hebben staan.
Dat je misschien wel het veiligste bedrijf van het land bent en internationaal in hoog aanzien staat.
Daar zit je dan in zittingszaal 14 van de rechtbank Groningen, op precies dezelfde stoel waar ook moordenaars, kinderverkrachters, overvallers en veelplegers hebben gezeten en nog komen te zitten.
Je bent een captain of industry, maar de rechters spreken je steeds maar aan als verdachte, je advocaat noemt je een cliënt.
Op 31 mei 2005, rond negen uur 's ochtends, is er een explosie op de NAM-locatie bij Warffum. De vlammen zijn op Schiermonnikoog te zien. Twee werknemers, John Snijder (33) en Piet Weydemuller (58) komen daarbij om het leven. Zij waren in dienst van onderaannemer GTI en voerden op een gasopslagtank laswerkzaamheden uit.
GTI dacht dat de tank T3 leeg was en daarom geen gevaar.
De NAM wist dat in de T3 zo'n 170 kuub water zat en 30 kubieke meter aardgascondensaat.
De NAM wist niet dat er gelast zou worden.
De condensaatdampen in combinatie met de laswerkzaamheden veroorzaakten de dodelijke explosie.
Hoe kon zoiets gebeuren?
Die vraag stond donderdag in zittingszaal 14 centraal.
De NAM zei: 'Miscommunicatie. De afgegeven werkvergunning had nooit afgegeven mogen worden.'
De directeur van de eveneens gedagvaarde GTI zei: 'Er was een gebrek aan dialoog tussen de NAM en GTI.'
De NAM: 'En er was sprake van collectieve blindheid.'
GTI: 'We zijn niet voldoende alert geweest. Als de NAM zegt dat het veilig is, dan is het veilig. Dat was de cultuur. Te veel routine, te weinig besef van de risico's'
De NAM: 'Er wordt van alles opgeschreven in veiligheidsdocumenten. Die worden gemaakt op de kantoren in Assen. Maar op de werkvloer zijn die onvoldoende duidelijk.'
GTI: 'Er was sprake van een schijnveiligheid.'
NAM: 'Men spreekt elkaar niet gemakkelijk aan, we hielden elkaar niet scherp.'
GTI: 'Verschrikkelijk.'
De aardoliemaatschappij en de onderaannemer lijken er niet om heen te draaien.
De handen gingen in eigen boezem.
Miscommunicatie.
Maar nadat de officier van justitie had gesproken, ontstond toch een ietwat ander, een wat bozer beeld.
De veiligheidsvoorschriften waren vooral papieren tijgers.
De voorschriften werden met voeten getreden.
Het systeem van de werkvergunningen - in het belang van de veiligheid – functioneerde van geen kant.
De werkvergunningen, verstrekt door de NAM, werden vooral gezien als administratieve barrières.
Toezichthouders en leidinggevenden waren niet gekwalificeerd en deskundig. De nieuwe voorman had verstand van metaalbewerking, niet van gaswinningprocessen, maar werd in het diepe gegooid.
Eigenlijk was het wat veiligheid betreft een zooitje op de NAM-locatie bij Warffum.
Dat kun je ook miscommunicatie noemen.
De NAM en GTI vertelden uitvoerig aan de rechters dat ze geleerd hebben van die 31e mei. De voorschriften zijn aangescherpt en kosten noch moeite zijn gespaard om herhaling te voorkomen.
De NAM organiseerde 150 bijeenkomsten om het personeel weer scherp te krijgen.
GTI verstrekte aan al haar werknemers broodtrommeltjes met op de dekseltjes teksten ter bevordering van de veiligheid.
En dat waren nog maar wat voorbeelden van getroffen maatregelen.
De officier van justitie eiste geldboetes wegens het overtreden van de Arbeidsomstandighedenwet (arbo).
De NAM moet wat hem betreft 150.000 euro betalen, GTI 100.000.
Niet duidelijk werd of de officier van justitie – zoals gebruikelijk is in strafzaken – rekening heeft gehouden met het verleden van beide bedrijven.
GTI heeft een blanco strafblad, maar de NAM heeft zoals de rechters het zeiden, 'enige documentatie'. Het grote bedrijf is eerder veroordeeld tot geldboetes wegens milieudelicten.
Omdat het strafzaak voor de meervoudige strafkamer betrof, mochten nabestaanden de rechtbank toespreken.
John hadden ze niet meer mogen zien, het sectierapport pas veel later vanwege de gruwelijkheid.
De tweeling van John droomt 's nachts over monsters en spoken en vroeg zich lang af of papa's armen en benen ook weg waren.
De NAM en GTI luisterden met gebogen hoofden.
De NAM krabbelde ondertussen wat aantekeningen op papier.
Het was niet alleen verdriet dat uit de nabestaandenverhalen sprak.
Ook bitterheid.
Piet's oudste dochter vertelde dat ze de NAM op de radio hadden horen vertellen dat de nabestaanden morele steun kregen. En in de krant hadden ze gelezen dat ze een financiële tegemoetkoming, geld, hadden gekregen.
Maar dat was niet zo.
Communicatiefoutje misschien?
De contacten met de NAM zijn zakelijk en juridisch, voor de menselijke kant is geen aandacht.
Piet is niet verongelukt, zei de oudste dochter, Piet is van ons afgenomen.
Daarom schreef ik: 'Daar zit je dan.'
Mooie carrière, maar niet in staat te communiceren.
Oliedom.
Eigenlijk sta je dan als captain of industry in je hemd.
Rob Zijlstra
UPDATE - 25 oktober 2007 - uitspraken
Schuldig.
De NAM niet meer dan GTI – zoals in de eis tot uitdrukking kwam.
Beide bedrijven worden in gelijke mate verantwoordelijk gehouden voor het gebeuren, zo staat in het vonnis.
De opgelegde boete bedraagt 45.000 euro per bedrijf.
Tegen de NAM was 150.000 euro geëist, tegen GTI 100.000.
Toch tilt de rechtbank zwaarder aan de begane strafbare feiten dan justitie doet.
De officier van justitie baseerde zijn eis op een geldboete uit de vierde categorie.
Die vermenigvuldigde hij met het aantal slachtoffers (3).
Maar dat kan niet, zegt de rechtbank, omdat het strafbare feit niet meermalen gepleegd kan worden.
Anders gezegd: er is sprake van een strafbaar feitencomplex.
Wie drie appels steelt, krijgt niet drie keer de maximale straf die geldt voor het stelen van één appel.
Dat de rechtbank zwaarder tilt aan het misdrijf dan justitie doet, blijkt uit het volgende:
Een boete uit de vierde categorie doet, zo vinden de rechters, geen recht aan de ernst van de feiten. Daarom is de maximale boete op uit de (hoogste) vijfde categorie opgelegd: 45.000 euro.
Zwaardere straf, maar toch goedkoper uit.
Voor wie het fijne van dit alles wil weten: het vonnis.