Nathan heeft op 21 december vorig jaar de Wibra in de binnenstad van Groningen overvallen. De Wibra is een discounter in kleding, textiel en allerlei.
Tegen het einde van de koopavond liet Nathan zich insluiten en toen de toegangsdeur op slot ging, trok hij zijn gebreide bivakmuts over het hoofd, pakte zijn aan beide kanten gekartelde Rambo-mes en bedreigde hij de drie vrouwelijke Wibra-medewerksters.
Hij riep: 'I don't want to hurt you, give me the money.'
Dat deden ze.
Bij de Wibra dachten ze dat het om 3.785 euro ging, Nathan zelf hield het welgeteld op een kleine drieduizend. Misschien dat hij onderweg wat was verloren, opperde hij.
Als ik Nathan daar zo zie zitten in het verdachtenbankje en hem zijn verhaal hoor doen, denk ik even: toch best wel een aardige man.
Als ik dat later zeg tegen de politiemannen op de publieke tribune moeten die daar om lachen.
'Het is een nare man.'
Ik zie dat de officier van justitie daar ook zo over denkt.
Justitie kijkt minzaam.
Ook de rechters zie ik maar-zo-zo kijken.
De rechters kennen, net als de officier van justitie, het strafdossier en daar staat van alles in over Nathan, ook heel lelijke dingen.
Met al die voorkennis moeten rechters zonder vooroordeel recht spreken.
Niet alle rechters zijn daar even bedreven in.
Er zijn rechters die niet kunnen verhullen dat ze al binnen vijf minuten een oordeel over de verdachte hebben gevormd. Dat blijkt dan uit de wijze waarop ze hun vragen stellen en vooral ook hoe ze daar bij kijken. Er zijn rechters in Groningen die een verdachte non-verbaal al hebben opgehangen nog voordat er ook maar een proces-verbaal is besproken.
Daarom praten advocaten op de gangen in het gerechtsgebouw over rechters zoals scholieren op het plein over hun docenten.
Als de magistraten zichzelf tijdens een zitting zouden kunnen zien zitten, zouden ze misschien zeggen: daar moet ik toch eens wat beter op letten.
Maar dit terzijde.
Nathan had geen geld, maar schulden en miste zijn ouders op Curaçao.
Daarom had hij de Wibra gedaan en als hij het terug kon draaien, dan had hij het nooit gedaan. Dat zei hij.
Rechters: Heeft u vooraf gedacht aan de slachtoffers?
Nathan: 'Als ik zou zeggen ja, dan zou ik liegen. De spijt komt achteraf.'
Rechters: Waarom zwaaide u met een mes?
Nathan: 'Als ik zou zwaaien met een pen of zoiets, zou ik worden uitgelachen.'
Rechters: Zwaaide u met een Rambo-mes om uw eis kracht bij te zetten?
Nathan: 'Met een pen word je niet serieus genomen. Normaal draag ik nooit wapens, dat ligt niet bij mij in de straat om zoiets te doen. Maar vandaag de dag…'
Rechters, geïrriteerd: Zo gaat het dus steeds slechter in de maatschappij en daar werkt u aan mee.
Nathan zucht.
Rechters: U spreekt voortreffelijk Nederlands. Tijdens de overval sprak u Engels. Was dat om het opsporingsonderzoek te bemoeilijken?
Nathan: 'Uuh ja, maar ik had daar vooraf niet over nagedacht.
Rechters, fel: Kom op, wees nou eens eerlijk.
Nathan zucht zo mogelijk nog dieper.
Zegt dat hij nu geen smoesjes of zo gaat verzinnen.
Rechters: U heeft de drie vrouwelijke medewerksters opgesloten in dat kantoortje. Als u nu zegt spijt te hebben, waarom heeft u toen niet de politie gebeld en gezegd: ik heb een overval gepleegd en er zitten daar en daar drie mensen opgesloten?
Nathan: 'Nou nee, ik was in de war, beetje in een shock.'
Rechters, cynisch: In de war? Shock? U heeft later op die avond gewoon een bak Chinees eten opgehaald. Zoiets duidt niet op een shock.
Nathan: 'Je doet alsof er niks aan de hand is, want je hoopt dat het niet uitkomt.'
Lijkt mij geen rare redenering voor een overvaller.
De officier van justitie voelt de toon van de rechtbank goed aan.
'Meneer hier,' zegt de aanklager, 'wil ons doen geloven dat hij spijt heeft, maar bij de politie liet het hoofd niet schuldbewust tussen de schouders hangen. Tijdens de verhoren ontkende hij keihard. Spijt? Ik geloof d'r niks van.'
Nathan: 'Ik schaamde mij.'
Nathan draait de kont er niet voor weg - en het getoonde berouw klinkt best wel oprecht, vind ik. Dat maak je ook wel anders mee in zaal 14.
Wat ik op dat moment niet weet, maar de rechters wel, is dat de reclassering de kans op herhaling als levensgroot inschat, dat Nathan bij de politie te boek staat als vuurwapengevaarlijk en dat hij een ervaren crimineel is die de klappen van de zweep kent. Dat hij in 1995 al eens tot negen jaar cel is veroordeeld wegens een serie overvallen. Dat hij sinds 1982 in Nederland is, nooit gewerkt.
De rechters vragen waarom Nathan niet heeft willen meewerken aan het werk van de reclasseringsambtenaar.
Nathan zegt dat het niet klikte met die man. Dat die te laat kwam en dat hij een uur lang in een kamertje heeft moeten zitten wachten.
Rechters, denkend aan de drie opgesloten slachtoffers, nu sarrend: En? Hoe voelde dat nou, een uur lang zitten te wachten in een kamertje?
Nathan: 'Dat vind ik een heel gemene vraag.'
Rechters, bot: 'Die man wilde u helpen.'
Nathan: 'Ik kan niet over mijn persoonlijke dingen praten met iemand die ik niet ken. Er moet eerst vertouwen groeien.'
Rechters: Beseft u wel dat u niet in de positie bent van alles te eisen?
Nathan laat het hoofd tussen de schouders hangen.
Justitie-richtlijnen geven aan dat een overval goed is voor achttien maanden celstraf. Maar in dit geval, schat ik in, zou de officier van justitie wel eens drie, vier jaar kunnen eisen.
Dat doet hij niet.
De officier van justitie zegt: 'Ik zie meneer hier liever niet terug. Willen we nog wat van hem bakken, dan is een nadere rapportage noodzakelijk.'
De aanklager doet een aanbod: een opname van zeven weken ter observatie in het Pieter Baancentrum. En als 'meneer hier' dat ook niet wil, dan maar gedwongen.
Nathan wil niet, wetende dat het PBC een voorbode kan zijn van tbs.
De rechters: dan maar gedwongen.
'Heeft u ook alle tijd een vertrouwensband met iemand op te bouwen.'
En dat laatste klonk ronduit jennerig.
Rob Zijlstra
UPDATE - eis - 18 december 2007
Het openbaar ministerie heeft een gevangenisstraf van 3 jaar geeist. In het Pieter Baancentrum konden ze weinig met Nathan en ondersom. Hij is volledig toerekeningsvatbaar, luidde een oordeel. De officier noemde hem een calculerende crimineel. Nathan verklaarde een punt te willen zetten achter zijn lange criminele carriere.
Overgens: de rechters - dezelfde als tijdens de zitting zoals hierboven beschreven - waren ditmaal gewoon vriendelijk.
UPDATE - uitspraak - 28 december 2007
3 jaar celstraf.