Vanaf vandaag is het oorlog in krantenland, las ik woensdagavond in de avondkrant.
Dat was wel eventjes schrikken.
Ik wist van niks.
Ene Ton van der Steeg heeft dat ergens in Hilversum gezegd, dat van die oorlog.
Die Van der Steeg is bestuursvoorzitter van PCM Uitgevers.
PCM geeft onder meer de Volkskrant in de ochtend en NRC/Handelsblad tegen de avond uit.
Die bestuursvoorzitter zegt zoiets omdat een miljonair een plan heeft een nieuwe krant te beginnen, in de markt te zetten.
Nou net wat PCM ook wou.
De bestuursvoorzitter en de miljonair hebben toevallig ook nog eens dezelfde doelgroep (lezers onder de veertig) op het oog.
Daarom dus oorlog.
Ik was vandaag 'op de krant' (op, zo zeggen wij dat) en merkte nog niets van gevechtshandelingen of dreigingen in die richting.
Misschien dat het in het Noorden wat later komt.
Ik moest bij oorlog denken aan het boek Het zijn net mensen van Joris Luyendijk.
Luyendijk was correspondent voor de Volkskrant en later voor het NRC en het NOS-Journaal in het Midden-Oosten.
Zeg maar gerust oorlogscorrespondent, want er is daar tamelijk veel onrust.
Het beeld dat Luyendijk schetst is nogal ontnuchterend.
Journalistiek bedrijven in landen met een totalitair regime – en dat zijn er nogal wat in die regio - is onmogelijk. Maar dat zeggen we niet, we doen alsof onafhankelijke journalistiek daar wel mogelijk is en dat we op alles antwoord hebben. Het is nooit: we weten het ook niet meer met de Palestijnen en de joden. Nee, we laten onmachtig een werkelijkheid zien die er in werkelijkheid niet is. De televisiebeelden zijn gemanipuleerd, want de journalisten zijn bewerkt. Het kruisgesprek in het Journaal tussen Philip Freriks en de Midden-Oostencorrespondent ter plaatse is een ingestudeerd toneelstukje.
Hello everybody!, riep Joris Luyendijk regelmatig.
Dat schrijft hij.
'Waar zijn wij nou helemaal mee bezig'.
Maar dat stond nooit in de krant.
Haalde nooit het Journaal.
'Het gaat er niet om wat er is gebeurd, het gaat erom hoe het op CNN komt', citeert de correspondent de directeur van de afdeling voorlichting van Israel.
Krantenredacties huppelen met hun teksten achter die beelden aan.
Want vandaag de dag telt: 'Zonder beeld geen verhaal.'
Het is geen vrolijk boek voor journalisten die nog menen dat journalistiek de werkelijkheid en niets dan de werkelijkheid moet laten zien.
Ik begon mij na de laatste bladzijde – ontnuchterd – af te vragen in hoeverre wij, journalisten in het veilige en vrolijke Nederland, het doen met de werkelijkheid.
Begin dit jaar maakten wij op de krant een misdaadbarometer.
Aan de hand van duizenden cijfers die de politie van Groningen en Drenthe aan ons beschikbaar had gesteld, maakten we een top-zoveel van veilige en onveilige gemeenten.
Winschoten kwam er niet al te best vanaf.
In Ten Boer is het veilig.
Het was heel veel werk.
We schreven er drie krantenpagina's over vol.
Ter duiding schreef ik er een artikel bij dat cijfers zelden iets zeggen over de werkelijkheid.
Cijfers zijn liegbeesten.
Ook dat stond in de krant, maar op de krant was niet iedereen daarover te spreken.
Doen we op basis van politiecijfers onderzoek naar veiligheid en onveiligheid en tegelijkertijd halen we onze eigen bevindingen onderuit.
Wel een beetje raar, Zijlstra.
Ik zei dat ik dacht dat we ook de werkelijkheid moesten laten zien.
Hallo allemaal.
In het vorige week verschenen Tijdschrift voor Criminologie las ik dat de geregistreerde criminaliteit in Nederland in de afgelopen 25 jaar fors is toegenomen. Maar de werkelijke criminaliteit nauwelijks. De valse toename wordt veroorzaakt doordat de politie fors meer registreert en dat u vaker dan vroeger aangifte doet.
De onderzoekers concluderen: hoe beter de politie haar best doet, hoe meer criminaliteit er in ons land lijkt te zijn.
De beleving dat het de spuigaten uitloopt met de criminaliteit, stemt dus niet overeen met de werkelijkheid. Desondanks zijn er politici en in navolging daarvan politieke splinterpartijen die hun bestaansrecht ontlenen aan dat valse beeld.
Ik begon mij af te vragen in hoeverre ik als rechtbankverslaggever – misdaadverslaggever in de volksmond – bijdraag aan die valsheid.
Niets, is te gemakkelijk.
Er is een roep om zwaardere straffen.
En kennelijk dus om lekenrechters en juryrechtspraak.
Voor het gemak – want dat is gemakkelijker – scheren we die twee over een kam.
Donderdagochtend zit ik met de lezersjury van Dagblad van het Noorden in zittingszaal 14 van de rechtbank van Groningen. Vijf lezers vellen na afloop als leek een oordeel over een alledaagse strafzaak, een poging tot verkrachting dan wel gijzeling.
Vrijdag staat dat dan met een rechtbanktekening in de krant.
Het Dagblad doet dit nu drie jaar en in steeds meer (regionale) dagbladen vindt het lezersjury-initiatief navolging.
Binnen de rechtspraak zijn ze daar maar wat blij mee, want het laat al drie jaar zien dat de mening van de leek die een strafzaak bijwoont, niet veel afwijkt van het rechterlijke oordeel.
Dat komt rechters goed uit.
In heel het land prijzen zij het initiatief van Dagblad van het Noorden.
We hebben er zelfs een journalistenprijs mee gewonnen waar we trots op zijn.
Manipulatie?
Donderdagmiddag zit ik met Groninger collega-journalisten in het politieopleiding- en trainingscentrum (POT) in Zuidlaren, op uitnodiging van de afdeling voorlichting van de regiopolitie Groningen.
Wij mogen dan echt schieten en een lekenboef in de handboeien slaan.
Om zelf te ervaren hoe dat is.
Tussendoor gaan we discussiëren over politie en politieberichtgeving.
Na het discussiëren, gaan we dineren.
Op kosten van.
Zoiets lees je niet in de krant en hoor en zie je ook niet op RTV Noord.
Worden wij bewerkt?
Ja, zou ook te gemakkelijk zijn.
Terug naar het begin van dit verhaal.
In die avondkrant staat op de economiepagina een intrigerende foto.
Zo op het eerste gezicht weinigzeggend.
De foto is voor en door de voorruit van een auto genomen.
Aan het stuur zit, deels verscholen achter de zonneklep, Bernard Ebbers, topman van het Amerikaanse telecomconcern Worldcom.
Naast hem zijn (zo te zien veel jongere) vrouw Kristie, met een mooie pet op, maar met trieste blik.
Ze zijn (zelf) op weg naar de gevangenis in Oakdale (Louisiana).
Bernard, 64 jaar, moet daar even een gevangenisstraf uitzitten van 25 jaar vanwege zijn rol in de grootste VS-boekhoudfraude ooit.
Het is zeg maar zijn laatste autorit.
Hij is op weg naar zijn graf.
Zij kijkt daarom zo triest.
Mooie nieuwsfoto.
Manipulatie?
Van de afdeling voorlichting van Worldcom?
Nee, is misschien te naïef.
Mediaoorlog.
Vanaf vandaag dus.
Ik zal er morgen op de krant op letten.
Tot slot nog eenmaal Joris Luyendijk.
Op de eerste pagina van Het zijn net mensen schrijft hij:
There's a war between the ones who say there's a war and the ones who say there isn't. (Leonard Cohen, There's a war).
Dag allemaal!
Rob Zijlstra