De betekenis van de asssociatieve betekenis van Dylan's lyrics

Hier staan andere aan Bob Dylan gerelateerde berichten.

(dit stuk wordt momentel herschreven)

De emotie of bewondering van het publiek is voor menig kunstenaar een egostreling of tenminste essentieel onderdeel voor de broodwinning. De Brammiaanse somberheid waarmee Mississippi in een vorig bericht werd gepresenteerd als een existentiele werkelijkheid voor een luisteraar wiens leven niet het vrolijkste is. Het lijkt of hij op de rand van gezond verstand blanceert. Het zou zo maar kunnen dat de schrijver een tien rittenkaart voor op de bank bij de psychiater nodig heeft. En als dat niet helpt naar Kahn voor een pilletje.

De inspirerende kracht van kunst is niet alleen helend en mooi. Mississippi is niet zonder hoop, maar er is geen hoop zonder diep te gaan - voor sommigen is dat te diep. Dan vallen ze over de rand, kan zelfs Kahn niet meer helpen en worden ze 'onrendabel'.

Hieronder een commentaar naar aanleiding van het stuk over de betekenis van Mississippi van Bob Dylan (Love and Theft) voor Bram.

John Lennon schreef tijdens zijn solocarrière meestal over reële, beleefde emoties en persoonlijke thema’s. Die eerlijk lijken. BEAUTIFUL BOY genoemd in het vorige bericht is daar een sprekend voorbeeld van, zoals ook Grow Old With Me. Die song is weliswaar het product van een bewuste artistieke daad van dichten en songschrijverij van John Lennon en Yoko Ono, die het dichters echtpaar Browning wilde eren, maar het is 'raak en ontroerend echt voor de meeste mensen. De meeste vroege Beatles-liedjes zijn binnen het idioom van de popsong verpakte simplificaties van de boys-meet-girls werkelijkheid. Tijdens zijn psychedelische jaren schreef hij caleidoscopische kunstwerken als Lucy in the Sky with Diamonds, Being for the benefit of mr. Kite, I Am The Walrus of A Day in The Life.

Bij Dylan zijn de teksten in hoge mate kunstmatig. Zelfs zijn 'christelijke albums' vond ik twijfelachtig, John Lennon's sarcastische parodie 'Serve Yourself' was midden in de roos. In Dylan's muziek zit gevoel en de teksten versterken dat of ondermijnen het tenminste niet. Samen met de muziek zijn de teksten een bom.  

De teksten lijken ver weg van emoties en dagelijkse of ideële werkelijkheid. Hij zoekt en raapt de teksten met hele en halve citaten en schept daarmee een verhaal, beeld of gevoel in zijn teksten. Het ritme van de muziek, de melodie en de muziekstijl hebben effect op de te componeren tekst, de zinnen worden bijgeschaafd om de muziek de kans te geven de woorden te ondersteunen. Dylan is een song-hond als een speurhond. Oude resten van songs soldeert of last hij aan elkaar. Daar waar John Lennon een eigen universum creëert dat we herkennen en waar hij ons als luisteraar in zuigt, verleidt en vermaakt, lijkt het of Dylan een kunstwerk maakt waar alleen hij de finesses van kent. In het proces van componeren buigt en breekt hij het originele beeld en gebruikt hij muziek en tekst om uit alle kleine stukjes een nieuw geheel te scheppen, dat hopelijk betekenis heeft voor de luisteraar. Ik geloof er niets van dat Dylan's kunst ons een spiegel voor houdt.

Het nadeel bij de genoemde eenheid met de muziek is dat Dylan het laatste decennium niet veel creatieve vrijheid toont in zijn muzikale idioom. Zijn muziek is eerder tijdgebonden dan een welbewust gekozen vehikel voor de teksten. Neem nu de Christmas in the Heart. Het meerstemmige koor is de ‘Beam me up Scotty’ naar de veertiger en vijftigerjaren, toch zijn de muzikale klanken en ritmes niet ver verwijderd van Together Through Life – dat qua instrumentarium en klankkleur ook nog steeds dichtbij Love and Theft lijkt te staan. De zang is door de overheersende klank van Dylan’s stembanden minder Kerst en meer Dylan zoals we altijd al kenden.

In Mississippi blijft het skelet van Dylan’s poëzie altijd zicht- en hoorbaar. De muziek doet iets niet of wel maar wat het dan is blijft onduidelijk. Het is dan ook niet gek dat ik tenminste vier studio versies heb die allemaal te weinig doen ten behoeve van de tekst.

Kijk in het vorige bericht naar de associatieve betekenis die Mississippi als song voor Bram heeft. Maar in hemelsnaam waar is de betekenis van de titel ‘Mississippi’? Ik de neiging om te denken dat we te maken hebben met iets wat de werkelijkheid suggereert maar het simpelweg niet is. Ik kom niet binnen of de tekst komt bij mij niet binnen, het blijft bevreemdend. Als er al een werkelijkheid in de woorden schuil gaat dan wordt die telkens door Dylan ondergraven.

De meeste teksten van Dylan, ook die op Love and Theft maken gebruik van oudere tekstflarden, de eerder genoemde hele en halve citaten. Ze worden gegroepeerd rond iets dat tijdens het creatieproces in Dylan’s verbeelding ontstaat. Hij put uit het enorme arsenaal van iconen uit een oude voorbij en vreemd Amerika, dat een mengsel is van verschillende culturen. Met totems en beelden uit andermans werk bouwt hij een kunstmatige wereld op die echt lijkt maar dat nooit helemaal is. Flarden van die wereld lijken echt, net als in de film Blade Runner. Het is onecht echt. Dylan verwerpt niet het illusoire, als hij zegt dat zijn teksten, tenminste sinds Time Out Of Mind, geen verborgen betekenissen of boodschappen hebben. Het is wat je leest, wat je ziet en wat je hoort. Het gaat niet per sé over Dylan’s eigen leven of het is niet per sé zijn belevenis. Het is een verhaal, een beeld of gevoel gecomponeerd met woorden waarmee hij naar hartenlust speelt. De meeste songs spelen een ongrijpbaar spelletje met een werkelijkheid.

Onze werkelijkheid krijgt geen spiegel voorgehouden, er is nauwelijks karaktertekening in de personages in Dylan’s songs, er is geen moraal, en zelfs de structuur glipt als los zand door je vingers. Maar dat is vaak onvermijdelijk bij popsongs, die een vorm van een terugkerend refrein of een muzikale kernzin hebben die verankerd is in de melodie, die de herkenbare hook van de song is. Iets wat in werk van Dylan ook vaak genoeg afwezig lijkt.

Er is voortdurend wrijving tussen schijn en werkelijkheid. Het spel is maar spel, maar er schuilt inderdaad een zekere tautologie in. Het neemt niet weg dat dit spel van opbouwen en ontmaskeren van schijnrealiteiten geraffineerd lijkt.

Dat wat we willen geloven, wordt juist door de nadrukkelijke confronterende somberheid van een veronderstelde realiteit weer ongeloofwaardig. Wat de uitweg is weet de luisteraar niet. Is het allemaal maar gespeeld en mooi schrijverij gepresenteerd op lekkere, prachtige of minder boeiende muziek? Of schrijft Dylan over de werkelijkheid van het huidige Amerika met beelden van een oude vreemd Amerika? Is Dylan simpelweg een sikkeneurige oude man die meer dan een doorsnee gevoel voor doem, ellende en hopeloosheid heeft?

Nee, niks daarvan. Alle bovenstaande vragen of aannames worden irrelevant als we bedenken dat Dylan een intelligente rijke witte man is. Niks geen gebroken hart, armoede, blind of dakloos en aan de drank, geen jongen op de vaart zoals Guthrie. Hoe kan Mississippi ook maar enigzins waar zijn uit de kop en mond van een artiest die geen flauw idee heeft, een poseur is. Ooit blonk hij uit in het kopieren van Woody Guthrie en voor een goe dimago introduceerde hij zich aan onbs als een weeskind, zonder thuis en warme ouders, een jongeman die bij vrienden verbleef, een zwerver met een “ramblin’ gamblin’” geest in zijn bloed. Het was niet waar, hij heeft verschillende huizen, maakt, zeurt dat hij baalde van het verlies van een 60 voet jacht. Maar zijn imago was altijd iets waar we in geloofden. Toen en nu. 

Zijn messiaanse aura heeft hij allang afgelegd. Als zijn protest in de zestiger jaren al iets van hoop had, wat ik zelf niet in zijn teksten of muziek las en hoorde, dan heeft hij die mantel nu afgelegd. De foto’s schetsen een fotografisch beeld van Bob Dylan dat perfect past bij de beelden van zijn beste songs. He speaks for his art.

Toch is de associatie van Bram met Mississippi zo raak als je maar zou willen met kunst. Andriessen, de Nederlandse componist, gebruikt de term 'goede noten', voor scherp geplaatste noten die zuiging en opwinding veroorzaken. In Dylan’s oeuvre zijn er zinnen of soms hele coupletten die deze zuigende en stimulerende werking hebben. Die zijn zo geslaagd dat die soms bepalend worden voor de song, en soms zelf een heel album. ‘How does it feel’, weet je wel!?

Wat betekent het als een kunstwerk je zoveel bedachte ellende en verdriet bezorgt - een kunstwerk van een poseur die ellende als kenmerkende boodschap heeft. Het wordt misschien tijd dat ik Ricks' boek weer eens ga lezen.

Subtiliteit en geparfumeerde beelden, woorden of klanken zijn Dylan’s werk vreemd. In dit opzicht is er een sterke analogie tussen het beeldend werk van Dylan in de Drawn Blank Series, zijn films, zijn gedichten en zijn muziek. Het is niet allemaal gemopper, hardheid, smerigheid en zwaar of pessimistisch, maar zelden wordt je blij of gerustgesteld door Dylan’s kunst.

Mississippi die een Brammiaanse somberheid aanraakt, wat een prachtig geschreven klaagzang van Bram op dit blog oplevert, kent in Must Be Santa een briljante tegenhanger. De kracht van Must Be Santa als song en als videoclip is dat Dylan het positieve kerstgevoel perfect weergeeft. het is alsof oma Zimmerman in Hibing met de rokken omhoog danst voor een kerstman, een oom van haar neefjes en nichtjes, terwijl de overbuurvrouw met Bobbie de kelder in wil. Het is jammer dat het voor mij onduidelijk is of Dylan in Chronicles sowieso de waarheid sprak, waarschijnlijk is het niet:

“I could feel that in my bones – that particular yuletide time of the year. On the Iron Range it had been positively Dickensian. Just like the picture books: angels on Christmas trees, horse-drawn sleighs pushing through snowy streets, pine trees glistening with lights, wreaths strung over the downtown stores, Salvation Army band playing on the corner, choirs going from house to house caroling, fireplaces blazing, woolly scarves around your neck, church bells ringing. When December rolled around, everything slowed down, everything got silent and retrospective, snowy white, deep snow. I always thought Christmas was like that for everyone, everywhere. I couldn’t imagine it not being like that forever.”

Een uitzondering in Dylan’s werk is dit positieve en vrolijke feestende kerstbeeld van Must Be Santa wel. Na afloop blijft naast de gulle lach nog twijfel hangen.

Twijfel die eigenlijk zekerheid is over de onbetrouwbaar en onechtheid van Dylan's kunst. Must be Santa is het werkelijke leven, het is een feestelijke hossende massa die overigens hartstikke goed is gechoreografeerd.

Een soort romantisch unreal, maar wel lekker Top2000 gevoel.