Ronald is 19, Cleon 20. Beide genoten een goede opvoeding, op school deden ze het niet onaardig. Geen van de twee kwam eerder in aanraking met justitie. Donderdag zaten ze met hun gebogen jongenshoofden en hippe kapsels in zittingszaal 14 van de rechtbank van Groningen. De een gaat, als hij strakjes vrijkomt, weer bij zijn moeder wonen, de ander wil zijn school afmaken. En een bijbaantje.
Cleon: "Het ging mij alleen om het geld. Ik was hongerig. Ik had niet verwacht dat die mensen zo geschokt zouden zijn."
Ronald zegt: "Als ik de slachtoffers kan helpen, dan doe ik dat graag. Ik wil wel contact. Dat is voor mij een kleine moeite."
Cleon: "Ik verwachtte niet dat ze het als geweld zouden ervaren. Er is niet geslagen of zo."
Ronald: "Ik dacht dat ze aangifte zouden doen en dat ze de volgende dag gewoon weer naar het werk zouden gaan. Dat de verzekering de schade wel zou vergoeden."
Cleon zei dat hij een keertje flink was afgetuigd, maar dat hij daarvan, tegen het advies van zijn moeder in, geen aangifte had gedaan. Ronald vond dat het toch vooral ook een kwestie was van ‘op het verkeerde moment, op de verkeerde plaats’ zijn. Zo zou hij het zien wanneer het hem zou overkomen.
Vlak achter Ronald zit een van de slachtoffers. Ze schudt haar hoofd en schrijft verdrietig iets op in een schriftje. In haar dagelijks leven werkt ze met junkies, die Cleon en Ronald niet zijn. Nu is ze bang, boos en is niet meer dezelfde, zo staat in de brief die ze aan de rechtbank schreef. Ze voelt zich ook schuldig, dat het haar overkomen is. Het andere slachtoffer durfde anderhalve week niet thuis te slapen, en nu, vier maanden later, durft ze nog steeds niet alleen over straat. Als ze een buur ziet die een hond uitlaat, vraagt ze of ze eventjes mee mag lopen.
Cleon en Ronald wachtten hun willekeurige slachtoffers in het donker aan de Helperzoom op.
Ze zagen in de verte het witte licht van een koplamp van een fiets dichterbij komen.
Ze trokken de bivakmuts over het hoofd.
Ze versperden haar de weg.
Ze dwongen haar mee te gaan, de bosjes in.
Zij dacht dat ze zou worden verkracht.
Ze moest door de knieën.
Ze kreeg het vuurwapen tegen haar hoofd.
Ze dreigden haar dood te schieten.
Ze zeiden, we doen dit niet voor onze lol.
Ze wilden geld, pinpas, pincode.
En toen mocht zij in haar doodsangst gaan.
Het andere slachtoffer was vier dagen eerder op soortgelijke wijze te grazen genomen.
Beide berovingen leverden niets op. Een vriendje dat als maaltijdbezorger in een chinees restaurant werkte, wist raad. Hij zei, op zondagavond is er altijd veel geld in de zaak aanwezig. In enveloppen, in de laatjes naast de kassa. Toen de kust veilig was, belde hij. Cleon en Ronald kwamen met hun bivakmutsen en pistool langs en maakten 330 euro buit. Dat verdeelden ze met z'n drieën.
De reclassering adviseerde cursussen en werkstraffen, maar Cleon en Ronald hoorden donderdag elk vier jaar gevangenis straf eisen. De officier van justitie noemde hen koelbloedig, normloos en onverschillig. Hij zei bij het bepalen van de strafeis rekeningen te hebben gehouden met de nog jonge leeftijd en het feit dat ze nog niet eerder waren veroordeeld. En ook dat de slachtoffers levenslang hebben. Op het laatst sloeg de officier in zijn beroepsmatige verontwaardiging een beetje door: "Dit soort zaken leidt tot nare wetgeving als de identificatieplicht en tot allerlei maatregelen om het terrorisme te bestrijden." Maar desondanks handhaafde hij de vier jaar.
Ronald vindt het niks in de gevangenis.
"Ik ben al drie maanden niet thuis geweest. Ik zit daar tussen allemaal criminelen."
Tussen mensen, zei de rechter, die misschien wel dezelfde dingen hebben gedaan als u.
"Ja, als je het zo bekijkt, is dat ook wel zo."
Cleon is er ook niet van gecharmeerd, maar kan er mee leven.
"Ik krijg op tijd mijn eten, heb veel tijd tot rust te komen en hoef mij niet druk te maken hoe ik er uit zie."
Hoe kan het toch: dat jongens van 19 en 20 jaar oud met hippe kapsels, goede opvoeding, op de Havo niet onaardig en nooit eerder rottigheid in kennelijk een heel andere wereld leven dan de wereld die hen de komende jaren even niet wil zien?
Rob Zijlstra