Columns

Column 3: De wet van de geremde voorsprong

Carlo A. Pedroli — Mon, 16 May 2005 16:18:00 GMT

Een wijze les

Je heet Maria, Rudolf of Célestin. Je begint met een nieuwe vorm van onderwijs. Je bedenkt een aantal onderscheidende manieren van werken. Je verzamelt een aantal gelijkgezinden om je heen. Je wordt beschouwt als schepper van een verrijking van het onderwijsaanbod maar vaker nog verguisd als (bewust?) onbekwame oplichter. Je trekt je terug in een al dan niet comfortabel isolement.

Wanneer je kijkt naar een aantal vormen van het traditionele vernieuwingsonderwijs - een tegenstelling in zichzelf overigens - valt deze cirkelgang keer op keer te observeren: na een periode van opkomst, van bloei en verspreiding volgt onherroepelijk een periode van verstarring en dogmatisering . In vele gevallen keert het aanvankelijk juist buiten de gebaande paden treden weerom tot het vrijwillig banen van éénrichtingswegen.

Op dat laatste heeft het tradionele vernieuwingsonderwijs vanzelfsprekend geen monopolie. Maar je zou wel gaan denken dat het zijn langste tijd heeft gehad: links en rechts ingehaald door het volop leentjebuur spelende traditionele onderwijs, in een aantal gevallen bijna kopje ondergegaan door haar eigen succes en haar vorm van 'arbeiderszelfbestuur' (antroposofische scholen), een schim van het eigen, inmiddels veelal verwaterd, verleden (daltonscholen) of zelfverkozen kleinschaligheid: jenaplan- en freinetscholen.

We beginnen met een nieuwe vorm van onderwijs. We bedenken een aantal onderscheidende manieren van werken. We verzamelen een aantal gelijkgezinden om ons heen. We worden beschouwd als de scheppers van een verrijking van het onderwijsaanbod maar vaker nog verguisd als onbekwame nieuwlichters. We noemen deze vorm van onderwijs: het Nieuwe Leren.

Weet het Nieuwe Leren aan deze wet van de geremde voorsprong te ontsnappen?

Column 2 Bewust onbekwaam

Carlo A. Pedroli — Tue, 26 Apr 2005 21:17:00 GMT

Hoe vaak geef je toe dat je ergens niet goed in bent? Wanneer laat je zien dat je vaardigheden om een vraagstuk tot een oplossing te brengen niet toereikend zijn? Wanneer ben je je ervan bewust dat je op een bepaald gebied niet bekwaam bent? Een van de meest aantrekkelijke en tegelijkertijd meest intrigerende term uit de recente onderwijsmanagementliteratuur is de term bewust onbekwaam. De term nodigt uit om op speelse wijze allerlei varianten te bedenken: bewust bekwaam, onbewust bekwaam en tamelijk onheilspellend, maar niet minder frequent: onbewust onbekwaam.

Het intrigerende schuilt er voor mij in dat je zonder er erg in te hebben ergens bekwaam in kunt zijn maar tegelijkertijd ook het tegenovergestelde, dat je zonder dat je je het bewust bent, buitengewoon onbekwaam kan wezen. Ik vermoed dat in het laatste geval de kans dat je daar mee wegkomt omgekeerd evenredig is met je plaats in de hiërarchie. Of is dat een te donkere visie op het professionele leven? De kracht van de term bewust onbekwaam schuilt toch vooral in de optimistische, positieve visie die er achter deze terminologie schuil gaat.

Dat positieve zit hem vooral in het volgende: wanneer jij en je collega’s zich er van bewust zijn dat op het vlak van bekwaamheid nog iets te winnen valt, zal deze constatering onherroepelijk leiden tot actie. Individueel, maar nog mooier, collectief worden vervolgens allerlei initiatieven ondernomen om de staat van bewuste bekwaamheid te verwerven. Durf dan nog eens toe te geven dat je onbewust onbekwaam bent…

column 1 Intrinsieke motivatie

Carlo A. Pedroli — Sun, 20 Mar 2005 15:17:00 GMT

Bent u hardleers? Of wordt uw nieuwsgierigheid als vanzelf geprikkeld door alles wat op uw weg komt? Gedijt het aanleren van kennis en vaardigheden beter in de barokke vorm van een meanderende rivier of de tussen de damwanden van een kaarsrecht kanaal? De laatste weken wordt het onderwijsveld beheerst door het debat tussen de voor- en tegenstanders van het zogenaamde 'nieuwe leren'.

Centraal in dit debat staat het begrip intrinsieke motivatie. Kinderen zouden volgens de propagandisten van het nieuwe leren van binnenuit - van nature, om met Rousseau te spreken - een onbedwingbare behoefte hebben om nieuwe dingen te leren en vaardigheden te verwerven. Tegenstanders beweren echter dat kinderen niets leren zonder structuur en zekere dwang. Of zoals een docent uit Friesland het in een landelijk dagblad uitdrukte: “Je kunt niet in achtentwintig potjes tegelijk roeren.“

Toch is ook hier weer sprake van een fenomeen dat bij geloofsstrijd wel vaker de kop dreigt op te steken en dat is dat een in feite weinig wezenlijk, niet fundamenteel maar wel overzichtelijk verschil tot centraal twistpunt wordt verheven. Zo is het bepaald niet zo dat men bij het concept van het 'nieuwe leren' uitgaat van een altijd aanwezige motivatie van de leerling, wel van een stimulering en in goede banen leiden van het eigen initiatief bij het leren. Het leggen van de verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces bij de leerling vormt waarschijnlijk het wezenlijke twistpunt. Dit gebrek aan intrinsieke motivatie, maar ditmaal bij onderwijsgevenden, zou wel eens de werkelijke oorzaak kunnen zijn van de opgeroepen weerstand.