De Vara doet het sinds een paar weken op maandagavond met 16 miljoen rechters.
Ik heb twee uitzendingen gezien.
Môh.
Politieseries op de televisie staan mijlenver af van de realiteit.
Dat weet iedereen.
Er is ook niets op tegen.
Misdaad heeft de mens altijd gefascineerd en dan ligt de romantiek om het hoekje.
Toen Mario Puzo in 1969 zijn meesterwerk The Godfather publiceerde, dacht het publiek dat hij een realistisch beeld had geschetst van de Italiaanse georganiseerde misdaad. Drie jaar later onthulde Puzo, met trots, dat hij het verhaal had verzonnen en weinig wist van de wereld van de mafia. Een echte gangster had hij nimmer ontmoet.
The Godfather creëerde het stereotype beeld van de crimineel en zijn omgeving van vandaag de dag. De populaire televisieserie The Sopranos leunt, op eigentijdse wijze, op de door Puzo gefantaseerde werkelijkheid.
Maar er gebeurde nog iets, op z’n minst zo intrigerend: echte boeven zijn zich na ’69 gaan gedragen naar hun filmhelden. Een van de grootste misdadigers van Australië, Graham Kinniburgh, hij stierf in 2003, gedroeg zich in alles als Don Corleone uit The Godfather. Toen Nik Radav, een andere beruchte crimineel, ging trouwen, droeg hij een wit kostuum, met daaronder een fel rood, openstaand hemd. Zoals Al Pacino droeg in de film Scarface. Scenario-schrijvers in Hollywood verzonnen de gangsterbegrafenissen. De Hells Angels en aanverwanten in en om Amsterdam doen het alleen maar na. Wanneer Holleeder winkelt (winkelde), doet hij dat in de PC Hooftstraat. We verwachten ook niet anders.
‘Fictie en werkelijkheid zijn door elkaar gaan lopen. Onder invloed van de Amerikaanse speelfilm is er in de Westerse wereld een eigen cultuur van gangsters en criminele families ontstaan. Films worden gemaakt naar de wetten van het gangsterstereotype en het internationale misdadigersgilde speelt de verbeelde werkelijkheid van het witte doek na.’ Dit en bovenstaande schrijven criminoloog Frank Bovenkerk en journaliste Marian Husken onder de titel De culturele erfenis van Don Corleone in het jongste themanummer van Justitiële Verkenningen dat gaat over de Verbeelding van misdaad en straf.
Ook in populair advocatendrama op de televisie worden fantasie en werkelijkheid door elkaar gehusseld. Er zijn echte advocaten die zeggen er kromme tenen van te krijgen, want zoals het bij Keyzer & De Boer gaat, gaat het nergens.
Ik kan er niet mee zitten. Verbeelding is een groot goed en bovendien willen wij niets liever dan belazerd worden. Zo houden we de echte narigheid op enige afstand. Zo romantisch zijn we wel.
Maar dan komt 16 Miljoen rechters.
Ik tikte aan het begin môh, maar dat is zwak uitgedrukt.
Ik vind het niks.
Ik vind het niks omdat het programma suggereert dat het de werkelijkheid van de rechtspraak toont. Dat doet het niet. Het maakte er een showtje van. Beetje Amerikaans.
Het openbaar ministerie verleent met echte officieren van justitie haar medewerking aan de dertien afleveringen. De aanklager hoopt zo meer begrip te kweken voor de voor velen onnavolgbare rol die zij in de samenleving speelt. Maar waarom verlenen de aanklagers van de samenleving medewerking aan fictieve rechtspraak?
Echte rechters doen niet mee aan het programma. In wandelgangen heb ik vernomen dat echte rechters het ook niks vinden. Maar daar heeft weer niemand last van. De Raad voor de Rechtspraak is een soort geheim genootschap dat zelden naar buiten treedt. Rechters schuwen publiciteit.
Het grootste manco van 16 Miljoen rechters is de lijfelijke afwezigheid van de verdachte.
Een oordeel vellen over een verzonnen boef is niet zo heel moeilijk.
Je laat even het geweten spreken en klaar is kees.
Echte dilemma’s zijn lastiger.
Maandagavond (21.10 uur, Nederland 3) buigen de miljoenenrechters zich over drugssmokkel. Het is – volgens de Vara Persvoorlichting – de schrik van iedere vakantieganger: bij de douane wordt je koffer opengemaakt die vol met drugs blijkt te zitten. De Groninger officier van justitie Oebele Brouwer speelt ditmaal de aanklager.
Dinsdagochtend ga ik met de lezersjury van Dagblad van het Noorden naar zittingszaal 14. Vijf echte burgers kijken en luisteren mee, zien en horen een echte verdachte en voorzien eerst de echte eis en twee weken later het echte vonnis van commentaar. De lezersjury is drie jaar geleden in het leven geroepen en volgt maandelijks een strafzaak. Mijn ervaring is dat het oordeel van de lekenrechters vooral wordt beïnvloed door de persoon van de verdachte en niet zozeer door wat ‘ie heeft uitgevreten.
Niet te filmen.
Dat is jammer.
Rob Zijlstra