Moeder

Halve Zool

Artemisia — Thu, 13 Nov 2008 16:37:00 GMT

Vanavond neem ik mijn moeder mee uit. Wat trek ik aan, vraagt ze. Makkelijk of sjiek. Ik zeg: de maar makkelijk, of doe toch maar sjiek. Dan moet ik wel kousen hebben, waar zijn die, vraagt ze. En ik stel me haar voor met panties terwijl de schoenen uit moeten om beter te aarden. Wat een onzin nou toch, zegt ze. We zijn uit klei en modder geschapen, en moet je eens zien wat een prachtig werkend mechaniek daaruit is voortgekomen. Dat kun je nog niet eens bij benadering bevatten. Maar ja he, dat willen de mensen nu een keer graag. Alsof die halve centimeter zool daar iets aan af zou doen. Ik zal stil zijn en mijn mond dicht houden.
Ik vertrouw je niks, zeg ik. Die keer bij Iwan Rebrov vergeet ik nooit en ik vergeef het je ook nooit.
- Wat, dat ik daar een beetje heb zitten meeneurieën?
Je zat niet te neurieën, je galmde de hele kerk door, mam! Dus je bent gewaarschuwd voor vanavond, ik neem wel een rol snoepjes mee voor zodra je je ermee wilt gaan bemoeien.

Change

Artemisia — Sat, 18 Oct 2008 15:26:00 GMT

November 2007

It was a stormy and rainy, typically Dutch, November day. The tiny and fragile Inca-paqo’s arrived at the Colonial Hotel-Restaurant Belvédère by eight o’clock. We had met before in a personal reading of the coca-leaves and a despacho for my son. Our meeting then had been spontanious and personal. I rolled some cigarettes for Don Sebastian, we spoke of the celebrity's that consulted him, like Bono of U2, and he bursted out laughing: ‘Would your children like a signed CD of his? It was a gift after I did a despacho for him, but we have no electricity in Q’ero, and no CD-players.’! We spoke of the impact of tourism and the increasing interest of indigenous life. Of his changed position in the community now he made money in Europe. How the position of indigenous healing practices towards the past religious and present spiritual attitude of the ‘modern world’ is changing. How the selfrespect of the indigenous people can grow in this interest for healing and weaving of the finest cloths.The Q’ero community is an example of how the world is changing.
They call it Pachakuti... "the time where everything is turned inside out again".

They waited for this "change" for 500 years, maybe this knowledge is what kept them so strong in their beliefs and experience of unity. On the other hand, their circumstances forces them to live in harmony with each other and the whole environment, survival. Of course to them the mounain is holy, it nourishes, it protects, it can take a life. To know the mountain as a living breathing entity, is important for survival in circumstances we could not even imagine to live in.

Up to about ten years ago it was basically impossible for the indigenous people to travel abroad, their status was very low, and at about the same time I got interested in the wisdom of the Q’ero... Respect, love, reciprocity, balance in taking and giving, positiveness and joy. And the down to earth, living in the here and now realistic attitude was what meant most to me. The moment of living is right here, right now, with your children, your parents and relatives, your home, your work. Here and now is 'when' we have to ‘do’ it, isn’t it?
Ten years after my dreams of bringing the Inca-wisdom to Europe started, I could welcome them, full of gratitude as they entered the Hotel, two sweet and strong people, Don Sebastian and Doña Paulina. So much had happened along the way, walking this long road. We hugged, for we knew what journey it has been.

After the making of the despacho we went outside and... there was no wind... it was quiet..., no clouds... the sky was open and we could see the stars... Many of us looked up in wonder... and some asked afterwards... what was that constellation we saw? Don Sebastian smiled and said: ‘ ooo, they are the Pleyades.’
And after the ceremony, Don Sebastian, Doña Paulina and I sat on the floor, on the heavenlike blue with stars carpet and we watched the video taken of the presentation of my book to the Peruvian ambassador and... of his congratulations and respect. We smoked once more and drank and hugged some more as well. No tears. And the most important, ... not too many words... for this is the teaching of the language of the heart and the reconnection with our true nature.

26 november unieke kans om don Sebastian mee te maken. Kijk op: Tawantin

Moeder

Artemisia — Mon, 25 Aug 2008 23:03:00 GMT

Ik kan je moeilijk uitnodigen met de vraag of je een potje wilt komen huilen,’ zegt het hoofd. Van de verzorgingsafdeling. Ik heb me net geëxcuseerd, want ongewild stromen de tranen onstopbaar over mijn wangen. Een gesprek over hoe mijn moeder het heeft. Goed, vindt ze zelf. Maar vind ik dat ook?

Ik heb een strijkplank en strijkijzer gekocht en haar gebracht. Daar werd fronsend op gereageerd, haar idee van een verrassing lag ergens anders. Dat stelde me diep teleur. Ik wilde mijn moeder terug. Die elke dag gekleed ging als een dame op zondag. Nu draagt ze een t-shirt en een broek. Elke dag. Ik dacht dat als ik haar fijnwasmiddel, een mandje voor vuile was, en een wasrekje, knijpers, hangertjes, een kast, bout en plank, gaf, ze geïnspireerd zou raken. Alles, alles zou ik voor haar willen kopen. Ik zou zo graag willen dat het leven in haar werd teruggeblazen.
Dat ze dan elke morgen de stad in zou gaan voor een high tea. Dan weer daar, dan weer hier.
Ook kocht ik graag knutselspullen voor haar, schilderspullen, tekenspullen, verf, kwasten, papier, perkament, het kon me niet schelen. Haar ook niet, ik ben tevreden zo, zegt ze. De tijd van schilderen en schrijven ligt achter me. Ik geloof het niet, ik denk dat als ik het maar steeds aanbiedt, het wel weer terugkomt.
‘Daar hebben we een heel goed boek voor,’ zegt het hoofd van de verzorgingsafdeling. Zal ik het voor je aanvragen? ‘Denk je dan dat ik er wat aan heb?’ zeg ik. ‘Ga je gang. Maar voor een vrouw die geen Russische zomer zal genieten is er weinig troost.’ Aan realiteitszin ontbreekt het me niet. Aan verdriet en geluk ook niet. En tijd zal niemand voor mij kopen. Moederzorg, kinderzorg, daar gaat je leven gemakkelijk aan op.

Het enige dat ze heeft is een oude Konsalik. Een die er al maanden ligt te niksen. Maar ik lees wel, af en toe, zegt ze dan, als ik vraag wat ze doet. Ze doet helemaal niks. Ze kijkt tv, eet met de oudjes. De andere oudjes. Alleen háár haar is nog zwart. En haar praatjes zijn als altijd, want haar tijd is stil blijven staan. Ze praat zoals ze deed toen ze nog wel een geheugen had. Maar ze weet niet dat ze elke zin herhaalt en herhaalt als je niet ingrijpt en afleidt.

Daarom ga ik foto’s kijken met haar. Dat is voor mij ook erg leuk. Ik zie alle neefjes en nichtjes, en mijn eigen kinderen in alle leeftijden voor me langsgaan. Waar we woonden en hoe we feest vierden, want dan werd er gefotografeerd. Allemaal blije foto’s.

Rehabilitatie van mijn moederschap, een brief van mijn dochter

Artemisia — Mon, 28 Apr 2008 19:55:00 GMT

Ik weet precies hoe jij je voelde als je ons liet opruimen. Altijd zeurde je dat we het maar voor de helft deden en wij hadden geen idee waar je het over had. Nu heb ik een man (lees; kind) en die ruimt af en toe ook eens wat op. Dan doet hij de keuken en is helemaal trots op zichzelf. Dan kijk ik naar de keuken en zie ik nog een mes liggen, het fornuis is niet afgenomen, en het deurtje van de magnetron is nog vies. Hij heeft ook de kamer opgeruimd, maar net niet de tafel afgenomen, de kast ook niet. En dan mag je niet laten blijken dat je je ergert, want hij heeft zo zn best gedaan. Grrrrr mannen/kinderen!

Miljoenen toegangspassen onveilig

Artemisia — Wed, 12 Mar 2008 22:16:00 GMT

Voor de toegangspas van het verzorgingshuis heb ik twintig euro betaald. Een wit plastic kaartje... met niks erin en niks erop. Er wonen een paar honderd mensen. Een paar honderd familieleden hebben passen, en het personeel natuurlijk ook. Ze passen er wel goed op, de zusters, op de passen. Omdat mijn moeder niet onthoudt wie wat en waar waarmee, lag er laatst een briefje met ... toegangspas??? dochter vragen. Dat komt omdat er alles genoteerd wordt.

Zo wordt er ook opgeschreven welke kledingstukken er in de was gaan. Nu heeft ze een probleempje, want het duurt weken voor de was weer terug is. Dus van de twintig slips die ze heeft is het grootste deel in de was. De oplossing om een paar dozijn extra aan te schaffen werkt pas na enkele maanden omdat het minstens zes weken duurt voor het textiel gemerkt is. Daarom houdt ze de overgebleven slips een dag langer aan, of wast ze met de hand. "Ik ben zo schoon,' zegt ze achteloos maar enorm trots op haar continentie. Maar dat pikken de zusters niet. En iedereen krijgt een gelijke behandeling, dement of niet. Ze tellen de slips die in de was gaan, dat zijn er dan dus te weinig, en leggen hele grote dikke incontinentieluiers neer. Mijn moeder gooit die dan stiekum weg. Ze kan wel janken van de vernedering. En van het gebrek aan luisterend oor van hen die haar beter zouden moeten kennen dan zij zichzelf kent. Zij is toch degene die zichzelf aan het vergeten is?

Hoe harder je je verzet hoe lastiger je wordt ervaren. In het contract staat letterlijk dat er grenzen zijn aan last die je mag veroorzaken. Teveel last betekent misschien wel een gedwongen opname op die afdeling waar lege ogen schijnvlinders moeten aquarelleren. "Ik heb iets besloten,' zegt ze. 'Ik geef mijn verzet op.' En ik kan mijn geluk en opluchting niet op. God zij dank. 'Mam, doe of je gek bent, laat alles langs je rug glijden, focus op wat je nu en hier waardeert in je leven en geniet zoveel mogelijk van de vrijheid.' Even later is ze weer vergeten waar we het over hadden.

Verafstaande staat van verlichting

Artemisia — Tue, 04 Sep 2007 14:14:00 GMT

Mijn moeder ligt die al 15 maanden in ziekenhuis- en verpleeghuis op een kamer met vier anderen. Ze is zoals ik al eerder meldde in afwachting van een plek in een verzorgingshuis. ("Hoelang ben ik hier nou? Vast al wel een paar weken, wat zal het vreemd zijn om weer thuis te zijn strakjes.")

Hoe moet ik nou reageren als ik via via hoor dat ze haar voortanden eruit hebben getrokken?
Dit gebeurde nadat er al een aantal andere incidenten waren geweest, waar ik niet op de hoogte was gesteld van medisch ingrijpen, nota bene door een arts die mijn moeder niet eens had gezien. Naar aanleiding daarvan had ik steeds een lang gesprek gehad. Met de verpleging, de arts en de maatschappelijk werker. Ik voelde me iedere keer gehoord, begrepen en serieus genomen. Er werd mij verzekerd dat ik alvorens tot een medisch handelen over te gaan, ik zou worden gebeld? Ook 'snachts? vroegen ze. Ja, ook 'snachts. Het is mijn moeder, weetjewel, weetjeniet, antwoordde ik dan. Nu hebben ze haar tanden getroken. Pas na een week kan ik mijn eigen pijn overschrijden en bel het verpleeguis. 'Nee hoor alleen de wortelresten van twee kiezen,' verklaart de verpleegkundige. Ik laat de arts mij terugbellen. Die weet me doodleuk te melden dat ze me niet bij ieder akkefietje kunnen bellen, 'dan zou de hele afdeling de hele dag zitten te bellen namelijk.' En de afspraak dat ik in kennis wordt gesteld, 'daar kunnen ze natuurlijk niet aan beginnen.' Dat ze me het herhaaldelijk hebben beloofd, en ik teleurgesteld ben, daar gaat ze niet eens op in. Ze herinnert zich ook niet meer dat ze zelf een gesprek daarover heeft gehad met mij. En de tandarts, dat is haar afdeling niet, daar weet ze niks van. Maar ze ziet wel in het dossier dat inderdaad de voortanden eruit zijn.
Op zo'n moment verkeer ik in een verafstaande staat van verlichting.

Je zou toch akuut aan geheugenverweking gaan leiden als je daar terechtkwam. Stel je voor als ze je voortanden trokken. Nee dan zie je er leuk uit. Laat staan hoe je je voelt. En dan helemaal al daargelaten waarom ze pijn in haar tanden had. Ik kan er niet eens om huilen.

Vrienden, familie of buurtgenoten, landgenoten, lotgenoten

Artemisia — Thu, 23 Aug 2007 23:11:00 GMT

‘Wat je hier dus van op moet steken,’ aldus de maatschappelijk werker van het huis waar mijn moeder wacht op een definitieve plaatsing, ‘is dat je erg goed moet voorbereiden hoe je je eigen ouwe dag wil gaan doorbrengen. En praat me niet van de nieuwe wet maatschappelijke ondersteuning. De regering zet een stelletje nietswetende ambtenaren op een project wat gaat verzanden. Neem zelf initiatief’

Je kunt met je vrienden afspreken bij elkaar te gaan wonen. Dat is al een lastig moment om te kiezen. Want wanneer is dat moment. En vervolgens ga je dus een voor een dood. Net als in de tien kleine negertjes. Dus je gezamenlijk geregelde voorzieningen worden in verhouding duurder. Er vallen gaten in de woonruimte, en hoe vul je die dan op? Met wat of wie? Het beste systeem zou er een zijn als in een ouderwets dorp. Waar mensen die goed zijn in het een of ander elkaar behoeften aanvullen. De een doet boodschappen, de ander past op. De volgende draait een nieuwe stop in. En voor de baby’s en ouderen wordt gezorgd. Zij vermaken elkaar. Het is niet frappant maar wel schrijnend te weten dat wanneer je peuters of babydieren, lammetjes of honden op bezoek laat komen in verpleeghuizen, de dementen ineens niet meer dement zijn. Ze worden er vrolijk van. Het is walgelijk dat ze in tehuizen nepdieren met batterijen aan de ouwetjes aanbieden, als surrogaatknuffels. Terwijl er heel veel kinderen zijn, ook niet in elkaar geïnteresseerd tot een jaar of drie, die grof gesubsidieerde aandacht krijgen van leidsters en juffen, en ook maar bij elkaar zitten te zitten.

Geen Boven

Artemisia — Thu, 23 Aug 2007 23:06:00 GMT

Ter voorbereiding op haar toekomstig onontkoombare opname in een verpleeghuis, neem ik een kijkje in de zoveelste instelling. Ik vraag aan enkele van de bewoners om commentaar. 'Hoe maakt u het?' De eerste dame zegt: ‘Om eerlijk te zijn is het hier vreselijk. Vanmorgen heb ik o zo lang moeten wachten voor er iemand kwam toen ik naar het toilet moest. Dat is erg naar, op deze leeftijd is je aandrang toch al lastiger te controleren. En dan verschijnt er ook nog een iemand die je helemaal niet kent. Het is oneervol. En dit is niet de eerste keer. Het is meestal zo dat je heel erg lang moet wachten
De tweede dame zegt dat het net uit te houden is. De enige meneer in het gezelschap humt alleen als hem iets wordt gevraagd. De tweede dame reageert fel. ‘Hij is de enige man hier, maar je kunt het geen man meer noemen.’ Ze geeft ruiterlijk toe dat ze hem gezamenlijk ofwel pesten of negeren.

Bij het verlaten van het nogal kaal en ongezellig maar schone zaaltje, houdt een laatste dame ons bij de deur tegen. ‘Wie bent u en wat komt u hier doen?’ vraagt ze met toegeknepen mondje. ‘Ik wil graag vertellen wat ik ervan vind. Ze zetten je zomaar willekeurig bij elkaar, zonder te kijken naar rang of stand, milieu of afkomst. Je zou eens moeten weten wat hier allemaal wordt uitgekraamd,' en ze wijst met haar gefronste wenkbrauw naar het groepje in de hoek. 'Ik hou het vaak niet uit, en dan ga ik naar boven.’ De maatschappelijk werkster, die met me mee is gelopen schatert het uit als we buiten zijn. Eerlijk zijn ze he! zegt ze. En weet je, die mevrouw zei dat ze naar boven gaat maar er IS helemaal geen boven.

Geheugen

Artemisia — Thu, 23 Aug 2007 23:04:00 GMT

Mijn moeder is na een jaar op de revalidatieafdeling van een verpleeghuis te hebben doorgebracht, overgeplaatst naar een verpleegafdeling in afwachting van een verhuizing naar een verzorgingshuis met verpleegmogelijkheid. Het is lastig te beoordelen of ze nog op zichzelf kan wonen of niet. Haar geheugen is heel erg slecht. Het niet hebben is ook een heel goed middel om niet te hoeven zijn waar je bent. Je gaat daar alleen heen als het moet. Anders hou je je er verre van. Mijn moeder, met verstand en zonder geheugen ligt al een jaar op zaaltjes met drie anderen. Al haar bezit zit in een ziekenhuiskastje. Er is helemaal niets privé. Als je een geheugen had zou je er heel erg ongelukkig worden. De vraag is of haar geheugenverlies, wat zienderogen achteruit gaat, haar zegen is of haar straf. Ik heb tegen haar gezegd dat ze blij moet zijn dat dit niet haar eindstation is zoals bij de anderen. Dat haar een fijn appartement voor haarzelf te wachten staat. Dat ze dan vrij is om naar buiten te gaan, een terrasje te pakken of schoenen te kopen, op de trein te stappen. Dat ik haar een reisje langs de Rijn ga laten maken. Vol afschuw kijkt ze me aan als ik dat voorstel. ‘Ja mam, toen ik 17 was, liet je mij aanmonsteren op zo’n schip. Huilend schilde ik emmers uien terwijl we onder de Lorelei doorvoeren. Het schip deinde, niet van de golven maar van de walsende meute. En nu ben jij oud en kunt niet meer leeuwen aaien in Tunesië, de Praagse tuinen bezoeken, naar Mao’s vogelloze Peking. O, weet je nog, je ging op excursie in het verboden stad. Daar vergat je je camera uit te zetten zodat wij een video hebben van alle tapijten. Nu moet jij ook mee met de Henry Dunant’ Zo maak ik haar aan het lachen. Ik weet dat ze ook dit gesprek vergeet. Maar wat ze niet vergeet en steeds weer zegt is dat ze me zo lief vindt. Dat ik zo goed voor haar zorg. Ik doe mijn best.

Vlinder

Artemisia — Fri, 04 May 2007 11:15:00 GMT

De onberispelijke dame van ontvangst zwaait de deur voor de rolstoel open.

Die blijft met een klik in een ‘vangertje’ hangen. Erachter is een smal gangetje met een keukenblok, daaraan staat een blozend wicht. Verderop een lange tafel. Daar zitten, in rolstoelen drie grijze, in wijde jurken, uitgezakte oude vrouwen. De hals tot ver voor de borst overgezakt. De bovenlip ineengeschrompeld. De tong ietwat uitgestoken. De rimpels van oudheid als nieuw kanaal voor het vrije speeksel. De ogen achter matte brillenglazen. Een uitgestoken arm, vellen hangen neer.

Tussen de kraaienpoten, bleke vingers een lang penseel. Ik schrik op: ‘Mevrouw Dingselmans, ik heb u toch gezegd binnen de lijnen te schilderen?’ het achterste vrouwtje schrikt, beide handen hoog geheven. Ze wappert met haar rechterhand en mispelt: ‘O, dom, o, dom, o dom.’ De stem richt zich tot de vrouw ernaast; “Mevrouw Tierelier, nou doet u het TOCH met roze. En ik had nog zo gezegd dat u geel moest gebruiken. Nou is het geen gezicht.’ De dementjes kleuren op een groot papier een voorgetekende vlinder in met waterverf.

De onberispelijke dame van ontvangst heeft ondertussen het midden van de kamer achter de lange tafel bereikt. Daar hangen nog twee ouwetjes in een stoel. De ogen dicht, de mond open, de adem haperend. Mijn moeder voelt de bui al hangen en barst in onbedaarlijk snikken uit. De onberispelijke dame van ontvangst buigt zich over haar heen en veinst verbaasd: ‘Maar lieve mevrouw, ik heb u toch gezegd, dit is de recreatiezaal voor mensen zoals u die de hele dag een beetje toezicht nodig hebben!”

Mijn moeder snikt en haar stem klinkt ferm als ze vanuit het diepst van haar ziel en met volle overtuiging zegt: Nee, nee, nee. Dit wil ik niet. Nooit. Hier pas ik niet.’