Cultuur

Sumo, Natsu Basho

Ad Blankestijn — Sun, 16 Jul 2006 10:52:00 GMT

The Natsu Basho, the summer Sumo match held in Nagoya, is already in full swing, with Asashoryu comfortably in the lead. Reports on the matches can be found on the websites of the English newspapers (Asahi, Yomiuri, Mainichi and Japan Times), but also on the Grand Sumo Homepage (the same as the homepage of the Nihon Sumo Kyokai). Read Sumo analysis on Sumo Talk.com and in the Sumo Fan Magazine.

Japanese exhibitions in Van Gogh Museum, Amsterdam

Ad Blankestijn — Fri, 07 Jul 2006 08:49:00 GMT

Today (July 7), under the title "Japanese season" the Van Gogh Museum starts hosting three exhibitions about Japan:

- Women from Tokyo and Paris highlights the influence of ukiyo-e on the French group Les Nabis (Bonnard, Toulouse-Lautrec etc). They not only copied Japanese two-dimensionality, color contrasts or cropped composition, but were also inspired by the themes of Japanese art.

- Wonders of Imperial Japan showcases art and crafts from the Meiji period (1868-1912). In that period of modernisation, Japanese artists on the one hand started practising Western art such as oil painting and on the other hand traditional arts and crafts were given a new impetus by adapting certain Western techniques. This second aspect is given attention at the exhibition, which is based on the Khalili collection. It was a period when Japanese vases, lacquerwork and screens were all the vogue in Europe and the exhibition has some fine pieces, allthough I must say that Meiji art also has a tendency towards overdecoration and kitsch. But it is an interesting side of Japanese art seldom shown here and Van Gogh himself may have seen such artifacts when they were, for example, exhibited in Amsterdam in 1883.

- A Tokaido Make-over shows photos of the Tokaido, the "Eastern Highway" between Tokyo (Edo) and Kyoto by contemporary photographer Guus Rijven hanging besides the original ukiyo-e of Hiroshige.

All exhibitions run until October 22.

Schattigheid

Ad Blankestijn — Sun, 25 Jun 2006 09:20:00 GMT

Japan is het land van de schattigheid, “the country of cute,” of het om een populair vrouwbeeld gaat, om reclame-ikonen – niet voor niets is Nijntje zo populair – of speelgoed. Kawaii, “cute” is een stijl en een smaak, alles wat klein, schattig, en onschuldig is. Er zijn schattige uitdrukkingen, schattige gebaren en schattige manieren om te staan en te lopen, schattige manieren om je te kleden en om je op te maken. Maar het is eigenlijk meer dan een mode-uiting, het is eigenlijk een vorm van esthetiek. Laat negentiende-eeuwse reizigers uit Europa of Amerika zagen Japan voornamelijk als “poppenland”, ongetwijfeld discriminerend vanuit hun eigen vermeende culturle superioriteit, maar toch kleeft er nog een spoortje van die poppigheid zelfs aan het moderne Japan. Is er een ander land ter wereld waar make-up voor jonge mannen wordt verkocht? De schattigheid is ook een gewild exportartikel naar andere Aziatische landen: van Kitty, het intussen 30 jaar oude poesje, dat is uitgegroeid tot een geld-machine van bijna 1 miljard euro per jaar voor de eigenaar, het bedrijf Sanrio, tot Doraemon, in kinderboeken, anime-films en manga, in mode en design, overal wordt het Japanse ideaal geëxporteerd.

(Another icon of cuteness)

Het is niet alleen een ideaal voor kinderen en jonge mensen, ook vrouwen van middelbare leeftijd proberen er nog “cute” uit te zien. Nu heeft deze trend zelfs bejaarden bereikt, wat goed is voor de industrie, want met de oplopende vergrijzing hebben bejaarden de toekomst. Er zijn in Japan nu al 23.000 personen boven de honderd en met een geboortencijfer van 1,2 neemt de vergrijzing steeds ernstiger vormen aan.

Bejaarden kunnen natuurlijk zelf ook als lief en koddig worden voorgesteld, als de zingende honderjarige zusjes Gin-san en Kin-san die een jaar of tien geleden furore maakten, twee – inmiddels overleden – goedlachse oudjes die een CD-tje hadden volgezongen en herhaaldelijk voor de TV werden gesleept. Het nieuwste is nu, dat je ook schattige dingen die eerst alleen voor zeer jeugdigen bestemd waren, voor bejaarden kunt kopen. Het summum van deze trend is Yumel, de pop die speciaal is ontwikkeld voor eenzame oudjes. Een pop van een vijfjarig jochie, de ideale brave kleinzoon, die lieve zinnetjes kan zeggen zodat ze op hun stille kamertje wat aanspraak hebben. Als oma met de pop naar bed gaat, wenst hij zelfs beleefd “welterusten.”

Hierbij moet wel aangetekend worden dat in Japan de oudjes heel wat eenzamer zijn dan in Nederland. Wij zijn een geografisch klein landje met nauwe familiebanden, waar de zondag nog steeds vaak oma-dag is en verjaardagen met de hele familie worden gevierd. In Japan is dat onmogelijk, deels door de grote afstanden, deels door de kleinere woningen, en deels ook omdat men gewoon anders met elkaar omgaat. Familierelaties zijn vaak afstandelijker, men ziet oma vaak slechts één of twee keer per jaar, met Nieuwjaar en tijdens het Boeddhistische Allerzielen feest in midden augustus.

Hoe ver dat afstandelijke kan gaan, blijkt uit een gekke oplichtingstruc, die bij mijn weten alleen in Japan voorkomt. Dat is het “ore, ore” fenomeen. “Ore” betekent “ik” en wordt alleen door mannen gebruikt. Oma krijgt dan opeens een mannenstem aan de lijn, die ore-ore, “met mij” zegt, zonder zijn naam te noemen. De spreker pretendeert op die manier oma’s kleinzoon te zijn, die vreselijk in de klem zit omdat hij op staande voet geld nodig heeft. Dat kan bijvoorbeeld komen omdat hij een verkeersongeluk heeft veroorzaakt – in zo’n geval wordt de schuldige in Japan namelijk geacht bovenop het bedrag van de verzekering nog eens een stevig smartengeld te betalen. Of misschien heeft hij gokschulden. De stem noemt een bedrag en banknummer en oma rollatort naar de bank om haar lieve kleinzoon, voor wie ze nu eindelijk eens wat kan doen, haar spaarcentjes over te boeken. Oma is in Japan vaak zo eenzaam dat ze stem en manier van spreken van haar kleinkinderen niet eens kent. Waarschijnlijk komt er ook een stevig stuk intimidatie aan te pas.

Deze truc is de laatste jaren tot een ware epidemie uitgegroeid, er worden in totaal jaarlijks honderden miljoenen van bejaarden gestolen en vele duizenden goedgelovige oudjes tot de bedelstaf gebracht. Daders variëren van zware jongens, yakuza, tot kleine jongens, er zitten namelijk ook veel middelbare scholieren onder.

Oma is zo weinig populair in Japan dat ze alleen maar gebeld wordt door louche figuren die op haar centjes uit zijn. Ze kent de stem van haar kleinkinderen niet eens. Geen wonder dat ze graag een pop wil om wat aanspraak te hebben. Yumel, zoals de pop heet – yume betekent “droom” – , kost ongeveer 70 euro en wordt gemaakt door speelgoedfabrikant Takaratomy. Het lieve ventje heeft grote ogen en een klein neusje en gaat gekleed in een snoezig speelpakje met capuchon, in pastelblauw – er is trouwens ook een meisje met een roze pakje aan.

Oma kan aparte kleertjes bijkopen, zodat ze haar pop af en toe wat anders kan aantrekken. Yumel heeft een vocabulaire van zo’n 1200 frasen in z’n chipje zitten, en is toegerust met sensoren zodat hij het waak- en slaappatroon van oma herkent en op de zelfde tijden gaat “waken” en “slapen.” Natuurlijk dit alles vergezeld van snoezige geluidjes en bewegingen, als lodderige oogleden. Yumel kan ook versjes zingen voor oma en vraagt om cadeautjes. Er is één geruststelling: dit snoezige ventje zal haar spaarrekening niet leeghalen.

Zie ook: recent artikel dat vanuit andere hoek op hetzelfde fenomeen in gaat. Also see this long article about the whole phenomenon.

Slapen op het werk

Ad Blankestijn — Thu, 22 Jun 2006 20:16:00 GMT

Slapen op het werk is net zoiets als vloeken in de kerk, maar in Japan wordt het nu niet alleen toegestaan maar soms zelfs gestimuleerd om de massa's werkers met een slaaptekort aan de gang te houden (en te behoeden voor karoshi, dood door te hard werken). Ik moet er wel bij zeggen dat het om korte "power naps" gedurende lunchtijd gaat, maar voor workaholic Japan is zelfs dat een vooruitgang. Bedrijven doen er expres het licht voor uit en in warenhuizen worden speciale "bureaukussens" verkocht waarmee je je hoofd comfortabel tussen je in- en uitbak kunt neervlijen. Een andere ontwikkeling zijn de "nap salons," waar vermoeiden voor een klein bedrag een bed voor een kort slaapje kunnen huren. Een voorbeeld is Napia, waarvan je vestigingen in heel Tokyo vindt. Deze dienst is ook populair bij verkopers en andere zakenmensen die veel op pad zijn. En een middelbare school op het eiland Kyushu heeft zelfs een officieel schema met hazesleepjes zodat de leerlingen die vaak ook maar vijf tot zes uur per nacht slapen, frisser zijn bij de tests - met merkbaar betere resultaten. Toch wordt bij dit alles de simpelste oplossing weer vergeten: wat zou je zeggen van allemaal om vijf uur naar huis gaan?

Uit: Washington Post, idee uit JapanProbe.

Naschrift: Op Japan Pundit staat toevallig dit stukje over een hightech kussen dat je slaap met sensoren analyseert en dan advies geeft of je overdag nog een power nap nodig hebt...

Voetballiefde

Ad Blankestijn — Mon, 19 Jun 2006 22:11:00 GMT

Japanse "love hotels" stonden ooit bekend om het feit dat een groot percentage van de inwoners van het Land van de Rijzende Zon daar naar deze wereld zijn geroepen, maar in de huidige tijd van kelderende geboortecijfers is zelfs daar geen sprake meer van. De beroemde Japanse "love hotels" worden immers tegenwoordig vaak gebruikt voor zaken die weinig met hun naam hebben uit te staan. Het laatste voorbeeld dateert van het World Cup voetbal: omdat de kamers in deze hotels tegenwoordig erg luxueus zijn en ook voorzien van grote platbeeldtelevisies met imposante geluidsinstallaties, zijn ze razend populair bij paartjes die liever van de voetbal willen genieten dan van elkaar. Ze staan soms zelfs in lange rijen in de hal van de hotelletjes te wachten tot er een kamer vrij komt. Zegt een hoteleigenaar: "Ik had eigenlijk wel een tv in de hal kunnen zetten, maar ik was bang dat ze daar opgewonden van zouden worden."

Uit: MDN-Mainichi Daily News. Een artikel over love hotels uit de Tokyo Journal en nog een uit JapanProbe.

Zwemmende sashimi

Ad Blankestijn — Sat, 17 Jun 2006 10:13:00 GMT

De glazen stolp van Tokyo Sea Life Park in Kasai Rinkai Koen, aan de baai net boven Tokyo, is een landmark dat duidelijk zichtbaar is vanuit de trein (Keiyo lijn) die ook naar het iets verdergelegen Disneyland gaat. Architect Taniguchi Yoshio heeft het aquarium ondergronds aangelegd om het parklandschap niet te verstoren. De achthoekige glazen structuur staat in een bassin met water, zodat hij uit de baai lijkt op te rijzen.

Naast de architectuur van Taniguchi Yoshio is het aquarium zelf vooral interessant voor de donutvormige tank waar een school enorme tonijnen en bonitos rondzwemt. Je kijkt er naar als in een theater, een biologerende film waar je middenin zit. Nog nooit heb je zoveel sashimi langs zien zwemmen.

Artikel in de NYT over de architectuur van Taniguchi Yoshio. Bovenstaande foto's staan op mijn Flickr site.

Toeristische thee?

Ad Blankestijn — Wed, 14 Jun 2006 17:51:00 GMT

Op een vorig artikel waarin ik tussen neus en lippen door van mijn chauvinistische enthousiasme voor groene thee uit Uji gewag maakte (als lange tijd feitelijk en nog immer geestelijk ingezetene van Kyoto), kreeg ik de volgende reactie van Agnoek:

Maar is de Uji thee nou ook echt de beste? Want vond het persoonlijk een nogal toeristische vertoning, en als ik denk dat het toeristisch is dan denk ik ook dat de kwaliteit niet zo heel erg goed is....

Inderdaad, toerisme is big business in Kyoto. Alle grote tempels in Kyoto hebben een straatje dat er naar toe leidt waar veel toeristische winkeltjes zijn gevestigd. Maar niet alle winkeltjes verkopen junk: het is een sport om er de goede winkeltjes uit te pikken die echt leuke crafts of lekkere dingen verkopen...

In Uji wordt in het straatje naar Byodoin voornamelijk thee verkocht en dat gebeurt door een aantal traditionele winkels die vaak al honderden jaren bestaan. Thee uit Uji heeft een speciale naam omdat de eerste thee, door de Zenmonnik Eisai meegebracht uit China, in Uji werd geplant (in feite eerst in Kozanji, zie mijn artikel over deze tempel) en zo heeft Uji altijd een grote naam op theegebied gehouden. Lees meer over de geschiedenis van Uji-thee op de site van Shohokuen, een van die traditionele producenten. Een andere traditionele tonya, Kanbayashi, heeft een interessant theemuseum, achter een indrukwekkende oude poort.

Het toeristische karakter van de winkeltjes rond Byodoin valt trouwens wel mee, maar de indruk die je opdoet hangt sterk af van het moment dat je er naar toe gaat. Op een drukke dag in het toeristenseizoen of in het weekeinde zal je een veel minder gunstige indruk krijgen dan wanneer je op een rustige winterdag gaat. Ik zelf was er voor het laatst in september, aan het einde van de dag, de tempel zelf was al gesloten en er waren maar weinig mensen. De rivier was toen ook op zijn mooist, terwijl de schemering langzaam over de verre bergen viel...

Naschrift: Een haiku over de liederen die de theeplukkers op de plantages van Uji vroeger zongen staat op mijn site Haiku Stones.

Bovenstaande foto staat op mijn Flickr site.

Ruimte sake redux

Ad Blankestijn — Wed, 14 Jun 2006 17:49:00 GMT

Op een vroegere post over "sake uit de ruimte," een reclamestunt van een sakebrouwerij uit Kochi om de gist voor het brouwen van de sake met de Soyuzraket de ruimte in te sturen, heb ik twee aardige reacties gehad die ik hier graag grotere bekendheid geef. Beide zijn van Simon Hofstra, die ook een sake site heeft.

In zijn eerste reactie wees hij op het feit dat de sakeconsumptie in Japan verschuift van kwantiteit naar kwaliteit. De duurdere kwaliteitssake, die door liefhebbers wordt gedronken, wordt niet alleen in Japan steeds meer gedronken (ten koste van de "gewone" of goedkope sake met bijgelengde alcohol), is al populair in Amerika en breekt nu zelfs in Europa door. En over de prefectuur Kochi, waar de brouwerij van de ruimtesake is gevestigd merkt hij op:

Het probleem van Kochi is dat de Sake die er vandaan komt gemaakt is voor massaconsumptie. De bewoners van deze prefectuur waren altijd grote innemers van Sake, vandaar dat de Sake uit dit gebied makkelijk drinkbaar gemaakt werd door de Sake brouwers. Nu de bewoners van Kochi overgegaan zijn op de consumptie van Shochu proberen de Sake brouwers een markt aan te boren buiten hun prefectuur en Japan. Ik ben bezig om een flesje van de Sake out of space naar Nederland te halen, wat een paar maanden in beslag gaat nemen. Wanneer ik weet hoe het smaakt laat ik het je weten.

In een nieuwe reactie geeft hij een link naar een aardig Engels artikel over deze "space sake."

Ik heb trouwens een vraag, die ook in genoemd artikel niet wordt beantwoord. Vroeger had elke brouwerij in Japan zijn eigen gist (die ook de smaak sterk beinvloedt), nu is dat gestandaardiseerd tot een klein aantal wetenschappelijke gistsoorten die alle brouwerijen gebruiken. M.a.w. het gevaar is dat de smaken op elkaar gaan lijken, zelfs bij de duurdere sake. Is het de ruimte insturen van de gist misschien meer dan alleen een marketing gimmick? Zou het daardoor mogelijk zijn een nieuwe gistsoort te maken?

Naschrift: Nadat ik dit had geschreven volgde ik een link in het hierboven genoemde Engelse artikel, en vond ik deze blog waar inderdaad over de invloed op de gist wordt gespeculeerd!

Trainman

Ad Blankestijn — Wed, 07 Jun 2006 19:22:00 GMT

Japan is het land van de otaku, waar niet alleen "computer nerds" mee worden bedoeld, maar iedereen die een hobby gepassioneerd en tot het uiterste toe bedrijft, zodat het geen hobby meer is, maar een gekte. Een goed voorbeeld is Hirohiko Yokomi. Deze 44-jaar oude otaku heeft alle 9.843 trein- en subway-stations van Japan bezocht, is door alle ticketgates gelopen, en heeft bij grote stations alle inkomende lijnen uitgeprobeerd.

(Foto: Tokyo Station, the mother of all stations in Japan...)

Natuurlijk heeft hij ook elke kilometer spoor bereisd, vaak meerdere malen. Daar heeft hij vele jaren over gedaan en het heeft hem ook vele tienduizenden euro's gekost. Een totale railway freak dus, die elke maand een nieuwe dienstregeling koopt (in Japan het formaat van een dik telefoonboek), zijn favoriete lectuur, en er zijn leven aan besteedt om voortdurend door Japan te treinen. Hij heeft geen gezin, geen vaste baan en slaapt vaak in stations (zijn favoriete hotel). Toch heeft zijn hobby hem een beetje beroemd gemaakt: een aantal jaren geleden is een manga verschenen waarin hij figureert, en nu is hij een "minor celebrity" in het mediacircuit.

Lees een leuk artikel hierover in: Yahoo News

Toiletlessen

Ad Blankestijn — Sun, 04 Jun 2006 10:24:00 GMT

Elke sekonde telt als je druk bent. Dat geldt des te meer voor Japanse zakenmannen. Helaas zijn de vele sekonden en zelfs minuten die je dagelijks op het kleine kamertje doorbrengt, verloren tijd. Daar heeft een wcpapierfabrikant in Japan nu wat op gevonden: wcrollen bedrukt met Engelse lessen! Zo kun je Engels oefenen op het toilet... Persoonlijk zou ik meer voor papier bedrukt met haiku voelen...

Uit: Tokyo Times (zie ook de foto)