politie in het hvb, kort na de oproer -
foto: archief nieuwsblad van het noorden
Vandaag even wat anders.
Vandaag bezocht ik met collega Corne Sparidaens het Huis van Bewaring (HvB) aan de Hereweg in Groningen. Corne is fotograaf voor Dagblad van het Noorden dat morgen, donderdag, een fotoreportage publiceert over het in 1884 geopende gevang.
Dat bezoek had voeten in de aarde.
Omdat het HVB sinds kort buiten gebruik is, had ik bij justitie het verzoek gedaan er nog een keertje te mogen kijken. En om er krantenfoto's te laten maken, om Groningers die altijd op het rechte pad zijn gebleven eens een blik binnen te gunnen.
Bij justitie doen ze altijd moeilijk over dat soort verzoeken.
Dan komt Den Haag er aan te pas en dan duurt het lang.
Alsof de minister zelf toestemming moet geven.
Na enige weken zeuren kwam dan eindelijk antwoord: leuk idee.
Sterker nog: het verzoek van de krant had justitie aan het denken gezet en dat denken had geresulteerd in iets moois: we gaan een open dag houden in Groningen.
Zaterdag (16 december) van tien tot vier uur.
Iedereen welkom.
Voormalig personeel geeft rondleidingen door een pracht van een gebouw dat barst van de verhalen.
Ik kan het van harte aanbevelen.
Ik kwam er wel eens.
Dan zag ik de gedetineerden achter hun naaimachines zitten.
Het Groninger HvB – dat nooit een naam heeft gekregen – was een textielbajes.
Achter de naaimachine werden fleurige kussentjes gemaakt voor de Hema bijvoorbeeld, en kruipdekentjes voor baby's.
In een Huis van Bewaring hoeven gedetineerden niet te werken.
Een Huis van Bewaring is daarentegen wel verplicht arbeid aan te bieden.
Omdat in Groningen het aantal arbeidsplaatsen beperkt was, bestond er soms een wachtlijst voor werkwilligen. Het was de truc om op die lijst terecht te komen: dan kreeg je wachtgeld.
Hier en daar stonden emmertjes om regenwater op te vangen.
Het gebouw voldeed, zo heette het officieel, niet meer aan de eisen van de tijd: het gebouw was zo lek als een mandje.
Er waren ook klassieke ontsnappingen met aan elkaar geknoopte lakens.
Toen ik eens een gevangenisdirecteur na zo'n klassieker om commentaar vroeg, bevestigde hij het verhaal van het mandje. Zo'n ontsnapping is niet zo bijzonder, zei de man. Hij zei: "Bijzonder is dat het niet vaker is gebeurd."
In de wachtruimte voor bezoekers hing lang een bordje (vandaag niet meer) waarop zo ongeveer stond dat 'wie drugs naar binnen smokkelt uit het gebouw verwijderd zal worden en de toegang voortaan wordt ontzegd'. Een bijzondere tekst: in sommige landen krijg je voor drugs de doodstraf, in Nederland zetten ze je uit de gevangenis.
Jan Frima, begonnen als bewaarder maar tot voor kort hoofd beveiliging, wijst ons tijdens de rondleiding op de vangnetten van stevig touw die tussen de etages zijn gespannen. Die hangen daar sinds 1971 om te voorkomen dat gedetineerden personeel naar beneden gooien. En dat is niet zomaar.
Uit het krantenarchief van Nieuwsblad van het Noorden duikel ik de artikelen op uit dat jaar: op 4 november 1971 was er een oproer.
Muitende gevangenen gooien met alles wat los en vastzit.
Op het dak slaan zij dakpannen stuk.
Er breekt brand uit.
Tientallen politiemensen met karabijnen hebben het gebouw omsingeld.
De politie van Nijmegen, toevallig op oefening in Drenthe, stoomt op naar de stad.
De gevangenen dreigen een bewaker naar beneden te gooien.
De hoofdcommissaris van politie Heijink roept de muitende gevangenen 's avonds om 22.45 uur toe:
'Attentie, attentie.
Tot u spreekt nu de hoofdcommissaris van politie.
Ik doe een dringend beroep op u uw kalmte en rust te bewaren.
U dient er voor te zorgen dat de bewaarders geen haar gekrenkt wordt.
U zult zich moeten realiseren dat wanneer u ze wel verwonden zou, dat dit voor u de meest ernstige gevolgen zal hebben (…)'
23.27 uur: bluswater dooft de vlammen die een gat brandden in het dak.
23.40 uur: gegijzelde bewaker komt huilend naar buiten.
Minister-president Biesheuvel wordt – ondanks griep – uit zijn bed gebeld. Een dag later stelt hij, na kabinetsberaad, een commissie in die diepgaand onderzoek moet doen naar de oproer in Groningen.
De eisen van de gevangenen: meer recreatie, langer televisie mogen kijken en goedkopere cola.
Andere tijden.
Zaterdag van tien tot vier uur.
Kijken.
Rob Zijlstra