Volgens een recent NRC artikel van Klaas Faber, oprichter van Chemometry Consultancy, is dit zeer zeker het geval! Daarom wil hij topsporters die menen ten onrechte van doping beschuldigd te zijn ondersteunen met harde wetenschappelijke evidentie indien zij het slachtoffer zouden kunnen zijn van een zogenaamde fout positieve uitslag. Want “ het doping onderzoekslaboratorium in Gent” zo zegt hij levert “opgepoetste wetenschap en prutswerk”. De heftige wetenschappelijke discussie tussen de chemometrist Faber en Peter van Eenoo, plv hoofd van DeCoLab in Gent die al een geruime tijd voortwoekert in de wetenschappelijke literatuur tot aan het tijdschrift Nature toe, is onlangs als een zwerende etterbuil uiteengespat in de Nederlandse landelijke pers (NRC Handelsblad). Hier staan de puur statistische benadering en de meer praktische klinische benadering lijnrecht tegenover elkaar. Toegegeven, vaak blijkt een 100% sluitend resultaat dat doping gebruikt is praktisch onhaalbaar door het groot aantal vereiste complexe analyses. Anderzijds mag dit geen argument zijn om de kans op een vals positief resultaat niet te kunnen (of willen) kwantificeren. Het minste waarop een topsporter, waarvan faam en carrière volledig in handen ligt van de juistheid van een dopinguitslag, recht heeft is dat men bij het resultaat de kans vermeldt op een fout positief resultaat. Dit wil zeggen de kans dat bij geen gebruik van doping de test toch positief is. Het helse dilemma van de dopingcontrole is dat indien men de test zo aanpast dat de kans op een fout positief resultaat zeer klein wordt, de pakkans van doping ook kleiner wordt. Dit laatste noemen we een fout negatief resultaat. Probleem is dat de kans op deze fouten niet onafhankelijk van elkaar gekozen (of ingesteld) kunnen worden. Als de ene fout gekozen is, dan ligt de andere vast. In hoeverre we nu fout negatieve en fout positieve uitslagen aanvaarden hangt af van de bijbehorende schade: de schade die een onterecht betrapte renner oploopt tegenover de schade aan de sport door ongedetecteerde gedopeerde sporters.
In het TRACE project (zie mijn post van 8 feb 2009) stonden wij voor precies hetzelfde dilemma, die aanleiding was voor een gelijkaardige discussie tussen chemometrici enerzijds en voedingsspecialisten anderzijds. In dit geval ging het om het testen van de juistheid van de geclaimde herkomst van een product, bijvoorbeeld olijfolie uit Liguria. Ook hier kan een product ten onrechte geoormerkt worden als frauduleus (fout positief), met grote schade voor de producent tot gevolg. Verkleining van die kans op een fout positief resultaat heeft tot gevolg dat de pakkans kleiner wordt, leidend tot een slechtere bescherming van de consument.
Een complicatie die hierbij vaak voor het gemak weggelaten wordt is dat een positief resultaat anders geinterpreteerd dient te worden wanneer men te maken heeft met een betrouwbare, een onbetrouwbare danwel een nieuwe speler op de markt. Bij het wielrennen bijvoorbeeld zou men kunnen rekening houden met het feit of de renner zelf al eerder positief is bevonden, danwel renners uit zijn ploeg eerder positief zijn bevonden, dan wel bepaalde medicijnen gebruikt worden, etc. Indien dit het geval is dan is een positief test resultaat eerder een bevestiging van een reeds sterk vermoeden. We noemen dit vermoeden de 'a priori' kans. Deze zogenaamde Bayesiaanse benadering is in feite aangewezen om een goede inschatting te verkrijgen van de kans dat toch een positieve uitslag verkregen wordt terwijl geen doping is gebruikt. Als die kans onacceptabel groot is, dan zou men de renner vrijuit moeten laten gaan.
Het is deze Bayesiaanse benadering die tenslotte mede heeft geleid tot de heropening van de zaak van Lucia de B (zie artikel onder spotted). Doordat de grote 'a priori' kans op het overlijden van bejaarde zieken nu wel in de statistische berekeningen werd meegenomen, steeg de kans op meerdere overlijdens tijdens de dienst van Lucia de B gebaseerd op louter toeval tot een waarde die heropening van de zaak rechtvaardigde.