Op 17 en 18 maart vond de eerste Creative Capital Conferentie plaats in Felix Meritis in Amsterdam
Twee vragen stonden centraal. Wat is nu eigenlijk de culturele dimensie van de kenniseconomie en wat is de rol van het publieke domein in het ontwikkelen van innovatie tactieken en strategieën voor de kenniseconomie. Welke maatregelen, van stedebouwkundige arrangementen tot en met opleidingen, zijn er nodig om te zorgen dat het creatieve kapitaal tot ontwikkeling kan komen?
Uit een aantal recente onderzoeken is gebleken dat het publieke domein een belangrijke broedplaats is voor nieuwe innovatieve bedrijven (oa. Amar Bhidé: the origin and evolution of new businesses). Geen wonder dat landelijke, regionale en lokale overheden worstelen met de vraag hoe zij deze nieuwe creatieve industrie kunnen stimuleren en ondersteunen en dat bedrijven zich afvragen hoe zij creatieve mensen kunnen behouden voor hun organisaties.
De deelnemers aan de conferentie vormde een bonte verzameling van nieuwe media ontwerpers, stedebouwkundigen, stadsontwikkelingsdeskundigen, experts op het gebied van sociale innovatie, cultureel ondernemers, beleidsmakers, politici en vertegenwoordigers van het hoger beroepsonderwijs. Na anderhalve dag plenaire presentaties en interactieve sessies kon geconcludeerd worden dat er meer vragen opgeroepen waren dan er beantwoord konden worden. Wel leverde de conferentie meer dan voldoende stof op voor de eerste ‘public agenda’, en het samenstellen daarvan was het belangijkste doel van de conferentie (zie www.creativecapital.nl)
Bijzonder interessant was dat voor het eerst zichtbaar werd uit wat voor soort mensen de creatieve industrie nu eigenlijk bestaat. In het onderzoek dat TNO o.l.v. Paul Rutten uitvoerde in opdracht van de stad Amsterdam, bleek al dat het niet eenvoudig is om uit het registratiesysteem van de Kamer van Koophandel een eenduidig overzicht samen te stellen. De creatieve industrie is een mix tussen bedrijven uit de sectoren ICT en Nieuwe Media enerzijds en de media (tv-makers, filmmakers, journalisten) en culturele industrie (theatermakers, kunstenaars, organisatoren van evenementen) anderzijds. Zo geredeneerd telde Amsterdam telde in 2004 zevenduizend van deze bedrijven, met als bijzonder kenmerk dat het leeuwendeel tussen één en vijf medewerkers telt.
De conferentie was georganiseerd rond drie thema’s:
Creatieve crossovers, die vormgeven aan het Open Innovatiemodel. Uit talloze onderzoeken blijkt dat de succesvolle innovaties in de kenniseconomie anders ontstaan dan in de industriële samenleving. Hierover werd een interessant onderzoek gepubliceerd door Alexander Loudon (Webs of Innovation). Typisch voor het Open Innovatiemodel is de vorming van consortia die bestaan uit zowel grote als kleine bedrijven en waarin klantenbestanden, technologiëen en leveranciers worden samengebracht. Bij elke participant in het netwerk zijn zowel de marketingafdeling, als de afdeling Research & Development als de productieafdeling betrokken. Het proces word gestuurd door de behoeften van de klant en klanten zijn vaak rechtstreeks betrokken bij het ontwerp- en ontwikkelproces.
Creatieve steden. Na de publicatie van Richard Florida’s The Rise of the Creative Class, wil elke stad een creatieve industrie. In Singapore was dit probleem in een ommezien opgelost door elke burger op te dragen zich voortaan creatief en innovatief te gedragen. Amsterdam worstelt met het broedplaatsen beleid. Hoe komt het toch dat lokaties die officieel worden aangewezen als broedplaats maar moeilijk op gang komen, terwijl het gebouw Post CS zich binnen enkele maanden en zonder één cent subsidie ontwikkelt tot de hotspot van de creatieve industrie in Amsterdam?
Creative Commons. Een creatief product heeft vele makers. Ook voortbouwen op andermans werk is een belangrijk kenmerk van producten en diensten in creatieve industrie (denk bijv. aan nieuwe plugins voor browsers of het samplen van bestaande muziek door vj’s). Bestaande regelingen op het gebied van auteursrecht en intellectuele eigendom kunnen hier slecht mee uit de voeten. Helemaal ingewikkeld wordt het als het gaat om publieke content, zoals cultureel erfgoed of werkstukken en toepassingen die binnen het onderwijs ontwikkeld worden. Creative Commons ontwikkelde een alternatieve licentiestructuur, die is aangepast aan de Nederlandse regelgeving.
De conferentie bestond uit plenaire presentaties en interactieve sessies. In de plenaire sessies werd vooral aandacht geschonken aan de urgentie voor de Europese / Westerse economiën om serieus werk te maken van het stimuleren van de creatieve industrie. Op donderdag opende Charles Leadbeater (www.) met een paar schokkende feiten. India telt over tien jaar meer mensen met een universitaire graad en wetenschappers dan de totale Britse bevolking. De loonkosten liggen echter nog op geen tiende van die in Europa. In de moderne mondiale economische verhoudingen, waar outscourcing en offshoring naar lage lonen landen aan de orde van de dag is, is het dus noodzaak dat de Westerse beroepsbevolking zich bezint op de waarde die zij toevoegt aan producten en diensten.
Leadbeater gaf een aantal voorbeelden. Innovatieve bedrijven slagen erin om hun klanten via interactieve netwerktechnologie te laten werken aan productontwikkeling. De klant wordt dus één van de ‘resources’ van het bedrijf.
Het meest bekende voorbeeld is Linxux, waar een gemeenschap van 140.000 ontwikkelaars ruim 20 miljoen gebruikers bedient. Dit model is door Electronic Arts geadopteerd voor hun spel The Sims. De spelers van dit spel maken inmiddels 90% van de content, zoals poppetjes, kleding, meubilair, accessoires. Ook bij Ebay (een veilingsite) produceren de gebruikers de content (de te veilen goederen). Leadbeater schetst een wereld waarin een ‘kernel’ (operationele kern, een begrip uit de software wereld) de zaken zodanig organiseert dat grote hoeveelheden mensen hun bijdrage kunnen leveren. Deze kernel stelt de parameters en regels vast waarbinnen deze mensen opereren, maar oefent verder geen controle uit over de wijze waarop mensen hun taken uitvoeren. Leiders dienen zich te beperken tot (het doen) stellen van doelen en waarden en moeten in staat zijn om deze helder te communiceren.
Op vrijdag betrad Pekka Himanen (www.pekkahimanen.org) het podium met een presentatie over de cultuur van creativiteit. Himanen stelt dat Europeanen behoorlijk goede uitvinders zijn, maar nog een magere prestatie leveren wanneer geteld wordt hoeveel van deze uitvindingen tot succesvolle bedrijven hebben geleid. Volgens Himanen moeten bedrijven zich de vraag stellen hoe zij creatieven in marketing, R&D , sales en productie aan zich kunnen binden. Als handvat presenteerde Himanen de ‘Wet van Linus’ (Thorvalds, de uitvinder van Linxux) die in werking treedt wanneer aan alle behoefte volgens de ‘Wet van Maslow’ is voldaan.