In april begint in de meest beveiligde rechtbank De Bunker in Amsterdam het strafproces tegen Willem Holleeder.

Met zittingszaal 14 van de rechtbank van Groningen heeft dat niet zo veel te maken, evenmin met de rechtbankverslaggever te Groningen.

Hoe anders is dat voor justitieverslaggever Peter Elberse van het ANP.

Die wordt geheel onschuldig gedurende het Holleeder-proces opgesloten in De Bunker met als doel verslag te doen van het mega-proces.

Dat kan maanden duren en er gaat daar ook van alles gebeuren.

Meer, zo verwachten wij, dan het reguliere nieuws aan kan en juist daarom interessant.     

Ofwel: Peter Elberse gaat vanuit De Bunker exclusief op deze rechtbankweblog bijbloggen.

Peter Elberse werkt sinds 1992 bij Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), eerst op de stadsredactie Amsterdam en daarna in Den Haag met justitie in portefeuille. In die hoedanigheid doet hij onder meer verslag van de zittingen van de parlementaire enquêtecommissie-Van Traa.

In 2000 keert hij terug naar Amsterdam.

Zegt: 'Als er hier geliquideerd wordt, sta ik meestal wel aan het lint.'

Daarom moet Elberse straks ook De Bunker in.

Vandaag de eerste bunkerbijblogbijdrage.

In de aanloop tot het Holleeder-proces zal hij zo nu en dan van zich laten horen. Zodra de strafzaak begint, vaker.

Zittingszaal 14 gaat ondertussen gewoon door.

Rob Zijlstra

BUNKERBIJBLOG

Bij een beetje zaak in de bunker sta je, tenzij je heel vroeg komt, buiten in de rij. Binnenkomen duurt lang, iedereen moet door de scan. Als je eenmaal door de voordeur bent en in het halletje staat, moet je in een glazen koker gaan staan. Dat ding heeft twee halfronde schuifdeuren. Als de eerste zich opent, kun je binnenstappen. Achter je sluit de deur zich dan weer. Het duur een paar seconden voordat de andere helft opengaat en de weg naar de scanapparatuur en bijbehorende bewaking vrij is.

Over die koker heeft iedereen wel iets op te merken. Hij doet denken aan een tijdmachine, een weegschaal of een supersonische lift, waarmee je naar de krochten van de aardbol dan wel het heelal in geschoten zou kunnen worden. Die koker is er om het bunkerbezoek te doseren en om hem of haar het gevoel te geven: je staat vanaf dit moment onder bewaking, je vrijheid is beperkt, gedraag je.

Een paar jaar geleden zaten er nog geen rood-wit gestreepte stickers op de beide deuren van de koker. Dat heb ik geweten. Ik stapte de koker in, richting begeerde buitenlucht, en meende te kunnen doorlopen. De koker was toen nog betrekkelijk nieuw en het glas brandschoon.

De omvang van mijn neus doet niet onder voor die van de man die ook wel de Neus wordt genoemd. De impact is in zo’n situatie niet gering, kan ik u zeggen.

Donderdag stond ik buiten op de trap achter een ouderpaar. Het waren de vader en moeder van Dwight S. Keurige mensen. Ze zeiden niets, wachtten geduldig op hun beurt in de koker. Theo Hiddema, advocaat van Dwight, stelde zich op die tochtige trap aan hen voor.

Een uurtje later zou hij in de zittingszaal een goed woordje doen voor Dwight. Want Dwight was weliswaar degene die de Amsterdamse kroegbaas Thomas van der Bijl op 20 april vorig jaar in diens cafe De Hallen in koelen bloede naar de andere wereld had geschoten, maar daar valt volgens de raadsman het nodige op af te dingen.

De ouders van Dwight zagen er niet uit alsof ze Dwight, nu 26 jaar oud, een slechte jeugd hadden bezorgd. Niettemin is Dwight hoe dan ook een man geworden die zich met een pistool op pad laat sturen om een 50-jarige man de dood in te jagen, op een doordeweekse dag, om een uur of negen ’s morgens.

Waarom?

Het probleem met  liquidaties is dat de daders slechts zelden worden gepakt. Speculaties zijn verleidelijk, maar verschaffen geen inzicht. Daarom alleen al is de zaak-Thomas van der Bijl een mooie zaak. Want er zitten zeven man vast  - opdrachtgevers, voorbereiders en uitvoerders - en met hen tekent zich een geschiedenis af, een scenario. De schutter, Dwight, is gaan zingen – hij heeft, naar het zich laat aanzien, in de verhoorkamer het hele verhaal op tafel gelegd. In het milieu valt zo’n proceshouding bijzonder slecht – men zal de gezondheid van Dwight, ook in detentie, goed in de gaten moeten houden.

Volgens Hiddema is Dwight 'zachtmoedig, onbekommerd, niet crimineel gericht, een onvolgroeide ziel die in dit loodzware complot ten onder gaat’.

Een en ander staat 'in  fenomenaal contrast' met de uiterst kille opdracht die hij heeft uitgevoerd.

Dat kun je wel zeggen. Wij hebben altijd gedacht dat die liquidaties werden uitgevoerd door ijskoude, geoefende killers, liefst afkomstig uit de Balkan. Niet door kinderlijke jongemannen uit Zoetermeer. Hiddema wil dat gedragsdeskundigen de ziel van Dwight onderzoeken om uit te vinden hoe het zover heeft kunnen komen.

De liquidatie van Thomas van der Bijl was de climax van een op het oog klunzig, slordig, overhaast doch niet minder duivels plan. Voordat Dwight uiteindelijk in actie kwam, hadden twee anderen al afgehaakt. Voor Dwight was er toen al helemaal geen weg meer terug. Thomas moest dood en snel ook en Dwight moest en zou die klus klaren.

Haastige spoed is zelden goed. Dat gold voor mij in die onbestickerde koker, dat gold voor de zeven mannen die het op Thomas van der Bijl hadden voorzien en daarbij een deadline in acht namen.

Het laat zich denken dat de speculaties omtrent de redenen voor deze criminele haast ooit zullen stollen tot feitelijke wetenschap. De speculaties richten zich op Willem Holleeder, die vanaf 2 april in de bunker de hoofdrol speelt in wat sommigen het proces van de eeuw noemen. Van der Bijl was een van de anonieme getuigen in de zaak tegen Holleeder en was al vele maanden in diepgaand gesprek met de recherche en toenmalig officier van justitie Fred Teeven.

'Wij willen dat het moorden in Amsterdam stopt,' zei Teeven.

'Dat wil ik ook,' antwoordde Van der Bijl.

Een paar dagen voor zijn getuigenverhoor bij de rechter-commissaris, lag hij dood in zijn kroeg aan de Willem de Zwijgerlaan.

Pas daarna ging de gedeelde wens van Teeven en Van der Bijl in vervulling.

Peter Elberse

bijblogger

'Een envelop openen gaat niet, groenten snijden evenmin.

Hoe krijg ik mijn pinpas weer in het beschermhoesje, mijn pruik een beetje fatsoenlijk op het hoofd?

Normale dingen zijn praktische rampen geworden.

Aan- en uitkleden lukt niet. Ik zie minder. Mijn linker arm en hand doen niets, het linker been is verzwakt. Ik kan niet meer werken of een boek lezen. Moet opnieuw leren fietsen, ik krijg epileptische aanvallen.

Soms herkennen mensen mij niet, omdat mijn uiterlijk is veranderd.'

Het is stil in zittingszaal 14 van de rechtbank in Groningen als de 44-jarige Anja haar ellendige verhaal vertelt.

Drie meter naast haar zit de 57-jarige Wim, de blik naar beneden gericht. Hij zegt het verschrikkelijk te vinden wat hij heeft aangericht.

In de bijna zeven uur durende strafzitting ontpopt zich een bizar verhaal.

Het was een snikhete dag, die 11e juni. Wim had met een vriendin een genoeglijke dag gehad op de Loosdrechtse plassen. Om zeven uur 's avonds komt hij thuis. Doet wat huishoudelijk werk, verschoont het dekbed en telefoneert wat.

Bij de vuile was treft hij een paar sokken aan van Anja.

Om half elf besluit hij de sokken even bij haar langs te brengen.

Kan hij direct ook die klauwhamer die hij van haar had geleend, teruggeven.

Wim was 35 jaar getrouwd geweest toen hij 2003 ging scheiden. Met een eigen advocatenpraktijk in Zwolle is hij een druk, druk man. Via een datingsite leert hij Anja uit Groningen kennen. Hij besluit de schepen achter zich te verbranden en verruilt zijn fraaie rietgedekte woning in Hattem voor een appartement boven dat van zijn nieuwe liefde in de binnenstad van Groningen.

Ze hebben trouwplannen.

Na drie weken is de verkering uit.

'We gingen daarna vriendschappelijk met elkaar om.

Nee, ik was niet boos, wel teleurgesteld.

Maar ik zag het als een fact of life.'

Met de sokken in de linkerhand en de hamer in de rechter, belt hij aan.

Anja doet open.

'Ik heb op sarcastische toon gezegd: eigenlijk moet ik je een klap op je harde kop geven.'

Anja, fier: ga je gang.

'Bij het overhandigen van de hamer heb ik die overhandigende beweging niet afgemaakt, maar geslagen.'

Rechters: Wat gebeurde er op dat moment met u?

Wim: 'Daar kan ik niets rationeels over zeggen. Ik was niet kwaad, dat was niet het primaire gevoel. Er knapte iets, het was een eruptie.'

Hij slaat Anja vijf keer met de klauwhamer op het hoofd en gaat terug naar zijn appartement.

Volgens de officier van justitie gaat Wim er vanuit dat ze dood is. Maar Anja weet moeizaam 112 te bellen en haar adres door te geven. Daarmee redt ze haar leven. Met zeer ernstig hersenletsel wordt ze overgebracht naar het ziekenhuis.

Tien minuten voor middernacht wordt Wim in zijn woning gearresteerd. Hij is stomdronken en verzet zich. In zijn bloed wordt een alcoholpromillage van 2.7 tot 3.8 vastgesteld.

Een poging tot moord, zegt de officier van justitie, want er is sprake van voorbedachten rade. Omdat het bijvoorbeeld merkwaardig is om zondagavond laat een paar sokken en een hamer terug te brengen. Anja had daar nooit om gevraagd.

De verdachte advocaat bestrijdt dat. "Toen ik naar haar toeging had ik geen kwaad in de zin." Hij houdt het op de eruptie en daarmee op poging tot doodslag. Dat scheelt aanzienlijk in de straf.

Maar de officier van justitie heeft een troef. De roodzwarte klauwhamer had hij helemaal niet geleend van Anja. Het was zijn eigen hamer, gekocht op 19 juni 2003 bij bouwmarkt Big Boss. Hij weet dat omdat de politie Wim's klantenkaart bij dat bedrijf had onderzocht. Zo'n klantenkaart weet alles.

De officier van justitie: 'Wie brengt nou 's avonds laat zijn eigen hamer naar zijn ex- vriendin?'

De hamer wordt later gevonden in een kastje in de keuken. Schoongespoeld. In de afvoer van de gootsteen wordt bloed aangetroffen, bloed van Anja.

Na het bezoekje heeft Wim het volgens de officier op een zuipen gezet. Schrikborrels. Dat verklaart het extreem hoge alcoholpercentage.

Volgens gedragsdeskundigen heeft Wim een persoonlijkheidsstoornis met narcistische trekken. Een behandeling van lange duur is noodzakelijk, TBS is echter niet wenselijk. Het risico op herhaling is aanvaardbaar.

Lariekoek, vindt de officier van justitie. Hij haalt het levensleed van Anja aan. Komt nooit weer goed. 'Deze verdachte is een buitengewoon intelligente man, jurist en goed ingevoerd in het strafrecht. We moeten dus niet alles slikken wat hij zegt.'

De officier van justitie eist acht jaar gevangenisstraf en TBS met dwangverpleging

Rob Zijlstra

UPDATE - 19 maart 2007 - kort geding

Tijdens de zitting liet Wim weten het vanzelfsprekend te vinden dat hij Anja schadeloos - voor zover mogelijk - zal stellen. De vanzelfsprekendheid moet kennelijk worden afgedwongen in een kort geding dat maandag (19 maart) dient. De uitspraak is op 6 april.

UPDATE - 21 maart 2007 - uitspraak

De rechtbank ziet weliswaar aanwijzingen die duiden op een poging tot moord, maar die aanwijzingen zijn onvoldoende concreet om te kunnen spreken van voorbedachten rade. De conclusie van de rechtbank is dan ook dat Wim zich schuldig heeft gemaakt aan een poging tot doodslag. De strafeis van acht jaar cel wordt om die reden niet overgenomen. De rechtrers vinden zes jaar gepast. Anders dan de gedragsdeskundigen hebben geadviseerd, acht de rechtbank daarnaast de maatregel TBS met dwangverpleging noodzakelijk.