Geen rechtszaak is hetzelfde, maar ik schat dat vier van de vijf strafzittingen gewoon routinezaken zijn. Ze zijn voorspelbaar en vragen niet het uiterste van de advocaat, de officier van justitie en ook niet van de rechters.

Routine is link.

Te veel routine leidt gemakkelijk tot beroepsdeformatie.

Neem dinsdag.

Om kwart voor tien een ontuchtzaak met Erik.

Om half twaalf een overval met Joost.

Op zich niets bijzonders, het gaat in zittingszaal 14 week in en week uit over dit soort akeligheden.

Maar dinsdag om kwart voor tien en om half twaalf verschenen twee verdachten met verrassingen. Vooral de rechters leken daar niet op voorbereid.

Rechter tegen verdachte de 43-jarige Erik: ‘U kunt niet zonder externe structuur.’

Erik knikte en grimaste wat, terwijl zijn linkeronderbeen onophoudelijk op en neer wipte.

Geen idee wat die rechter nou wilde.

Hij is zwakbegaafd.

´Ja´, zei hij volmondig. ´Dat is zo. Kortom.´

Een andere rechter deelde hem mee dat er gisteren een mailtje bij de rechtbank was binnengekomen waarin stond dat hij voor verminderd toerekeningsvatbaar wordt gehouden.

´Oh, dat is fijn. Bedankt.´

Van de officier van justitie kreeg Erik een niet cynisch bedoeld complimentje.

´Deze verdachte heeft een diepgaand inzicht in zijn eigen problematiek. Dat maak je zelden mee.´

De officier zei dat nadat Erik herhaaldelijk had gezegd dat het misschien wel beter is dat hij achter de tralies gaat, misschien wel net zo lang tot hij doodgaat.

Met zijn vinger draaiend om zijn rechteroor: ´Er zitten factoren in mijn hoofd.´

Twintig jaar lang had hij zijn leven geleefd in psychiatrische inrichtingen. Vorig jaar mocht hij dan eindelijk op zichzelf, in een flatje in Stadskanaal.

Hij had een brommobiel en een computer.

En kinderen in de buurt.

Hij vond het goed dat die kinderen rondscheurden in zijn wagentje, dat ze bij hem thuis computerden. En zijn pornofilms bekeken. En dat ze hem zo nu en dan bevredigden. Twaalf, dertien jaar waren die jongens. Erik zag het als een spel. Soms betaalde hij voor pijpen en aftrekken een paar euro.

Hij had op het politiebureau moeten komen.

De politie wilde hem aanspreken op dat gedoe met zijn brommobiel, dat die kinderen daar zomaar in mochten rijden. De buurt had geklaagd. Op het bureau vertelde Erik enthousiast dat er nog veel meer gebeurde.

Dat hij ook seks had met die kinderen.

Nee, niet goed.

Maar de factoren…

Rechter vroeg of Erik ook fantasieën had.

´Jahaaa.´

Die hij had hij zeker.

Klassieke pedofiel, stelde de officier van justitie vast.

´De wetgever is hier duidelijk. Je blijft hoe dan ook met je poten van kinderen af.´

De eis luidde zes maanden cel en tbs met voorwaarden.

Erik zei zich te realiseren dat hij, gezien zijn verleden, dan heel lang vast kan komen te zitten.

Glimlachend als een kind: ´Dan moet ik wel een nieuwe hobby zoeken. Dat lijkt me leuk.´

Gekke Erik werd afgevoerd.

Joost was aan de beurt.

Joost, 36 jaar, had in Hoogezand de Q8 overvallen, bij de C1000 drie pakken kipfilet gestolen en bij de Formido twee dopsleutelsets.

De pompbediende had hij bedreigd met een koevoet die hij kort daarvoor bij de Welkoop had gekocht.

De buit bij de Q8 bedroeg 630 euro.

Maar daar ging het hem niet om.

Joost zei: ´Ik heb het gedaan omdat ik gepakt wilde worden.

Ik ben een junk. Ik moest overleven. Zou ik nog langer op straat zijn, dan had ik het niet overleefd. Ik kon niet anders.´

Van alles had hij al geprobeerd.

In winkels jatte hij bewust voor het oog van de beveiligingscamera´s.

Hij meldde zich bij de politie, maar die stuurden hem keer op keer weer het bos in.

Hij biechtte een gewapende straatroof op, in 1995, op een vrouw in Hoogeveen. De politie kon daar niks mee, want de bijbehorende stukken bleken zoek.

Ten einde raad meldde hij aan de politie dat hij een overval zou gaan plegen.

´Ik heb gesmeekt dat ze me aanhielden.´

Maar zo werkt het niet.

Je moet het eerst doen en pas dan komt de politie achter je aan.

En dus reed Joost op 6 oktober vorig jaar naar de Q8.

Tot zijn opluchting werd hij gepakt.

Nu zit hij vast.

Geen drugs meer en geen drank.

Hij heeft zijn baantjes in de bajes en het gaat hem goed.

´De gevangenis is voor mij de meest veilige plek. Binnen de muren wil ik een nieuw leven opbouwen.´

Aan de pompbediende schreef hij een brief.

´Ik vind het verschrikkelijk wat ik heb gedaan.´

In de brief wilde hij het uitleggen. Maar op de een of andere manier had hij zo´n brief niet mogen versturen. Hij zou graag een keertje met het slachtoffer willen praten als het slachtoffer daar behoefte aan heeft.

Een andere officier van justitie kon het allemaal niet waarderen.

Zij zei: ´Dat je problemen hebt, dat je junk bent, is geen reden om strafbare feiten te plegen. Het is geen excuus, het is de verkeerde weg.´

Ja, dat zal Joost weten.

De officier eiste 30 maanden gevangenisstraf, waarvan tien maanden voorwaardelijk.

Joost leek niet ontevreden.

Rob Zijlstra

update - uitspraken 11 april 2006

Erik bedankte de rechter nadat die had uitgesproken dat hij zes maanden gevangenisstraf krijgt en een tbs met voorwaarden. Dat betekent in de praktijk dat Erik binnenkort zijn intrek zal nemen op een veilige plek in een inrichting.

Ook Joost is binnen. De rechtbank onderschrijft zijn noodkreet tot hulp: 30 maanden, tien voorwaardelijk.