Bezoekers van zittingszaal 14 van de rechtbank van Groningen hoor ik wel eens verbaasd (en ook een beetje teleurgesteld) zeggen dat de verdachte er helemaal niet als een crimineel uitzag.
Kennelijk bestaat er een beeld van het uiterlijk van de criminele mens.
Zal wel door de televisie en de film komen.
Dinsdag veroordeelden Groninger rechters een 18-jarige jongen tot tbs met dwangverpleging.
Hij was net oud genoeg om zittingszaal 14 überhaupt te mogen binnentreden.
Advocaat Niek Heidanus had nog gepleit Karim volgens het jeugdstrafrecht te berechten. Een gedragswetenschapper had dat ook geadviseerd. Eigenlijk is Karim een jongen met een verstandelijk vermogen van een kind van 14, 15 jaar, zei hij. Zijn wetenschappelijke collega's dachten daar anders over.
Hoewel nog niet helemaal volgroeid, is Karim volwassen, redelijk intelligent zelfs.
Ik sluit niet uit dat hij sinds dinsdagmiddag de jongste tbs'er van het land is.
Karim beroofde vorig jaar voor de kick en wat geld twee mensen en deed een poging daartoe.
Hij deed dat laf, met een vriendje en met een nylonkous over het hoofd.
Zonder afbreuk te willen doen aan de ernst van deze misdaad, zijn er verdachten in 14 geweest die heftiger misdrijven op de kerfstok hadden staan en er met veel minder wegkwamen.
Ik hoorde het uitvoerige vonnis van de rechtbank dinsdagmiddag aan en dacht toen: die tbs krijgt hij niet zozeer voor wat hij heeft geflikt, maar vooral om wat hij in de toekomst misschien nog aan nare dingen zal uitvreten.
En ook: het zijn in deze zaak niet zozeer rechters, maar vooral de wetenschappers geweest die Karim hebben veroordeeld.
De wetenschappers zeiden: de kans dat hij in herhaling vervalt is zeer hoog, de prognose op een succesvolle behandeling bijzonder slecht.
Karim, zo oordeelden de rechters op basis van bevindingen van de deskundige psychiaters en psychologen, is een jongen met een 'ernstig defect dat zich niet spontaan zal herstellen'.
En ook: aan de buitenkant is hij jong en onschuldig, maar er sprake van een harde onderlaag. Door zijn ziekelijke stoornis heeft hij een groot gebrek aan inlevingsvermogen en is hij niet in staat zich aan de wet te houden. Hij wordt sterk gedreven door lust. Er zijn tekenen die duiden op psychopathie.
De rechtbank zei zich met dit alles te kunnen verenigen.
Dat is ook niet niks.
De Leidse rechtspsycholoog Willem Albert Wagenaar, gerenommeerd deskundige in menig rechtszaal, zegt dat deskundigen in rechtszalen nogal wat onzin uitkramen. Dat er in rechtszalen nogal wat vreemde vogels worden benoemd tot deskundigen en dat rechters zelden vragen op grond waarvan deskundigen menen iets zinnigs te hebben gezegd.
Te vaak, luidt de kritiek van Wagenaar, gaan rechters die meer verstand hebben van juridische zaken – de vaststelling van feiten - klakkeloos af op malle adviezen van psychologen en psychiaters.
Wagenaar vindt dat verontrustend en het leidt volgens hem zonder twijfel tot nachtmerries in het Nederlands recht.
Ik weet niet of de deskundigen in de zaak van Karim vreemde vogels waren die onzin hebben uitgekraamd.
Wel dat ze het niet met elkaar eens waren.
Van Karim heb ik alleen de buitenkant gezien: geen rare jongen, je zou 'm de achttien niet geven en evenmin iets crimineels.
Rechtbankverslaggever, waar maak je je nou zo druk over?
Nou, ik vind het nogal wat.
Kind van 18 jaar en dan tbs met dwangverpleging en een slechte prognose.
In het huidige tbs-klimaat ben je dan al snel, helemaal met tekenen die duiden op psychopathie, niet te behandelen.
Zijn toekomst is dan de long-stay.
En dat is levenslang een leven van niks.
Geen wetenschapper die dat zal bestrijden.
Rob Zijlstra
De rechtbank maakte in het vonnis gewag van een dilemma.
Naast de tbs kreeg Karim ook achttien maanden celstraf. Volgens de rechters is het van groot belang, gezien de jonge leeftijd, dat zo snel mogelijk met behandeling wordt begonnen. Normaliter moet Karim eerst zijn straf uitzitten en wordt hij daarna geplaatst op de tbs-wachtlijst. Dat kan een jaar of nog langer duren. Dat wachten doen tbs'ers in een gevangenis.
Dat lijkt de rechtbank geen goed plan, omdat iemand in de gevangenis vooral crimineel gedrag aanleert (dat zei de rechtbank). Karim zal verharden en dat is niet in zijn belang en ook niet wenselijk voor de samenleving.
Daarom heeft de rechtbank in het vonnis opgenomen dat de tbs-behandeling binnen een half jaar moet aanvangen.
Volgens advocaat Niek Heidanus, tbs-specialist, is het voor het eerst dat een rechtbank een dergelijke voorwaarde inĀ een vonnis opneemt.