Schattigheid

Ad Blankestijn — Sun, 25 Jun 2006 09:20:00 GMT

Japan is het land van de schattigheid, “the country of cute,” of het om een populair vrouwbeeld gaat, om reclame-ikonen – niet voor niets is Nijntje zo populair – of speelgoed. Kawaii, “cute” is een stijl en een smaak, alles wat klein, schattig, en onschuldig is. Er zijn schattige uitdrukkingen, schattige gebaren en schattige manieren om te staan en te lopen, schattige manieren om je te kleden en om je op te maken. Maar het is eigenlijk meer dan een mode-uiting, het is eigenlijk een vorm van esthetiek. Laat negentiende-eeuwse reizigers uit Europa of Amerika zagen Japan voornamelijk als “poppenland”, ongetwijfeld discriminerend vanuit hun eigen vermeende culturle superioriteit, maar toch kleeft er nog een spoortje van die poppigheid zelfs aan het moderne Japan. Is er een ander land ter wereld waar make-up voor jonge mannen wordt verkocht? De schattigheid is ook een gewild exportartikel naar andere Aziatische landen: van Kitty, het intussen 30 jaar oude poesje, dat is uitgegroeid tot een geld-machine van bijna 1 miljard euro per jaar voor de eigenaar, het bedrijf Sanrio, tot Doraemon, in kinderboeken, anime-films en manga, in mode en design, overal wordt het Japanse ideaal geëxporteerd.

(Another icon of cuteness)

Het is niet alleen een ideaal voor kinderen en jonge mensen, ook vrouwen van middelbare leeftijd proberen er nog “cute” uit te zien. Nu heeft deze trend zelfs bejaarden bereikt, wat goed is voor de industrie, want met de oplopende vergrijzing hebben bejaarden de toekomst. Er zijn in Japan nu al 23.000 personen boven de honderd en met een geboortencijfer van 1,2 neemt de vergrijzing steeds ernstiger vormen aan.

Bejaarden kunnen natuurlijk zelf ook als lief en koddig worden voorgesteld, als de zingende honderjarige zusjes Gin-san en Kin-san die een jaar of tien geleden furore maakten, twee – inmiddels overleden – goedlachse oudjes die een CD-tje hadden volgezongen en herhaaldelijk voor de TV werden gesleept. Het nieuwste is nu, dat je ook schattige dingen die eerst alleen voor zeer jeugdigen bestemd waren, voor bejaarden kunt kopen. Het summum van deze trend is Yumel, de pop die speciaal is ontwikkeld voor eenzame oudjes. Een pop van een vijfjarig jochie, de ideale brave kleinzoon, die lieve zinnetjes kan zeggen zodat ze op hun stille kamertje wat aanspraak hebben. Als oma met de pop naar bed gaat, wenst hij zelfs beleefd “welterusten.”

Hierbij moet wel aangetekend worden dat in Japan de oudjes heel wat eenzamer zijn dan in Nederland. Wij zijn een geografisch klein landje met nauwe familiebanden, waar de zondag nog steeds vaak oma-dag is en verjaardagen met de hele familie worden gevierd. In Japan is dat onmogelijk, deels door de grote afstanden, deels door de kleinere woningen, en deels ook omdat men gewoon anders met elkaar omgaat. Familierelaties zijn vaak afstandelijker, men ziet oma vaak slechts één of twee keer per jaar, met Nieuwjaar en tijdens het Boeddhistische Allerzielen feest in midden augustus.

Hoe ver dat afstandelijke kan gaan, blijkt uit een gekke oplichtingstruc, die bij mijn weten alleen in Japan voorkomt. Dat is het “ore, ore” fenomeen. “Ore” betekent “ik” en wordt alleen door mannen gebruikt. Oma krijgt dan opeens een mannenstem aan de lijn, die ore-ore, “met mij” zegt, zonder zijn naam te noemen. De spreker pretendeert op die manier oma’s kleinzoon te zijn, die vreselijk in de klem zit omdat hij op staande voet geld nodig heeft. Dat kan bijvoorbeeld komen omdat hij een verkeersongeluk heeft veroorzaakt – in zo’n geval wordt de schuldige in Japan namelijk geacht bovenop het bedrag van de verzekering nog eens een stevig smartengeld te betalen. Of misschien heeft hij gokschulden. De stem noemt een bedrag en banknummer en oma rollatort naar de bank om haar lieve kleinzoon, voor wie ze nu eindelijk eens wat kan doen, haar spaarcentjes over te boeken. Oma is in Japan vaak zo eenzaam dat ze stem en manier van spreken van haar kleinkinderen niet eens kent. Waarschijnlijk komt er ook een stevig stuk intimidatie aan te pas.

Deze truc is de laatste jaren tot een ware epidemie uitgegroeid, er worden in totaal jaarlijks honderden miljoenen van bejaarden gestolen en vele duizenden goedgelovige oudjes tot de bedelstaf gebracht. Daders variëren van zware jongens, yakuza, tot kleine jongens, er zitten namelijk ook veel middelbare scholieren onder.

Oma is zo weinig populair in Japan dat ze alleen maar gebeld wordt door louche figuren die op haar centjes uit zijn. Ze kent de stem van haar kleinkinderen niet eens. Geen wonder dat ze graag een pop wil om wat aanspraak te hebben. Yumel, zoals de pop heet – yume betekent “droom” – , kost ongeveer 70 euro en wordt gemaakt door speelgoedfabrikant Takaratomy. Het lieve ventje heeft grote ogen en een klein neusje en gaat gekleed in een snoezig speelpakje met capuchon, in pastelblauw – er is trouwens ook een meisje met een roze pakje aan.

Oma kan aparte kleertjes bijkopen, zodat ze haar pop af en toe wat anders kan aantrekken. Yumel heeft een vocabulaire van zo’n 1200 frasen in z’n chipje zitten, en is toegerust met sensoren zodat hij het waak- en slaappatroon van oma herkent en op de zelfde tijden gaat “waken” en “slapen.” Natuurlijk dit alles vergezeld van snoezige geluidjes en bewegingen, als lodderige oogleden. Yumel kan ook versjes zingen voor oma en vraagt om cadeautjes. Er is één geruststelling: dit snoezige ventje zal haar spaarrekening niet leeghalen.

Zie ook: recent artikel dat vanuit andere hoek op hetzelfde fenomeen in gaat. Also see this long article about the whole phenomenon.

Japan's afkalvende middenklasse

Ad Blankestijn — Sat, 24 Jun 2006 10:52:00 GMT

Verscheidene studies en rapporten hebben er de laatste tijd op gewezen dat Japan's befaamde middenklasse, waartoe elke Japanner zich rekende, verleden tijd is. Het midden kalft aan twee kanten af. Aan de bovenkant is er een groep rijken bijgekomen, aan de onderkant zijn er de Freeters, de jongemensen die van het ene tijdelijke baantje naar het andere zweven. Die verdienen net genoeg om in hun eentje rond te komen, maar niet om een gezin te stichten. Verder leren ze geen skills. De onderklasse van de toekomst, worden ze dan ook genoemd.

Nog slechts 38% van de Japanners rekent zich nu tot de middenklasse, terwijl maar liefst 46% zegt daaronder te zitten - een resultaat dat weer gelijk staat aan 1958, voordat Japan's grote economische ontwikkeling begon.

Maar geld is niet alles, zegt Zenpriester Sokyu Genyu (die een aantal jaren geleden de Akutagawa prijs voor literatuur won).

"I have heard that the actual cost of producing the Japanese 10,000 yen note is about 10 yen," writes Genyu. "Its acceptance at that value is entirely conceptual. To a cat or a dog, money has no value; and a small child would doubtless prefer to play with a small-denomination coin."

"In this world," he asks, "what value would you place on your existence? If you're concerned that it's little or none, then try standing naked in natural surroundings and you'll realize your influence on nature is no more than a gratuitous windfall."

Een mooie gedachte, maar je moet zelf minstens middenklasse zijn om daar rustig over na te kunnen denken.

Uit: MSN-Mainichi Daily News.

Ochtendgloren

Eisai — Mon, 13 Mar 2006 13:29:00 GMT

Net nu ik deze blog begin, gaat het weer goed met Japan. Dat is tenminste verklaard door Kenneth Courtis, een van de bekendste goeroes over de Japanse economie. In It's morning in Japan in de Aziatische editie van Time beschrijft hij hoe de centrale bank van Japan eindelijk het "epische" gevecht tegen de deflatie heeft gewonnen en hij karakteriseert de achterliggende periode van crisis in Japan als even verscheurend als de Wall Street crash van 1929 en de Great Depression. Maar dat ligt nu gelukkig achter ons, we zijn de tunnel uit en staan weer in het ochtendzonnetje. De hemel is echter niet wolkenloos, want de staatsschuld is ook episch van proporties, en de bevolking vergrijst in nog rapper tempo dan in Europa. De belastingen zullen dus omhoog moeten... Maar als dat niet verstandig gebeurt, met instemming van de bevolking, knalt de bodem er weet uit net als in 1997...

Economie

Schattigheid

Japan's afkalvende middenklasse

Ochtendgloren