Volkskrant, komkommertijd en plagiaat

Hans Roes — Mon, 18 Jul 2005 18:39:00 GMT

De Volkskrant van 14 juli pakt op de voorpagina uit met het gegeven dat 45 procent van de studenten van de Universiteit Utrecht geregeld of altijd teksten overschrijft. Een dag later, op pagina 3, is dit percentage al gestegen tot 68 procent. Het artikel van 14 juli meldt ook dat slechts 3,6 procent van de studenten wel eens is aangesproken op vermoedens van plagiaat, maar dat die vermoedens lang niet altijd hard kunnen worden gemaakt door docenten. Dat zijn cijfers die vragen oproepen.

Wie de moeite neemt het volledige onderzoek van de studentenvereniging OER op te zoeken (http://www.oer.studver.uu.nl/plagiaat.pdf) krijgt een iets genuanceerder beeld. Op vraag 4 van de enquête – gebruik je wel eens werk van anderen of informatie van internet als voorbeeld voor je eigen papers / werkstukken? – antwoordt 78,2 procent positief. Op vraag 5 – neem je wel eens stukken tekst over van deze voorbeelden? – antwoordt 18,6 procent nooit. De antwoorden soms, regelmatig, vaak, altijd, zijn dan goed voor de resterende 83,4 procent. Schrikken? Nee hoor, werk van anderen overnemen is in de wetenschap heel gewoon, het gaat erom of aan bronvermelding wordt gedaan. Een aantal studenten dat aan de enquête deelnam heeft op deze onduidelijkheid gewezen, zo blijkt op pagina 20 van het rapport.

Cruciaal is dan ook vraag 8 – presenteer je de aldus verkregen tekst als eigen werk? Allereerst valt op dat de non-respons op deze vraag hoog is (201 op 888). De antwoorden zijn als volgt verdeeld: nooit 30,6 procent; soms 23,4; regelmatig 19,8; vaak 15,4; altijd 10,6. Dat is wel schrikken. Vraag 8 volgt echter op vraag 7 waarin verschillende vormen van plagiaat worden genoemd en overigens blijken er belangrijke verschillen tussen studierichtingen en tussen eerstejaars en ouderejaars studenten (pagina 13 van het rapport). Die verschillen hangen weer samen met het al dan niet gehad hebben van instructie in het vermijden van plagiaat.

Vraag 11 gaat over de houding van studenten tegenover plagiaat. Letterlijk overschrijven vindt slechts 3,1 procent redelijk tot zeer acceptabel. Het veranderen van woorden en zinnen is al voor 19,4 procent redelijk tot zeer acceptabel. Het omdraaien van woorden is voor 18,4 procent redelijk tot zeer acceptabel. Parafreseren, nog steeds zonder bronvermelding, wordt door maar liefst 75 procent redelijk tot zeer acceptabel gevonden. Nog enkele cijfers voordat ik me aan een interpretatie waag. 38 procent van de studenten heeft geen idee hoe zijn opleiding tegenover plagiaat staat. 56,2 procent weet niet wat er gebeurt als een student op plagiaat betrapt wordt. Ook bij docenten lijkt er, volgens het onderzoek, sprake te zijn van verwarring over hoe om te gaan met plagiaat.

Een en ander spoort met een onderzoek dat ik vorig jaar voor stichting SURF uitvoerde (http://www.surf.nl/download/Rapport_Antiplagiaat.pdf). Allereerst is – zoals ook Franse stelt in de Volkskrant van 15 juli, en zoals ook blijkt uit de grote verschillen in houding t.a.v. verschillende vormen van plagiaat in het Utrechtse onderzoek– het niet eenvoudig te definiëren wat plagiaat precies is. Studenten geven in het Utrechtse onderzoek aan het letterlijk overnemen en als eigen werk presenteren in hoge mate onacceptabel te vinden. In die zin is het opvallend dat het percentage van 3,1 procent dat dit redelijk tot zeer acceptabel vindt, zo dicht in de buurt ligt van het percentage van 3,6 procent van de studenten die wel eens worden aangesproken op plagiaat. Pas daarna begint de zaak af te glijden, parafraseren zonder bronvermelding vindt driekwart van de studenten geen probleem, hoewel dit duidelijk niet kosjer is.

Dat Franse niet pleit voor reglementering maar slechts voor een brede discussie, is ook te volgen, gegeven de gevoeligheden en onduidelijkheden rondom de kwestie. Vraag is echter of een discussie alleen voldoende is. Er dient in ieder geval meer duidelijkheid te komen over wat in een bepaalde studierichting onder plagiaat wordt verstaan en wat de consequenties zijn indien een student hierop betrapt wordt. Daarbij kan – anders dan Franse stelt - de inzet van plagiaatdetectiesystemen wel degelijk behulpzaam zijn, zo blijkt uit ervaringen bij faculteiten die al werken met dergelijke systemen. Het sec inzetten van dit soort systemen is echter niet genoeg. Een goede beleidsmatige inbedding, gekoppeld aan voorlichting en instructie – ook bevestigd in het Utrechtse onderzoek - is minstens zo hard nodig. Overigens valt te verwachten dat Nederlandse instellingen, net zoals nu al het geval is in het Verenigd Koninkrijk, binnenkort in de accreditatieprocedure zullen moeten aantonen dat zij een antiplagiaatbeleid hebben.

Images van aangekochte kunstwerken opslaan in een DLO. Mag dat?

Hans Roes — Thu, 13 Jan 2005 16:51:00 GMT

Stel je bent docent kunstgeschiedenis en je wil een image van een kunstwerk uit je eigen collectie op een openbare website zetten. Bijvoorbeeld onderstaand drieluik van Clemens Bierings (uit mijn collectie).

Mag dat?

Update 14 januari

Daniel reageerde met een verwijzing naar een pagina op www.auteursrechten.nl . Die pagina was nog een beetje onduidelijk maar er stond wel een link op naar andere pagina die aan duidelijkheid niets te wensen overliet:

http://www.auteursrecht.nl/auteursrecht/pagina.asp?pagkey=24157&mode=read

Het antwoord is: het mag niet zonder toestemming van de kunstenaar.

Kan je je afvragen waarom ik het plaatje toch nog even laat staan. Ik durf dat risico wel te lopen aangezien het overduidelijk niet commercieel gebruik is dat eerder kan bijdragen aan de bekendheid van de kunstenaar.

Experimenteel

Volkskrant, komkommertijd en plagiaat

Images van aangekochte kunstwerken opslaan in een DLO. Mag dat?