Rechters zijn hoffelijke mensen.

De strafzaak tegen Andy zou volgens planning om twaalf uur beginnen.

Het werd twee uur later.

De rechters zeiden: U heeft heel lang moeten wachten. Excuses daarvoor.

De rechterlijke hoffelijkheid komt goed uit want planning is niet het sterkste punt van de rechtspraak in Groningen.

Strafzittingen beginnen er zelden op tijd.

Andy accepteerde het excuus.

Hij is wel wat gewend.

In de jaren negentig had hij enige jaren wachtend doorgebracht in de Van Mesdagkliniek. Sinds 20 juli vorig jaar slijt hij zijn tijd nutteloos in de gevangenis, wachtend op de strafrechtelijke afdoening van zijn zaak. Die was vandaag. De komende twee weken moet hij wachten op de uitspraak van zijn rechters. De officier van justitie eiste zes jaar gevangenisstraf en een nieuwe tbs met dwangverpleging. Grote kans dat de 39-jarige Andy de komende pakweg tien jaar weinig anders rest dan nog meer wachten.

Die twee uurtjes zijn dan niks.

Andy heeft zijn slachtoffers een hoop ellende bezorgd.

Dat is heel zwak uitgedrukt. Eentje heeft haar baan er aan gegeven, een ander heeft nooit meer gewandeld in het bos.

Vorig jaar zomer zou zijn dochtertje op bezoek komen.

Hij wilde haar plezieren door cadeautjes te kopen en ging de stad in.

Probleem: geen geld.

Helemaal niks.

Stelen zou een aardig alternatief zijn geweest, maar Andy is gek op zijn dochtertje. Hij wilde haar ook mooie cadeaus geven.

Dus.

Op 23 juni vorig jaar dendert hij winkelbedrijf Milo binnen, schiet met zijn schietwapen een paar keer in de rondte en gaat er met 360 euro vandoor.

Niet genoeg.

Op 5 juli knalt hij zich naar binnen bij de ABN Amro, het echte werk.

Roept: ’Doe rustig. Dit is een overval. Stop al het geld in een tas.’

Het smaakte naar meer.

Op 13 juli bezoekt hij de Spar en na één schot is hij weer 75 euro rijker.

Maar aan alles komt een eind.

Op 20 juli is de juwelier aan het A-kerkhof aan de beurt. Even voor elf uur gaat Andy naar binnen.

’Overval. ik doe jullie niks.’

Maar het gaat mis.

Hij barricadeert de deur en gijzelt personeelsleden en klanten. Het kost de politie een kleine twintig minuten hem de zaak uit te praten.

De officier van justitie spreekt van strafbare feiten van het ergste soort.

Andy gebruikte niet alleen zijn pistool, maar nam ook steeds een stroomstootwapen mee. Daar kwamen blauwe vonken uit. Om nog meer angst in te boezemen, zei hij. Om verzekerd te zijn van enige anonimiteit droeg hij maskers.

Bij de eerste drie overvallen was hij net Jack Nicholson.

Bij de juwelier droeg hij een Elvis Presley-masker.

In de nek plakte hij een grote pleister om die getatoeëerde schorpioen te verbergen.

Aan de rechters vertelde hij veel spijt te hebben.

Aan de slachtoffers maakte hij – hij op zijn beurt – excuses.

Heeft u zich gerealiseerd dat u mensen heel erg bang heeft gemaakt, vroegen de rechters op een eerdere zitting.

Andy zei toen, wanhoopstoon: ’Ik had het geld echt nodig.’

Rechters: Alles moest wijken voor geld.

Andy, zachtjes: ’Niet alles.’

Rechters: De slachtoffers hadden dat gevoel wel.

Andy zucht.

Hij weigert mee te werken aan onderzoeken die iets zouden kunnen zeggen over zijn geestesgesteldheid. Of hij ze wel allemaal op een rijtje heeft.

Rechters, donderdag: Waarom werkt u daar niet aan mee?

Andy, nu nors: ’Geen commentaar.’

Rechters: Vindt u dat u een behandeling nodig heeft”

’Nee.’

Rechters: Wat moet er dan met u gebeuren?

’Gevangenisstraf.’

Rechters: Een lange gevangenisstraf?

’Geen commentaar.’

Andy wil niets over zijn grijze massa prijsgeven in de hoop dat hij op die manier een tweede veroordeling tot tbs kan voorkomen. Officier van justitie Johan Severs loopt al langer mee. ’Hij wil gevangenisstraf omdat dat eindig is. Dat is voor hem te overzien. Hij weet dat hij dan op enig moment weer op straat komt. Maar dan wel met zijn persoonlijkheidsstoornis. En dat kunnen we de maatschappij niet aandoen. De maatschappij heeft recht op vergelding (de zes jaar) en bescherming (de tbs).

Tijdens een van de overvallen dacht een medewerkster dat ze haar dochtertje nooit weer zou zien.

Zo bang.

Zoiets dacht Andy misschien ook wel, toen hij met gebogen hoofd zittingszaal 14 van de Groninger rechtbank verliet.

Rob Zijlstra

UPDATE - UITSPRAAK 21 DECEMBER 2006

Conform de eis: zes jaar en tbs met dwangverpleging.

Het vonnis is hier te lezen