Onze aarde is een rijke bron van grondstoffen zoals olie, gas, steenkool, metalen en landbouwproducten. Deze grondstoffen zijn ongelijk verdeeld en daarmee zowel een zegen als een vloek. Zonder grondstoffen was er geen welvaart, maar ook geen conflicten over de verdeling van de opbrengsten en schade van exploitatie. Welke conflicten spelen er en wat moet er gebeuren om grondstoffen vreedzaam, rechtvaardig en duurzaam te exploiteren?
Dit jaar staan conflicten rond grondstoffen centraal in de Vredesweek. Organisator IKV Pax Christi stelt vooral schendingen van mensenrechten van de lokale bevolking in de mijn-streken in ontwikkelingslanden aan de kaak. De winning en het gebruik van grondstoffen zijn echter aanleiding tot meer conflicten. China heeft momenteel bijna een monopolie op de winning van zeldzame grondstoffen die nodig zijn in mobiele telefoons en andere elektronica. Het land heeft de export van deze grondstoffen aan banden gelegd. Volgens westerse overheden en bedrijven is dit om de eigen industrie te bevoordelen. De Chinese overheid wijst op de verwoestende effecten op milieu en volksgezondheid in de mijnstreken en zegt naar meer duurzame exploitatie van deze natuurlijke hulpbronnen te streven. Wie er ook gelijk heeft, dit conflict stimuleert enerzijds de heropening van mijnen in andere landen zoals de Verenigde Staten. Anderzijds bevordert het onderzoek en ontwikkeling van nieuwe materialen om deze zeldzame materialen te vervangen.
Nanotechnologie kan dergelijke nieuwe materialen mogelijk maken doordat de eigenschappen van een willekeurig materiaal veranderen als de grootte van deeltjes of structuren op nanometerschaal veranderen. Zo is koolstof normaal gesproken elektrisch isolerend, maar zijn minuscule nanobuisjes van het materiaal elektrisch geleidend. Dit materiaal zou dus gebruikt kunnen worden in computers en mobieltjes van de toekomst in plaats van gangbare materialen. Onderzoekers zijn naarstig op zoek naar goedkope en veel voorkomende materialen zoals koolstof, plastic of silicium (van zand) die dure zeldzame grondstoffen kunnen vervangen. Ook zou dankzij nanotechnologie minder grondstoffen en energie nodig kunnen maken in producten (b.v. auto’s van lichte en sterke materialen die ook energie-zuiniger zijn). Helaas zou het kunnen zijn dat dan niet alleen de Chinese overheid op zijn neus kijkt. De economie van een heel rijtje ontwikkelingslanden waaronder enkele van de armste is grotendeels afhankelijk van de export van grondstoffen. Berooft de opkomst van nanotechnologie de bevolking van deze landen straks van hun belangrijkste inkomstenbronnen? Deze discussie is een paar jaar geleden gestart door het Amerikaanse Meridian Instituut, wat nanotechnologie voor armoedebestrijding nastreeft. Dit instituut gaat echter niet in op conflicten over grondstoffen binnen de desbetreffende ontwikkelingslanden en de mensenrechtenschendingen die IKV Pax Christi dit jaar aan de kaak stelt. Er zijn dus veel verbrokkelde discussies over deze problematiek, maar wie heeft de oplossing?